Er zijn volop mogelijkheden om op de zorgkosten te besparen, maar die worden vaak gedwarsboomd door commerciële belangen, stelt Marijke Malsch.
Als het gaat over stijgende zorgkosten wordt vaak met de beschuldigende vinger gewezen naar burgers. Die zouden altijd maar meer willen en bovendien ongezond leven, waardoor ze steeds vaker naar de dokter moeten. Bovendien worden ze steeds ouder, maar worden ze wel op jongere leeftijd ziek. Dat jaagt de zorgkosten op.
Het is makkelijk om de burger de schuld te geven. Met dat idee kan, volgens de huidige kabinetsplannen, de eigen bijdrage voor de zorg worden verhoogd. Dan schrikt die zieke burger zó dat hij het wel nalaat om voor elk wissewasje naar de dokter te gaan, dat is zo ongeveer de gedachtegang.
Beleidsmakers kunnen beter naar het systeem kijken. Sinds zo’n twintig jaar wordt de zorg vercommercialiseerd. Die zou als ‘markt’ gaan functioneren, daardoor efficiënter worden en dus goedkoper.
Over de auteur
Marijke Malsch is emeritus hoogleraar empirisch-juridisch onderzoek en auteur van Wie wordt beter van de zorg?, dat op 18 juni verschijnt.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het tegenovergestelde gebeurde. Er kwamen private equity- en talloze derde partijen die graag winst willen maken. Dit heeft ertoe geleid dat lucratieve patiënten eruit worden gepikt en de zorg voor de zwaardere gevallen blijft liggen. Dat zinloze behandelingen worden toegepast die niet werken, maar waar wel mee kan worden verdiend. En dat een stijgend aantal verwarde personen over straat zwerft. Soms worden deze mensen gevaarlijk, maar zij krijgen geen opvang meer door sluiting van hun voorzieningen. Ouderen belanden in dure ziekenhuisbedden omdat ze zo nodig ‘zelfstandig’ moeten blijven wonen.
Dat alles kost veel geld. Het zorgaanbod bepaalt steeds vaker de vraag. De industrie zet behandelingen en medicijnen in de markt die niet altijd werken. Zinloze behandelingen worden niet altijd weer afgeschaft. Patiënten kunnen niet goed beoordelen waar ze wel of niet beter van worden. Dat overzicht is er ook nauwelijks, want het wordt onvoldoende onderzocht. Zelfs de artsen weten het soms niet.
Preventie is een van de beste manieren om kostenstijgingen tegen te gaan. Daar worden wel plannen voor gemaakt, maar die worden nauwelijks uitgevoerd. Lobbyisten voor ongezond voedsel beïnvloeden het beleid, meer dan verstandige wetenschappers die het beste met ons voorhebben. Ongeveer 30 procent van de zorg is zinloos, stelt hoogleraar Interventieradiologie Jim Reekers. De groeiende markt voor scans, testen en supplementen leidt tot winst voor de industrie, maar burgers worden er meestal niet beter van. Die trein is moeilijk te stoppen, maar laat wel zien dat er volop ruimte is voor bezuinigingen.
Er zijn medisch specialisten, huisartsen en hoogleraren die dit inzien en er iets tegen willen doen. Dat is een goede ontwikkeling. Zinloze, financieel gemotiveerde zorg moet worden teruggebracht. Er is geen enkele reden waarom er winst kan worden gemaakt met behandelingen waar we niet op zitten te wachten. Daar hebben uitsluitend enkele handige mensen baat bij; burgers hebben er alleen maar last van.
Er zijn plannen voor flinke bezuinigingen in de langdurige zorg. Dat is een makkelijk te pakken groep zorgvragers. Ouderen en gehandicapten gaan langer thuis wonen of verhuizen weer naar de maatschappij. Psychiatrische voorzieningen worden nog verder afgebroken. Mantelzorg en technologie gaan dienen als vervanging. Er is eerder ook naar deze oplossing gegrepen. ‘Zelfstandig wonen’ blijkt alleen niet goedkoper, als je tenminste de bewoners niet aan hun lot overlaat. Helaas is dat wel wat er vaak gebeurt. Er volgt vereenzaming, géén integratie, en de dagelijkse zorg wordt teruggeschroefd.
‘Zelfstandig wonen’ wordt ideologisch verkocht. Iedereen zou graag willen ‘integreren’ en eigen regie willen hebben, zo wordt gesteld. De feiten laten vaak iets anders zien. Soms kan ‘eigen regie’ gewoon niet, maar gebeurt het tóch. Objectief onderzoek naar ‘integratie’ blijkt niet altijd welkom. Inspraakrechten worden regelmatig omzeild?, want tegengeluiden worden liever niet gehoord. Leefwensenonderzoeken raakten kwijt of werden niet gehouden terwijl ze wel verplicht zijn.
Kamervragen hierover zijn onjuist beantwoord. Sommige bevlogen wetenschappers hielpen bij het doorvoeren van de ‘community care’: zij belichtten vrijwel alleen de positieve uitkomsten. Bezuinigers en vastgoedmensen sponnen daar garen bij. Tot op de dag van vandaag is het moeilijk om de wetenschappelijk vastgestelde feiten over ‘zelfstandig wonen’ en ‘community care’ te laten spreken en van invloed te laten zijn op het beleid.
Het is dus vooral het systeem dat de oorzaak is van zinloze zorg en kostenstijgingen, niet de burger. Marktwerking en onnodige zorg dienen daarom te worden teruggebracht, zodat er meer geld komt voor zinvolle zorg. En meer tijd voor patiënten, zodat die beter kunnen beslissen, samen met de arts. Goed geïnformeerde patiënten willen immers vaak juist níet ‘alles’. In de langdurige zorg moeten teams en directe zorgverleners een belangrijker rol en meer waardering krijgen, ook financieel.
Dan kan worden bezuinigd op management- en directielagen, zinloze functies en soms te hoge salarissen. Naar burgers moet beter worden geluisterd, zeker in de langdurige zorg. Die hebben immers gelijk met hun jarenlange bezwaren tegen de rücksichtsloze doorvoering van ‘zelfstandig wonen’.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant