Een leuk shirtje, een huidverzorgingsproduct of een ringlamp: producten die je tegenkomt op TikTok, kunnen vanaf vandaag met één klik in je winkelmandje liggen in diezelfde app. Wat kan dáár nou in vredesnaam misgaan, vragen experts zich cynisch af.
De nieuwe functie TikTok Shop is een winkelfunctie binnen de app waarmee bedrijven hun producten direct via TikTok kunnen verkopen. Sinds vandaag óók aan de 7,5 miljoen Nederlandse TikTok-gebruikers boven de achttien jaar.
Gebruikers hoeven de app daardoor niet meer te verlaten. Merken kunnen hun producten via livestreams, video's of advertenties op een interactieve manier aanprijzen. Merken als Meroda en Telefoonhoesjes doen al mee.
De functie bestond al in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Spanje en Frankrijk. In Duitsland kan dat sinds maart vorig jaar en heeft inmiddels 15 procent van de online shoppers minstens één aankoop gedaan via TikTok. Vandaag is Nederland samen met België, Oostenrijk en Polen aan de beurt. In Nederland is achteraf betalen via Klarna nog niet toegestaan.
De Consumentenbond slaat alarm. De organisatie ziet minstens vijf grote problemen: schulden, milieubelasting, privacy, consumentenrechten en productveiligheid.
Ook wetenschappers vinden het een slecht idee. Zo noemt hoogleraar consumentengedrag Bob Fennis aan de Rijksuniversiteit Groningen het tegen de NOS een "giftige cocktail". De app surft volgens hem al op impulsiviteit. Als er ook geen drempels meer op de weg van je aankoop zitten, "race je natuurlijk lekker door".
Niemand heeft hierom gevraagd, zegt ook Wouter van den Bos, universitair hoofddocent ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij onderzoekt hoe de zich ontwikkelende hersenen van jongeren samenhangen met besluitvorming, leren en risicogedrag, ook in digitale omgevingen.
"Ik had gedacht dat we de les wel hadden geleerd bij online gokken", zegt Van den Bos tegen NU.nl. Uit onderzoek blijkt dat deze leeftijdsgroep een belangrijke risicogroep vormt voor problematisch speelgedrag.
"Juridisch gezien is iemand van achttien jaar of ouder volledig financieel verantwoordelijk, maar in de fase tussen de 18 en 24 jaar ontwikkel je je echt nog. Je krijgt al de mogelijkheden om enorme schulden te maken, maar hebt nog geen buffer. De gevolgen van schulden en roekeloos online koopgedrag sleep je heel lang met je mee."
Bovendien zijn leeftijdsgrenzen in de praktijk niet altijd waterdicht, zegt Van den Bos. Jongeren vinden andere manieren om toegang te krijgen tot diensten die eigenlijk voor volwassenen zijn bedoeld.
De afwezigheid van frictie maakt TikTok Shop psychologisch gevaarlijk, zegt Van den Bos. Uit onderzoek blijkt dat zelfs een kleine drempel van een paar seconden nadenken al genoeg is om impulsaankopen te remmen.
"Twee seconden wachten helpt al. Of naar een andere omgeving gestuurd worden of gedoe met invullen, waardoor je denkt: laat maar, wat boeit dit eigenlijk, ik heb het niet nodig. Maar nu koop je automatisch en komt de reflectie pas achteraf."
TikTok haalt die barrières juist weg. Een deel van de tiktokkers zal in de schulden komen, zegt de Consumentenbond. "Jongvolwassen TikTok-gebruikers lopen het meeste risico op onnodige aankopen. Zij zijn extra gevoelig voor adviezen en verkooppraatjes van influencers. Daar komt bij dat ze vaak relatief weinig te besteden hebben. Vooral de jongste gebruikers die nog niet goed met geld hebben leren omgaan kunnen in de schulden komen."
Daarnaast worden jongeren dagelijks geconfronteerd met leeftijdsgenoten die online alles lijken te hebben wat zij niet kunnen betalen. "Deze generatie maakt zich zorgen over hun financiële zekerheid: kan ik ooit een huis kopen, of zelfs huren? Dat levert stress op. En als je dan online ziet dat anderen het blijkbaar wél kunnen, denk je: het moet toch ook voor mij mogelijk zijn? Dan ben je het kwetsbaarst en ga je rommel kopen."
Het is makkelijker om fouten te maken als je barrières weghaalt, zegt Van den Bos. "TikTok haalt die weg en maakt het extreem makkelijk om een aankoop te doen. En het is niet de verwachting dat dit een shop wordt vol duurzame, ethische, mooie, kwalitatieve spullen."
Geef gebruikers op zijn minst de optie om géén shop te installeren in de TikTop-app, beveelt Van den Bos aan. Dan zouden veel gebruikers die optie uit zelfbescherming gebruiken.
Source: Nu.nl economisch