Vanaf vandaag gelden de nieuwe Europese migratieregels. In Nederland, maar ook daarbuiten, zijn de ogen op het migratiepact gericht als dé manier om de problemen in de asielketen aan te pakken. Experts temperen die verwachting.
Na jarenlang onderhandelen werden de Europese landen en het Europees Parlement het eens: er moeten nieuwe Europese migratieregels komen. Dat zogenoemde Europese Migratiepact gaat op 12 juni in. In Nederland wordt zelfs gesproken van de "grootste asielwijziging in 25 jaar tijd".
Maar het blijft de vraag of met de nieuwe Europese asielregels de problemen in de asielketen (snel) worden opgelost. Experts plaatsen kanttekeningen bij al te hoge verwachtingen. Het gaat in ieder geval niet meteen werken, waarschuwt Mark Klaassen, universitair docent migratierecht aan de Universiteit Leiden.
Het idee achter het migratiepact is het beter stroomlijnen en strenger maken van het asielbeleid in de Europese landen. Het is daarnaast de bedoeling dat asielaanvragen sneller worden behandeld en afgewezen asielzoekers eerder worden teruggestuurd.
Volgens migratierechtdeskundige Karen Geertsema van de Radboud Universiteit staat of valt het pact met hoe de lidstaten het gaan uitvoeren. "Het hele pact is een kwetsbaar compromis tussen lidstaten."
Neem het zogenoemde solidariteitsmechanisme. Landen die bovengemiddeld veel asielaanvragen krijgen, kunnen recht hebben op steun van de andere EU-landen. Denk aan Griekenland en Italië, waar veel asielzoekers als eerste voet op het Europese grondgebied zetten.
Andere landen kunnen asielzoekers 'overnemen' of financieel bijdragen aan de opvangsituatie in die drukkere landen. Maar dan moet die hulp wel (goed) worden geleverd. Griekenland en Italië moeten op hun beurt weer meewerken aan het goed registreren van de mensen die daar asiel aanvragen, legt Geertsema uit.
Ook Klaassen wijst op die solidariteit. "Het hele idee is dat de Dublinverordening weer gaat werken", legt hij uit. De Dublinverordening bepaalt dat het land waar een asielzoeker zich als eerste meldt, de asielaanvraag in behandeling moet nemen.
De afgelopen jaren waren er veel problemen met dat Dublinsysteem, onder meer doordat landen weigerden 'hun' asielzoekers terug te nemen. Met het migratiepact wordt het idee achter de Dublinverordening weer nieuw leven ingeblazen, en het solidariteitsmechanisme moet ervoor zorgen dat landen zich daar ook echt aan houden.
Italië en Griekenland hebben wel laten weten weer mee te willen werken. Asielminister Bart van den Brink maakte hier vorige week zelfs nog afspraken over met Italië.
Daar komt nog bij dat niet in elk land duidelijk is hoe het migratiepact gaat worden uitgevoerd. De Europese regels bieden ruimte om er een eigen, nationale invulling aan te geven. Zo heeft Nederland veel strengere asielmaatregelen in de Europese plannen verwerkt. Meer daarover lees je in onderstaand artikel.
Maar nog niet alle landen hebben die eigen invulling al klaar. Geertsema wijst er bijvoorbeeld op dat de landelijke invulling in Frankrijk en Portugal nog niet rond is.
Volgens Klaassen is het daarbij wel belangrijk dat het "speelveld" zo gelijk mogelijk is. Om de verdeling van asielzoekers goed te laten werken is het belangrijk dat het ene land niet een veel strenger asielbeleid gaat voeren dan het andere land. Daar lijkt nu al wel sprake van te zijn, onder meer door de strengere invulling van Nederland.
Wat ook hoort bij de invoering van nieuwe regels: de vraag hoe ze in de praktijk gaan uitpakken en of ze standhouden bij de rechter.
Neem het strengere grensbeleid. De nieuwe Europese regels maken het onder meer mogelijk om asielzoekers, ook gezinnen, vast te zetten aan de Europese buitengrenzen. Zowel Geertsema als Klaassen vraagt zich af of dat juridisch standhoudt, naast de fundamentele bezwaren die mensenrechtenorganisaties hebben.
Bovendien is het nog de vraag of het nieuwe asielsysteem ervoor gaat zorgen dat er minder asielzoekers naar Europa komen. De strengere regels kunnen er wel voor zorgen dat minder mensen asiel krijgen, maar het is onbekend of er ook minder asielzoekers komen.
"De gedachte is dat strengere regelgeving afschrikwekkend zou werken en dat eigenlijk iedere asielaanvraag aan de buitengrens wordt afgehandeld", zegt Geertsema. De migratierechtexpert noemt dat een "papieren werkelijkheid". We weten dat de praktijk weerbarstiger is, legt ze uit, en dat mensen asiel zullen blijven aanvragen of gaan doorreizen in plaats van zich te melden bij die buitengrenzen.
Klaassen snapt dat sommige mensen sceptisch zijn over de Europese asielregels, maar benadrukt wel dat het doel is om het asielsysteem beter te maken. "En we hebben tenminste nog een Europees systeem", zegt hij. "Het systeem dat we hadden, werkte niet goed en de oplossing is een nóg Europeser systeem: we gaan verder op het ideaal dat je het gezamenlijk kan regelen."
Opstartproblemen zijn niet typisch voor asielrecht, benadrukt Geertsema. "Dat is altijd als er nieuwe regelgeving van kracht wordt. Het was een heel lang politiek proces, eerst in Brussel, later op nationaal niveau. Daarna is pas de praktijk aan de beurt om die regels te laten werken."
Source: Nu.nl algemeen