De VS en Iran zijn het zondag eens geworden over de uitgangspunten voor onderhandelingen om de oorlog te beëindigen. Het is nog onduidelijk wat ze precies hebben afgesproken. De houdbaarheid van de overeenkomst is daardoor nog moeilijk in te schatten.
De tekst van de overeenkomst is nog niet openbaar gemaakt. Ook zijn er weinig details gegeven over de belangrijkste onderwerpen van gesprek, zoals de heropening van de Straat van Hormuz, de toekomst van het Iraanse kernwapenprogramma en de opheffing van internationale sancties tegen Iran.
Er moet worden vooropgesteld dat het niet gaat om een vredesakkoord, maar om een soort intentieverklaring. De overeenkomst wordt omschreven als een 'memorandum van wederzijds begrip', dat als uitgangspunt voor verdere onderhandelingen moet dienen. Die zullen plaatsvinden tijdens een verlenging van zestig dagen van het huidige staakt-het-vuren.
Dat is een hoopgevende eerste stap, maar de uitdagingen blijven enorm. Aan het nucleaire akkoord tussen de VS en Iran uit 2015, waar Trump zijn land uit terugtrok, gingen bijna twee jaar van onderhandelingen vooraf. De twee landen waren destijds niet verwikkeld in een oorlog met elkaar en het regime in Teheran had nog niet ontdekt hoe eenvoudig het de wereldeconomie kan gijzelen door de Straat van Hormuz te blokkeren.
Heel veel is dus nog onzeker. Dat wordt niet geholpen door het feit dat de VS en Iran regelmatig tegenstrijdige lezingen geven over de vermeende inhoud van het memorandum. Er is aangekondigd dat de overeenkomst vrijdag zal worden getekend in het Zwitserse Genève.
De premier van Pakistan, de belangrijkste bemiddelaar van het akkoord, noemde de Straat niet in de verklaring waarmee hij dat aankondigde. President Trump noemde in zijn eigen aankondiging juist alleen de Straat en niets anders.
"Bij deze geef ik mijn volle toestemming voor de tolvrije opening van de Straat van Hormuz en simultaan autoriseer ik de onmiddellijke opheffing van de marineblokkade door de Verenigde Staten", schreef Trump op Truth Social. "Schepen van de wereld, start uw motoren. Laat de olie vloeien!"
Een uur later leek de Amerikaanse president daar iets van terug te komen. In een nieuw bericht schreef hij dat de waterweg zal worden heropend "ten behoeve van het ruimen van mijnen" na het tekenen van het memorandum op vrijdag.
Het Iraanse staatspersbureau Mehr meldde dat de overeenkomst vereist dat de Straat binnen dertig dagen zal worden heropend "onder Iraanse regelingen". De voorzitter van het Iraanse parlement, Mohammad-Bagher Ghalibaf, zei volgens The Guardian dat dit betekent dat Iran en Oman tol mogen heffen en zelfs Israëlische schepen kunnen weerhouden van een passage door de Straat.
Fars, een ander Iraans staatspersbureau, haalde maandagochtend een anonieme bron aan, die zei dat Teheran op het laatste moment een clausule over "maritieme dienstverlening" had toegevoegd aan het memorandum. Dat "benadrukt helder en duidelijk de kwestie van Iraans-Omaanse soevereiniteit over de Straat van Hormuz", aldus de bron.
De Amerikaanse regering beschouwt zulke controle over de cruciale waterweg als onacceptabel. President Trump zei eind vorige maand nog dat de Amerikanen Oman, een bondgenoot, "zouden moeten opblazen" als dat het tolplan met Iran zou doorzetten. "De Straat moet open zijn voor iedereen. Het zijn internationale wateren. Niemand gaat die controleren."
De bemiddelaars moesten zondag op het nippertje nog alle zeilen bijzetten om te voorkomen dat Israël het memorandum op de valreep om zeep zou helpen. Dat onderstreepte dat Libanon een problematisch dossier blijft in de onderhandelingen tussen de VS en Iran.
Na een droneaanval in het noorden van Israël door Hezbollah, voerde de Israëlische luchtmacht zondagochtend een aanval uit op een vermeend hoofdkwartier van de extremistische militie in de Libanese hoofdstad Beiroet. Drie mensen kwamen om het leven en twee anderen raakten gewond.
Dat leidde niet alleen tot woede in Teheran, maar ook in Washington. "Het was zo fout, ik kon het niet geloven. Een uur voordat we de deal zouden tekenen", zei president Trump tegen Axios over de Israëlische premier Benjamin Netanyahu. "Waarom moest Bibi een fucking aanval uitvoeren? Ik was zo kwaad. Dat liet ik hem weten. Hij heeft geen fucking beoordelingsvermogen."
De Pakistaanse premier Shehbaz Sharif schreef in zijn aankondiging van het memorandum dat "beide kanten hebben verklaard dat de militaire operaties onmiddellijk en permanent worden gestaakt op alle fronten, inclusief Libanon". Dat werd later in vrijwel dezelfde woorden herhaald door het regime in Teheran. President Trump noemde Libanon niet.
Israël voerde de oorlog tegen Iran met de VS, de eerste keer dat de strijdkrachten van beide landen zo nauw met elkaar samenwerkten. Desondanks was Israël niet betrokken bij de onderhandelingen met Iran. Weinig Israëliërs zijn opgetogen over de overeenkomst.
Israëlische deskundigen en media wijzen erop dat het memorandum, met de inhoud zoals deze nu bekend is, de oorlogsdoelen van de VS en Israël niet verwezenlijkt en de bedreiging die Iran vormt niet wegneemt.
De kwestie rond het Iraanse kernwapenprogramma wordt vooruitgeschoven en de Iraanse ontwikkeling van raketten is helemaal niet genoemd. Het huidige regime blijft zitten waar het zit en kan bondgenoten in de regio, zoals Hezbollah, waarschijnlijk blijven steunen. Als de overeenkomst leidt tot het opheffen van internationale sancties, komt het Iraanse regime mogelijk zelfs sterker uit de oorlog.
De Israëlische oud-premier en oppositieleider Naftali Bennett zei maandag dat het memorandum tussen de VS en Iran laat zien dat de Israëlische regering "niet in staat is om een beslissende overwinning te behalen". Bondgenoten van premier Netanyahu waren ook niet te spreken over het akkoord. "Trumps overeenkomst bindt ons niet", schreef Itamar Ben Gvir, de extreemrechtse minister van Nationale Veiligheid, in een verklaring. "Israël is niet ondergeschikt aan de VS."
De Israëlische minister van Defensie, Israël Katz, zei maandag dat het Israëlische leger in het zuiden van Libanon zal blijven, "ondanks alle bestaande druk en alle druk die nog zal komen". Teheran zegt dat het Washington verantwoordelijk zal houden voor acties van Israël in Libanon.
Source: Nu.nl algemeen