TenneT, de beheerder van het Nederlandse hoogspanningsnet, ziet het risico op stroomtekorten de komende jaren toenemen. Vooral als de vraag snel groeit, dreigt er op winteravonden zonder wind en zon een tekort aan gascentrales en andere continu beschikbare elektriciteitsbronnen.
Dat blijkt uit een jaarlijks rapport dat TenneT woensdag publiceert. Om het probleem op te lossen, moeten EU-landen volgens de netbeheerder zorgen voor voldoende stroomopwek met gascentrales en andere bronnen die altijd beschikbaar zijn.
Uit eerdere rapporten bleek ook al dat er vanaf 2030 stroomtekorten kunnen ontstaan. Dit jaar ziet TenneT het risico daarop toenemen. Zowel het aantal uren dat er niet voldoende stroom is om het hele land te voorzien als de hoeveelheid 'ontbrekende' energie neemt toe. Dat heeft vooral te maken met een snellere voorspelde toename van de stroomvraag in het buitenland.
Ook in Nederland verwacht TenneT de komende jaren veel meer vraag naar elektriciteit. Dat komt door de overstap naar warmtepompen, elektrische auto's en verduurzaming in de industrie. Ook datacenters zullen flink meer stroom gaan gebruiken: meer dan 10 procent van het nationale totaal in 2030. Nu is dat nog rond de 5 procent.
Bij een zeer snelle groei van de stroomvraag kan er in 2028 al een tekort ontstaan. Zelfs als de stroomvraag minder snel groeit dan eerder voorspeld, is dat vanaf 2030 het geval. Nederland zit dan gemiddeld zeven uur lang met te weinig elektriciteit. In de jaren daarna groeit dat zonder extra maatregelen door naar tientallen uren per jaar.
Het is in die uren niet zo dat heel Nederland zonder stroom zit. Het licht zou wel gecontroleerd uitgaan in delen van het land.
Er is nog wel onzekerheid over de tekorten. Als in heel Europa de stroomvraag minder snel groeit dan eerder verwacht, zoals in Nederland het geval lijkt te zijn, dan zou dit pas rond 2035 een probleem worden.
Ook het weer speelt een belangrijke rol: bij een milde winter zullen tekorten überhaupt niet voorkomen, maar bij strenge kou zonder wind en zon is het probleem juist groter. Het is niet verstandig om te gokken op een gunstig scenario, denkt analist Joost Greunsven van TenneT. "Het is belangrijk om voorbereid te zijn."
De tekorten zijn een Europees probleem, ziet TenneT. "De voorzieningszekerheid in Nederland is heel erg afhankelijk van wat er in de landen om ons heen gebeurt", zegt operationeel directeur Maarten Abbenhuis van de netbeheerder.
De Europese stroomnetten zijn via grensoverschrijdende kabels met elkaar verbonden. Voor de stroomvoorziening in Nederland maakt het veel uit of wij bij dreigende tekorten kunnen vertrouwen op centrales in het buitenland, en andersom.
Om het probleem op te lossen, is ook actie in meerdere landen vereist. TenneT roept op om in Nederland een zogeheten 'capaciteitsmechanisme' op te tuigen. Dat houdt in dat gascentrales en ander 'regelbaar vermogen' - bronnen van elektriciteit die altijd beschikbaar zijn - betaald krijgen om stand-by te staan.
Nu worden zulke centrales alleen betaald voor de uren die ze daadwerkelijk draaien. Dat worden er steeds minder, omdat we vaker kunnen vertrouwen op wind- en zonne-energie.
Voorlopig is het in Nederland vermoedelijk niet nodig om extra elektriciteitscentrales bij te bouwen, verwacht TenneT. Momenteel dreigen er juist centrales te sluiten: de kolencentrales moeten vanaf 2030 dicht uit klimaatoverwegingen en gascentrales leveren minder geld op. Het nieuwe mechanisme zou ervoor kunnen zorgen dat meer gascentrales openblijven en dus nog stroom kunnen leveren als het nodig is.
"Dat is eigenlijk een heel gunstig startpunt", zegt Abbenhuis. In buurlanden als Duitsland en België gaan veel kolen- en kerncentrales dicht, en is er meer behoefte aan nieuwbouw van energiecentrales. Dat duurt langer en kost ook veel geld.
In het regeerakkoord van het kabinet-Jetten is afgesproken om inderdaad te werken aan een capaciteitsmechanisme. Klimaatminister Stientje van Veldhoven schreef onlangs aan de Tweede Kamer dat zij voor het zomerreces meer details zal delen. Zeker is al wel dat kolencentrales niet langer open kunnen blijven, behalve als ze volledig overstappen op biomassa.
Het nieuwe rapport van TenneT gaat niet over de lokale overbelasting van het stroomnet waar Nederland mee kampt, de zogeheten netcongestie. Als er landelijk voldoende elektriciteit beschikbaar is, kan het nog steeds zo zijn dat het stroomnet niet in staat is om al die energie op de juiste plek te krijgen.
Om dat probleem aan te pakken, moeten kabels en elektriciteitsstations worden verzwaard. De oplossing voor de dreigende stroomtekorten zit dus juist in het zorgen voor extra elektriciteitsproductie op momenten met schaarste.
Source: Nu.nl economisch