Tv-recensie In de Schatkamer van Beeld & Geluid is honderd jaar aan mediageschiedenis terug te zien. Onze tv-recensent wilde weten: wat was er op tv toen ik werd geboren?
De Belg Carl Huybrechts presenteert in 1992 ‘De Waterspiegel’, een soort talkshow op het water.
De Schatkamer van Beeld & Geluid is voor een tv-recensent als methadon verstrekt door de overheid. Gratis en net iets beter voor je dan wat er nu te zien is op de ruim veertig betaalde zenders die de Nederlandse tv rijk is. Voor een veelgebruiker van Nederlandse media is de Schatkamer een waardevolle plek. Een plek die laat zien hoe we van gedachten zijn veranderd.
Op 02.09.1992, de dag van mijn geboorte, zijn er in de Schatkamer maar negen video’s te zien. Waar ik normaal schuimbekkend door NLZiet scroll op zoek naar iets wat geen reality-tv of een talkshow is, is de tv-gids op een woensdag begin jaren negentig overzichtelijk. Er is een NOS Journaal en een NOS Journaal laat. Ter illustratie dat het de late editie betreft, cirkelt een 2D halve maan om het woord journaal heen. Duidelijk.
„Mensen doen veel te veel tegenwoordig”, zegt Frits Bolkestein zittend in de trein van Den Haag naar Amsterdam. Een VVD-reclamespotje in de zendtijd voor politieke partijen is in 1992 een ‘ontspannen portret van de fractievoorzitter’. Bolkestein wil het over onthaasten hebben. „Men doet te veel, men wil te veel. Hoe meer technische middelen, hoe meer er in de dag wordt gepropt. Ik vraag mij af, neemt de kwaliteit ook toe? Ik denk van niet.” In de eerste anderhalve minuut tv die ik kijk van de dag van mijn geboorte wordt mijn hele bestaan voorspeld door een VVD-coryfee. In beeld verschijnt op een paarse gradiënt-achtergrond het commando:
VVD Bel nu 070-361. 30. 61
Waar zou je in die tijd acuut de VVD voor moeten bellen? Hulp bij het opzetten van een eenmanszaak? Ik heb nu wel wat ideeën waarvoor ik de VVD zou willen bellen maar ik denk niet dat ze opnemen.
In 1000 KM voor de boeg vaart journalist, Aad van den Heuvel met een boot door Nederland. Dit keer van Willemstad naar Gouda. Meer kan ik niet zeggen over de 25 minuten korrelig beeld van Hollandse wateren. Door naar De Waterspiegel, een soort talkshow maar dan op een schip, gepresenteerd door charmante Belgische presentator Carl Huybrechts. Ik krijg het gevoel dat 1992 een nautisch jaar was.
Iedereen in De Waterspiegel heeft een mooi synthetisch pak aan. Het eerste gesprek is met iemand die de Dikke van Dale samenstelt en mag vertellen dat het woord ‘kazernemeubilair’ dit jaar uit het woordenboek zal verdwijnen. De reden: het had geen betekenis. Er stond gewoon alleen kazernemeubilair. En dus kon het wel weg. Dan volgen twee Rotterdamse hondenfokkers. Zij verkochten een Franse mastiff aan Hollywood. De hond speelt in een film met Tom Hanks maar toch hebben de mannen spijt van de verkoop. De hond heet Mack de Severius, ze missen hem. Samen kijken we naar een ‘homevideo’ van Mack de Severius als puppy. Het duurt twee minuten. „Het is gewoon een heel mooi beest en die krijg je niet meer terug”, besluit het voormalige baasje van Mack.
Terwijl Chris de Burgh live zijn hit Missing You speelt, zoek ik in een ander tabblad op waar ik naar zit te kijken. Op de site van Beeld & Geluid staat: ‘Rechtstreeks zomertelevisiemagazine met informatie en amusement. Elke aflevering ontvangt Carl Huybrechts zijn gasten aan boord van een ander schip in een andere stad of regio. De onderwerpen in de uitzending hebben deels met de locatie van het schip te maken.’ Geweldig format. Iets met een boot, een Belg en dan gewoon wat zich verder aandient. Het programma duurt anderhalf uur. Wat een heerlijke tijd om journalist te zijn.
De ver van mijn bed show – De Latino’s (afl. 4). In tien afleveringen van ruim een uur praat journalist Han van der Meer met gasten over Latijns-Amerika. Tien uur tv over één continent, stel je voor. Volgens Van der Meer is het programma een „tuttifrutti aan onderwerpen”. Een capoeiragroep danst in de studio. In Paraguay, Chili en Guatemala stellen verslaggevers de vraag; wie is de Latino? Uruguayaanse journalist en schrijver Eduardo Galeano geeft antwoord: „Zelfs God weet dat niet”. Zuid-Amerika is een versmelting van tegenstrijdigheden, het enige dat ze gemeen hebben is 300 jaar koloniale overheersing. Het is aan de Zuid-Amerikanen om de eigen diversiteit weer te herontdekken, zegt Galeano. Hij schrijft een boek over die geschiedenis en waarschuwt voor de verdwijning van de gedeelde diversiteit door de komst van televisie. Met een vinger wijst hij naar de lens. Weer voel ik me aangesproken en gezien door een dode man.
Er is ook een spelshowelement. In ‘De ver van mijn bedstrijd’ worden elke week twee jonge mensen met een handycam naar Latijns-Amerika gestuurd om daar een vier minuten durende reportage te maken over iets. De beste reportage wint. Geen idee waarom maar, PvdA’er Ad Melkert zit in de jury. De ene reportage gaat over de orchidee in Costa Rica, de ander over het leven van jonge boerinnen in Paraguay. Om een jonge boerin te vinden heeft de kandidaat „veel gefaxt met Paraguay”. Ik denk aan de huidige wildgroei van realityspelshows waarbij jonge mensen naar een ver land worden gestuurd om elkaar daar de tent uit te vechten op camera. Uiteindelijk is Echte meisjes in de jungle ook gewoon een informatieve reportage uit het buitenland.