De komende weken zal commissievoorzitter Daan de Kort (VVD) met vier andere Kamerleden 47 mensen ondervragen die betrokken waren bij het beleid tijdens de coronacrisis. Onder anderen voormalig premier Mark Rutte en oud-minister Hugo de Jonge zullen voor de commissie verschijnen.
Het verhoor van oud-premier Mark Rutte vrijdagmiddag is het moment waar de parlementaire enquêtecommissie naar het coronabeleid sinds de aftrap twee weken naartoe heeft gewerkt. Waar al verschillende mensen met hoofd- en bijrollen tijdens de coronaperiode in de enquêtezaal aanschoven, kwam alles samen bij de huidige secretaris-generaal van de Navo.
Dat geldt alleen al voor die eerste impactvolle weken. Terwijl Nederland in sneltreinvaart op slot ging en de ziekenhuizen de eerste golf besmettingen kregen te verwerken, moest Rutte in de coronapersconferenties de bakens verzetten. Uiteindelijk kwam het die weken tot een zeer uitzonderlijke toespraak vanuit het torentje. ‘Samen komen we deze moeilijke tijd te boven’, zei Rutte toen. ‘Let een beetje op elkaar, ik reken op u.’
Achter de schermen speelde de crisis zich ook in sneltreinvaart af. Rutte moest samen met zijn ministers, ambtenaren en het Outbreak Management Team (OMT) in allerijl een crisisstructuur opzetten. Er moesten maatregelen worden genomen waarvan de effecten onzeker waren, steunpakketten moesten worden bedacht om de ergste gevolgen van die maatregelen weg te nemen en tussendoor moest er nog geregeerd worden.
De enquêtecommissie is deze vrijdag vooral geïnteresseerd in wat zich achter die schermen afspeelde. Omdat Rutte nog een keer zal langskomen voor een verhoor, is er deze middag veel tijd om daar uitgebreid bij stil te staan.
Voordat het zover is, ontvangt de commissie vrijdagochtend eerst nóg een oud-premier: Dick Schoof komt getuigen. Hij was tijdens de pandemie de hoogste ambtenaar op het ministerie van Justitie en Veiligheid en dus zeer nauw betrokken bij de handhaving van de coronamaatregelen.
Hessel von Piekartz
De verhoren voor de parlementaire enquêtecommissie corona gaan vandaag een nieuwe fase in. Na afgelopen week, waarin het begin van de pandemie centraal stond, komt deze week de focus te liggen op de organisatie van het coronabeleid. Hubert Bruls, als burgemeester van Nijmegen de voormalig voorzitter van Veiligheidsberaad, bijt vandaag het spits af.
Als voorzitter van het Veiligheidsberaad, waarin alle veiligheidsregio’s vertegenwoordigd zijn, gold Bruls als een belangrijk gezicht van de corona-aanpak. Bruls was een van de belangrijkste gesprekspartners van het kabinet over de lokale uitvoering van coronamaatregelen. Hij verscheen regelmatig in talkshows en andere media om die toe te lichten.
Na het verhoor van Bruls, dat om 10.00 uur begint, is het om 14.00 uur de beurt aan topambtenaar Mark Roscam Abbing. Hij was de programmadirecteur-generaal Samenleving en Covid-19. In die functie was hij onder meer verantwoordelijk voor de coördinatie van het coronabeleid tussen de verschillende ministeries. Later deze week zal de commissie onder anderen oud-premiers Mark Rutte en Dick Schoof ondervragen.
Thom Canters
De verhoren voor de parlementaire enquêtecommissie corona gaan volgende week verder. De beurt is dan aan onder meer oud-premiers Mark Rutte en Dick Schoof. Ook oud-ministers Wouter Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en Tamara van Ark (Medische Zorg) worden gehoord. In deze tweede, volle, verhoorweek staat de organisatie van de corona-aanpak centraal.
Schoof moet voor de commissie verschijnen omdat hij tijdens de pandemie secretaris-generaal was op het ministerie van Justitie en Veiligheid. Hij is vrijdag om 10.00 uur aan de beurt. Daarna volgt Rutte, die als oud-premier twee keer wordt gehoord. Datzelfde geldt voor oud-RIVM-directeur Jaap van Dissel, voormalig gezondheidsminister Hugo de Jonge en oud-justitieminister Ferd Grapperhaus.
De verhoorweek trapt maandag af met Hubert Bruls, sinds 2012 burgemeester van Nijmegen en tijdens corona voorzitter van het Veiligheidsberaad. Diezelfde dag wordt ook Mark Roscam Abbing verhoord. Hij was directeur-generaal Samenleving en Covid 19.
Woensdag is het aan oud-ministers Tamara van Ark (Medische Zorg) en Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) om vragen van de commissie te beantwoorden.
Het volledige programma:
Maandag 8 juni:
• 10.00 uur: Hubert Bruls, voormalig voorzitter Veiligheidsberaad
• 14.00 uur: Mark Roscam Abbing, voormalig directeur-generaal Samenleving en Covid-19
Woensdag 10 juni:
• 10.00 uur Tamara van Ark, voormalig minister Medische Zorg
• 14.00 uur Wouter Koolmees, voormalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Vrijdag 12 juni:
• 10.00 uur Dick Schoof, voormalig secretaris-generaal ministerie van Justitie en Veiligheid
• 14.00 uur Oud-premier Mark Rutte
Redactie/ANP
Jaap van Dissel was vrijdag terug in de Tweede Kamer. Een van de hoofdrolspelers van de coronatijd blikte voor de enquêtecommissie terug op het begin van de pandemie en de politisering van zijn Outbreak Management Team (OMT).
Bij het uitbreken van de coronacrisis voelde Jaap van Dissel zich als de hoofdrolspelers Bill Murray en Scarlett Johansson in de film Lost in Translation. Als vooraanstaand infectioloog was hij ook directeur van het Centrum voor Infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT).
Van Dissel moest toezien hoe de politieke besluitvormers soms tot heel andere beslissingen kwamen dan hij had verwacht. ‘De film gaat over twee mensen in Tokio. Allebei met een jetlag. Ze kunnen niks lezen en zijn op zoek naar zingeving en verbinding. Ja, dat was ongeveer hoe ik me in die positie voelde in het begin. Want de afwegingen die de politiek maakt, zijn totaal anders.’
Lees hier de volledige reportage van politiek verslaggever Avinash Bhikhie.
Twee jaar na zijn pensionering keert Jaap van Dissel terug in de Kamer. De enquêtecommissie corona zal de oud-OMT-voorzitter vandaag bevragen over zijn sleutelrol tijdens de coronacrisis.
Van Dissel is degene die bij het brede publiek begrippen introduceerde als het ‘R-getal’ van het virus en ‘groepsimmuniteit’, het fenomeen waarbij een virusuitbraak uitdooft als genoeg mensen er immuniteit tegen hebben. Maar hij werd ook bekend als de man die eindeloos ageerde tegen niet-medische mondkapjes, en vasthield aan wassen van handen en voorwerpen zoals winkelwagentjes, terwijl duidelijk werd dat er via de handen niet veel besmettingen ontstonden.
Van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid kreeg hij achteraf de kritiek dat hij wel erg dichtbij het kabinet stond: bij ongeveer alle beslissingen over het coronabeleid was hij betrokken. Zijn eigen OMT kwam tijdens de tweede golf kort in opstand, toen het adviesteam zich buitenspel gezet voelde door Van Dissels zondagse vergaderingen met het kabinet in het Catshuis.
Lees hier het terugblikkende interview dat de Volkskrant eerder had met Van Dissel: Twee jaar adviseerde Jaap van Dissel de politiek. Een hectische, intensieve tijd. ‘De drones boven mijn tuin waren heel vervelend’
Maarten Keulemans
Met ingrijpende coronamaatregelen, die regelmatig tot de inperking van burgerrechten leidden, was het volgens oud-Kamervoorzitter Khadija Arib van het grootste belang dat de Tweede Kamer open bleef voor debatten over de corona-aanpak. ‘Als van bovenaf, vanuit de regering, verregaande maatregelen worden afgekondigd, dan moet de Kamer haar controlerende rol kunnen uitvoeren’, zei Arib woensdag tegenover de coronacommissie.
De enquêtecommissie wilde in het verhoor met Arib inzoomen op de start van de pandemie en het besluit om in ieder geval wekelijks te blijven vergaderen over de pandemie en pandemiebestrijding. Arib was ten tijde van het uitbreken van de pandemie Kamervoorzitter en daarmee eindverantwoordelijke voor de doorgang van het parlementaire proces. Draaiboeken en crisisplannen over wat te doen bij een pandemie waren er niet, omdat de Kamer nooit te maken had gehad met een pandemie van deze proporties.
Arib kijkt met weinig plezier terug op die tijd. Niet alle Kamerleden waren het met haar eens dat de Kamer wekelijks bij elkaar kwam om het kabinet aan de tand te voelen over de genomen maatregelen en de strategie. ‘Vanuit de coalitie was er de wens om niet meer te vergaderen’, zei Arib. ‘De druk was hoog.’ Maar voor de voorzitter was dat geen optie. ‘In de supermarkten werkten de jongeren zich drie slagen in de rondte om alle vakken te vullen en in de zorg. De verpleegkundigen, artsen en onderwijzers werkten allemaal door. En wij konden niet één keer per week bij elkaar komen?’ aldus Arib.
Volgens haar zou het slecht afstralen op de volksvertegenwoordiging als in tijden van crisis de Kamer niet vergadert terwijl de rest van het land wel verder moest. Ook verzette Arib zich tegen de roep om een digitaal quorum in te voeren. Het quorum schrijft voor dat een plenaire vergadering alleen kan starten als minimaal de helft plus één Kamerleden zich fysiek hebben ingetekend. Na consultatie met staatsrechtgeleerden concludeerde Arib dat de grondwet daar helder in is: fysieke aanwezigheid is vereist. Als de Kamer dat toch had gewild, dan had het daar zelf in meerderheid toe moeten beslissen.
Zonder de Kamerleden bij naam te noemen valt uit reconstructies in media op te maken dat met name Klaas Dijkhoff (VVD) is geweest die clashte met Arib. Ook Jesse Klaver (destijds GroenLinks-voorman) kon zich niet vinden in de besluiten van Arib en voormalig Eerste Kamervoorzitter Jan Anthonie Bruijn (VVD).
Terugblikkend op die periode concludeert Arib dat haar handelen in die tijd haar niet in dank is afgenomen. Ze ervoer druk en vond de benadering vanuit de coalitiefractievoorzitters en de Eerste Kamervoorzitter, die vóór een digitaal quorum was, als niet prettig. ‘Het heeft me niet populair gemaakt. Het was een nare periode’, zei Arib. Ze zag in de media berichten verschijnen over zichzelf. ‘Er werd gezegd dat de voorzitter niet meewerkt, dat ik eigenwijs was.’
Berichten over vermeende problemen met de ambtelijke organisaties, die later uitmonden in beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag, bereikten toen ook de krantenkolommen. De vorige Kamervoorzitter Martin Bosma concludeerde onlangs dat de ambtelijke top met hun beschuldigingen, die leidden tot het vertrek van Arib, ‘de boel belazerd’ hadden.
Arib adviseert de commissie om bij een volgende pandemie, ondanks enorme druk van welke kant dan ook, oog te houden voor de belangen van alle 150 Kamerleden, ook de kleinste fracties. En daarbij niet lichtzinnig om te gaan met de grondwet en het quorum. In 1983 is de grondwet herzien. Toen is duidelijk een keuze gemaakt dat fysieke aanwezigheid een voorwaarde is om de plenaire vergadering te openen.
Avinash Bhikhie
Op de derde dag van de openbare verhoren ontvangt de parlementaire enquêtecommissie naar het coronabeleid vandaag onder anderen Khadija Arib, gedurende de hele pandemie voorzitter van de Tweede Kamer. Zij stond in maart 2020 voor de uitdaging om de parlementaire democratie gaande te houden terwijl ‘alle gelegenheden waar mensen bij elkaar komen’ verboden waren. Dat resulteerde erin dat vrijwel alle (fysieke) debatten tijdelijk werden afgelast, behalve de debatten in de grote vergaderzaal waarin premier Rutte en andere bewindslieden zich moesten verantwoorden voor hun coronabeleid.
Arib kwam in die dagen zelf intern onder vuur te liggen vanwege haar harde eis dat Kamerleden gedurende de coronacrisis naar Den Haag moesten blijven komen om het quorum te halen, het minimale aantal Kamerleden dat nodig is voor een rechtsgeldig debat. Alle oproepen om de reisbewegingen te beperken en tijdelijk in te stemmen met een digitaal quorum, zoals de Eerste Kamer dat had, werden door Arib gesmoord. Zij hield vast aan de Grondwet, waarin zij meende te lezen dat het quorum alleen gehaald wordt door fysiek aanwezig te zijn, hoewel de Eerste Kamer dus tot een andere conclusie kwam.
Woensdagmiddag volgt het verhoor van Ernst van Koesveld, ten tijde van de coronacrisis topambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid en daar verantwoordelijk voor de langdurige zorg. Hij gaat naar verwachting veel vragen krijgen over de omgang met de bewoners in de verpleeghuizen. De Onderzoeksraad voor Veiligheid oordeelde eerder dat de overheid de zeer kwetsbare ouderen onvoldoende in het vizier had. Zeker de helft van de coronadoden in Nederland tot september 2020 viel in deze groep.
Raoul du Pré
De verhoren van microbioloog Jan Kluytmans en burgemeester Jack Mikkers (Den Bosch) bij de parlementaire enquêtecommissie naar het coronabeleid zijn afgelopen. Woensdag gaan de verhoren verder met voormalig Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib en Ernst van Koesveld, tijdens de coronapandemie de hoogste ambtenaar op het ministerie van Volksgezondheid.
Tijdens zijn verhoor zei Kluytmans, tijdens de pandemie lid van het Outbreak Management Team (OMT) dat het kabinet adviseerde over de coronastrategie, dat de Nederlandse regering er goed aan zou doen om zich bij een volgende epidemie breder te laten adviseren over mogelijke maatregelen. Naast de medische adviezen zou de sociale en economische impact van beleid meer aandacht verdienen.
Lees hier de hele reportage van Raoul du Pré over de verhoren van maandag.
De afgelasting van het carnaval eind februari 2020 had veel coronadoden kunnen voorkomen. Een serieuze optie was het echter niet, omdat er in die dagen nauwelijks aanwijzingen waren hoe ernstig de pandemie in Nederland zou worden. ‘Het zou volstrekt niet geaccepteerd zijn gezien de manier waarop we toen nog naar deze situatie keken.’
Dat zei microbioloog Jan Kluytmans vanochtend in zijn verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie naar het coronabeleid. Kluytmans was destijds werkzaam in het Amphia-ziekenhuis in Breda en lid van het Outbreak Management Team, dat het kabinet adviseerde over de coronastrategie.
De enquêtecommissie is in deze eerste verhoordagen veel bezig met de begindagen van de pandemie. Noord-Brabant werd in Nederland de brandhaard van uitbraak, waarschijnlijk doordat in Italië besmette mensen zich eind februari in het carnavalsgedruis mengden. Het virus werd toen al op grote schaal verspreid, zonder dat iemand dat al in de gaten had.
Toen uiteindelijk op 16 maart de eerste lockdown van kracht werd, was een eerste golf – met hoogspanning in de ziekenhuizen – al niet meer te voorkomen, legde Kluytmans maandag uit. ‘Hoewel we heel effectieve maatregelen hebben genomen, waren op dat moment al te veel mensen besmet (....) In die eerste golf telt iedere dag. Eén dag later ingrijpen is 20 procent meer overlijdensgevallen. Dus als er enkele dagen eerder maatregelen waren getroffen…’
Een reële optie was dat echter niet, omdat Nederland bij het begin van de carnaval in het weekend van 22 februari nauwelijks was doordrongen van wat komen ging. Dat gold ook voor Kluytmans zelf. Pas op 6 maart, toen het Amphia-ziekenhuis op eigen initiatief alle medewerkers en patiënten met luchtwegklachten had laten testen, werd meer duidelijk. ‘Daar kwam al heel snel uit dat een behoorlijk aantal medewerkers met milde klachten positief besmet waren. Die waren niet in Italië geweest maar hadden wel allemaal carnaval gevierd. Toen wisten we: er is meer aan de hand (...)’. Rond die tijd kwamen ook de alarmsignalen uit ziekenhuis-Bernhoven in Uden. ‘Het was echt mis en het was veel verder dan wij dachten.’
Raoul du Pré
De verhoren van de parlementaire enquêtecommissie corona gaan maandag verder met burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch. Hij was tijdens de coronapandemie voorzitter van de Veiligheidsregio Brabant-Noord en lid van het Veiligheidsberaad. Met zijn verhoor komt de rol die de carnavalsfeesten aan het begin van de pandemie speelden in de verspreiding van het virus nadrukkelijk op de voorgrond te staan.
Slechts enkele dagen na het einde van carnaval maakte toenmalig minister voor Medische Zorg Bruno Bruins, die vrijdag al werd verhoord, bekend dat de eerste besmetting in Nederland was vastgesteld. Het bleek te gaan om een man uit Noord-Brabant die carnaval had gevierd. Achteraf bleek carnaval een ‘superspreadevent’ te zijn geweest.
Voor Mikkers neemt Jan Kluytmans plaats tegenover de commissie. Hij was tijdens de pandemie microbioloog in het Amphia-ziekenhuis in Breda. Bovendien was hij lid van het Outbreak Management Team, dat het kabinet adviseerde over de coronamaatregelen.
De eerste week van de verhoren richt zich op het begin van de pandemie. Later deze week ondervraagt de commissie onder anderen Jaap van Dissel, destijds voorzitter van het OMT, en Khadija Arib, voormalig voorzitter van de Tweede Kamer.
Thom Canters
De coronacommissie gaat volgende week verder, met verhoren die nog steeds in het teken staan van het begin van de pandemie. Onder anderen Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib, Jaap van Dissel en Pieter-Jaap Aalbersberg nemen plaats voor de commissie.
De verhoren beginnen maandag echter met Jan Kluytmans, destijds microbioloog in het Amphia-ziekenhuis in Breda. Later op de dag verschijnt Jack Mikkers, toen burgemeester van Den Bosch, voor de commissie. Carnavalsfeesten in onder meer Noord-Brabant bleken broeinesten voor het nieuwe virus.
Op woensdag hoort de commissie Arib en later Ernst van Koesveld, die toen de hoogste ambtenaar was op het ministerie van Volksgezondheid. Vrijdag verschijnen Van Dissel en Aalbersberg voor de commissie.
Van Dissel was tijdens de corona-uitbraak voorzitter van het zogeheten Outbreak Management Team (OMT), dat het kabinet adviseerde over de te nemen maatregelen. Aalbersberg was in de coronaperiode de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Hij hield zich onder meer bezig met de sociale onrust door de coronamaatregelen en de opkomst van extremistische groepen die tegen de coronamaatregelen waren.
Redactie
Dag 1 van de verhoren van de coronacommissie zit erop. Nadat Marion Koopmans in de ochtend als eerste was aangeschoven, verscheen oud-minister voor Medische Zorg Bruno Bruins voor de commissie. Hij vindt dat Kamer en het kabinet bij een volgende pandemie betere afspraken moeten maken over elkaars verantwoordelijkheden. Bruins verwees naar de technische briefings, de urenlange Kamerdebatten die volgden en contacten die hij met de Kamer moest onderhouden: allemaal tijd die een minister, met name in de beginfase, niet kan besteden aan het organiseren van de virusaanpak.
Viroloog Koopmans ging onder meer in op de impact die haar rol als een van de belangrijkste adviseurs van het kabinet op haar heeft gehad. De wetenschapper vertelde over de bedreigingen die haar en haar gezin troffen. De haat en het seksisme waar ze mee te maken kreeg, noemde ze ‘grenzeloos’.
Lees hier de hele reportage van politiek verslaggever Avinash Bhikhie.
Viroloog Marion Koopmans heeft als eerste plaatsgenomen voor de parlementaire enquêtecommissie corona. De viroloog is de eerste van een groep van in totaal 47 mensen die onder ede zal worden verhoord door de vijfkoppige commissie, die bestaat uit leden van de Tweede Kamer.
De coronacommissie doet onderzoek naar het regeringsbeleid tijdens de coronacrisis. Daan de Kort (VVD) is voorzitter van de commissie. Volgens hem heeft de commissie als doel ‘te leren voor de toekomst’. Ook zit in de verhoren volgens De Kort ‘een stukje publieke verantwoording’.
De commissie heeft 51 ondervragingen gepland voor de komende negen weken (sommige mensen verschijnen twee keer). Zij kunnen strafrechtelijk worden vervolgd als blijkt dat zij niet de waarheid hebben gesproken tijdens hun verhoor.
De commissie zal acht grote thema’s behandelen en volgt grotendeels de chronologie van de pandemie. Daarom staat eerst de aanpak van de eerste weken na het uitbreken van de pandemie centraal. Daarna volgen onder meer de sluiting van het onderwijs, de avondklok en het coronatoegangsbewijs.
De vraag is wat de commissieleden nog kunnen blootleggen. Zo kwam de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) eerder al met stevige conclusies over onder andere de beginfase van de pandemie. De raad concludeerde dat Nederland onvoldoende voorbereid was. Ook bekritiseerde de OVV de inzet van de avondklok.
Yassin Boutayeb
Veel in het leven van Daan de Kort (33) valt terug te brengen tot die ene dag in 2008. Dat hij de politiek inging en misschien zelfs dat hij de komende maanden als voorzitter de parlementaire enquêtecommissie Corona leidt: het was waarschijnlijk niet gebeurd zonder die bewuste 15 maart.
Lees hier het volledige profiel
De parlementaire enquêtecommissie corona zal in de komende weken acht verschillende thema's doorlopen, grotendeels in chronologische volgorde van het verloop van de pandemie. Zo begint de commissie met het terugblikken op de eerste weken na het uitbreken ervan. Daarna komen thema's als de impact op de zorg, de sluiting van het onderwijs en de avondklok aan bod.
Ruim vier jaar na het einde van de pandemie beginnen de vijf leden van de parlementaire enquêtecommissie corona volgende week aan een lange reeks verhoren. Donderdag presenteerde commissievoorzitter Daan de Kort (VVD) in grote lijnen het verloop van de meest zichtbare fase van de enquête, waarin de Tweede Kamer de besluitvorming tijdens de coronapandemie tegen het licht houdt.
Duidelijk is dat enkele hoofdrolspelers zijn uitgenodigd, zoals oud-premier Mark Rutte, oud-minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge (die Bruins opvolgde), oud-minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus en oud-directeur van het RIVM Jaap van Dissel. Die laatste had ook een belangrijke rol als voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT), dat het kabinet adviseerde over de reactie op de pandemie. Zij zullen zelfs ‘meerdere keren’ voor de commissie verschijnen.
Lees hier het complete stuk van politiek redacteur Hessel von Piekartz
Eerst waren er negen, toen zes, daarna vijf en eind vorig jaar stond de teller nog maar op één. Het had niet veel gescheeld of er was geen enkel lid meer over geweest van parlementaire enquêtecommissie die onderzoek doet naar het beleid tijdens de coronacrisis. Zelden werd een commissie geplaagd door zoveel interne spanningen en personeelswisselingen.
Lees hier de volledige analyse van politiek redacteur Hessel von Piekartz
Viroloog Marion Koopmans en oud-minister voor Medische Zorg Bruno Bruins verschijnen vandaag voor de parlementaire enquêtecommissie Corona. Zij worden als eerste deskundigen in het openbaar en onder ede ondervraagd. De komende maanden zullen 47 mensen voor de commissie verschijnen.
Lees hier het volledige nieuwsbericht
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant