Het Verenigd Koninkrijk verbiedt het gebruik van sociale media door kinderen onder de zestien jaar. In Australië is zo'n verbod al sinds december van kracht. Meer landen hebben zo'n plan op tafel liggen, maar er is geen wetenschappelijk bewijs dat het werkt.
Australisch onderzoek wijst erop dat het verbod tot dusver een beperkte impact heeft; 78 procent van de jongeren onder de zestien jaar heeft nog steeds toegang tot sociale media. Ook weet een groot deel (41 procent) de nieuwe regels te omzeilen. Ouders geven aan moeite te hebben met de handhaving van het verbod.
"In dit stadium kunnen we dus niet zeggen dat het Australische verbod effectief is gebleken", zegt hoogleraar Jessica Piotrowski (communicatie in de digitale samenleving) van de Universiteit van Amsterdam tegen NU.nl. "We kunnen wel zeggen dat het heeft geleid tot meer handhaving en stevige debatten." Maar het onderzoek duidt op "inconsistente handhaving, aanhoudende toegang en een grote handhavingslast die op de schouders van de ouders rust".
Het verbod volgt op zorgen over online misbruik, verslaving, cyberpesten en desinformatie. Ook wordt overmatig gebruik van sociale media gelinkt aan een slechtere mentale gezondheid, maar daar hebben meerdere factoren invloed, zegt universitair docent Loes Pouwels (ontwikkelingspsychologie) van de Radboud Universiteit. "Ook zijn er geen studies die onomkeerbare effecten van socialemediagebruik op de ontwikkeling van jongeren laten zien."
Maar het is duidelijk dat het gebruik van sociale media door jongeren een zorg is van overheden. Er lijkt een politieke trend te zijn richting een verbod. Zo liggen er ook in onder meer Denemarken en Frankrijk plannen op tafel. "Maar het feit dat iets politiek populair is, betekent niet dat het wetenschappelijk goed is onderbouwd", zegt Piotrowski. "En dat is het dan ook niet."
Het VK kreeg dan ook van commissies en wetenschappers het advies om het verbod niet in te voeren wegens gebrek aan bewijs, vertelt ontwikkelingspsycholoog Wouter van den Bos. Toch stemde de regering van premier Keir Starmer in met het verbod. Piotrowski begrijpt de aantrekkingskracht ervan. "Het voelt daadkrachtig en beschermend, maar generieke verboden op basis van leeftijd zijn niet de beste oplossing."
Het lijkt voor overheden ook een 'makkelijke' zet om aan het volk te laten zien dat ze er iets aan doen. "Het verbieden is een stuk goedkoper, want andere oplossingen kosten meer tijd en geld", zegt Van den Bos. Maar los van handhavingsproblemen is het Australische verbod op basis van de eerste aanwijzingen "niet veelbelovend".
Helemaal hopeloos is een verbod niet. Zo zijn er ook enkele positieve punten gemeld, zoals gezinnen die aangeven dat kinderen meer tijd besteden aan offline activiteiten zoals lezen, sport of creatieve hobby's. "Maar dat is iets anders dan aantonen dat het beleid zelf de schade heeft verminderd of de onderliggende risico's van sociale media heeft opgelost", zegt Piotrowski.
De vraag is volgens Van den Bos wat de staat ermee wil bereiken. "Ik denk dat veel politici niet weten wanneer het verbod 'geslaagd' is. Het gaat veel over de verslechterde mentale gezondheid van jongeren, maar er zijn niet veel signalen die erop duiden dat die gaat verbeteren door een socialemediaverbod."
Bovendien zijn er ook positieve effecten van het gebruik van sociale media. "Sociale media dragen bij aan de ontwikkeling van de identiteit en sociaal contact", legt Pouwels uit. Het is zonde om die effecten weg te halen bij jongeren.
De experts pleiten dan ook niet voor een totaalverbod voor jongeren. Van den Bos wil betere regulering van de platforms, zoals een verbod op eindeloos scrollen en een screening van content die mogelijk schadelijk is. Hij zou kiezen voor een geleidelijke oplossing waar ook ouders en scholen bij betrokken worden. "Zij moeten begeleiding krijgen in hoe zij de kinderen kunnen leren omgaan met de huidige digitale leefwereld."
Het Nederlands Jeugdinstituut vindt dat een verbod wel een optie is, maar niet zonder aanvullende maatregelen. "We moeten niet alleen ouders en scholen betrekken, maar er moet vooral iets in de platforms veranderen", zegt expert Vivian den Blanken. "Zolang de verslavende werking blijft en er extreme content wordt geplaatst, is een verbod onvoldoende."
Ook de Nederlandse overheid praat over een verbod, al neemt de huidige coalitie een afwachtende houding aan. "We trekken hierin samen op met andere koplopers in Europa", staat in het regeerakkoord. Van den Bos hoopt dat Nederland niet "achter de meute aanloopt" en werkt aan een oplossing die wel wetenschappelijk onderbouwd is.
Source: Nu.nl Tech