Toenmalig staatssecretaris en toenmalig minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Tamara van Ark (VVD) en Wouter Koolmees (D66), in 2020.
De tweede week van de parlementaire enquête naar het coronabeleid is er een van politieke kopstukken. Woensdag is de beurt aan Tamara van Ark (VVD), eerst staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en later minister voor Medische Zorg, en Wouter Koolmees, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66).
De stoelendans op het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport was rond.
Nog geen vier maanden nadat Bruno Bruins tijdens een debat in ’s lands vergaderzaal onwel was geworden en Martin van Rijn in allerijl was aangewezen als interim-opvolger, treedt Tamara van Ark (VVD) in juli 2020 aan als minister voor Medische zorg. Ze is de derde bewindspersoon op deze post tijdens de eerste golf van de pandemie.
Rond die tijd lijkt Nederland voorzichtig de controle terug te winnen over het virus dat het land in het voorjaar had overvallen. Het tekort aan IC-bedden is de meest kritieke fase voorbij, ambulances staan niet meer in de rij voor ziekenhuizen.
Van Ark, tot dan toe staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, krijgt met minister Hugo de Jonge (CDA) van Volksgezondheid de leiding over het coronabeleid. Ze maakt deel uit van het ministeriële crisisberaad en schuift aan bij de Catshuissessies die premier Mark Rutte (VVD) organiseert.
De VVD-politica heeft onder meer de politieke leiding over de ‘inhaalzorg’: het wegwerken van de achterstanden die ziekenhuizen door de coronadrukte hadden opgelopen. Behandelingen van kankerpatiënten, hartoperaties en orgaantransplantaties waren vanaf maart op de wachtlijst beland.
Veel tijd heeft ze niet. Na de zomer lopen de besmettingen weer op. Daarmee komt opnieuw het protocol voor ‘code zwart’ op tafel: wat als de IC-bedden vol liggen en artsen keuzes moeten maken tussen leven en dood?
De minister botst met artsen, die willen dat leeftijd in het donkerste scenario een criterium kan zijn bij het toewijzen van een ziekenhuisbed. Van Ark is daarop tegen: zij wil in dat geval loting in plaats van leeftijdsselectie. Een verbod op leeftijdsselectie komt echter niet door de Tweede Kamer.
„Het is een loodzwaar onderwerp”, zegt Van Ark erover in het AD. „Artsen zeggen: omgaan met dilemma’s is ons werk. Maar soms kan er medisch gezien geen verschil meer worden gemaakt. Dan is het nodig daar ook politiek iets van te vinden.”
In september 2021 legt Van Ark op doktersadvies zelf haar taken neer. Ze kampt dan al enige tijd met een nekhernia. Ze is de negende bewindspersoon van het derde kabinet-Rutte die voortijdig opstapt.
Wouter Koolmees (D66) mag zich voor de commissie verantwoorden voor zijn rol als minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij was een van de drie architecten van de economische steunpakketten die het kabinet verleende. Met Wopke Hoekstra en Eric Wiebes van Economische Zaken vormde hij wat premier Mark Rutte „de trojka” noemde.
De naam van hun appgroepje: it’s the economy, stupid.
Ter compensatie voor het verlies van ondernemers strooit het kabinet met tientallen miljarden. In totaal trekt het kabinet in anderhalf jaar tijd zo’n 80 miljard euro uit om de impact van corona op de economie te beperken. Koolmees mag als oliemannetje – bij de Tweede Kamer, vakbonden en bedrijvenclubs – op zoek naar draagvlak.
In het najaar van 2020 vindt Koolmees dat de focus binnen het kabinet te veel neigt naar de medische kant van de crisis. „Iedereen wil voorkomen dat de spoedeisende hulp sluit”, zei hij tegen NRC. Maar „psychologische problemen, huiselijk geweld, leerachterstanden, faillissementen, ontslagen” dienen volgens hem ook mee te wegen.
De oplopende spanning in de samenleving over de maatregelen vertaalt zich daarmee ook naar het kabinet. Koolmees: „De horecaondernemer die moet sluiten en zegt dat iedereen die overlijdt oud is. De mensen in de zorg die vragen: doe meer, onze IC’s liggen vol. Je ziet het botsen.”
Desastreus voor de economie wilde Koolmees de lockdowns niet noemen. „Wel een klap. Maar noodzakelijk, ook om de economie aan de gang te krijgen”, zei hij tegen het eind van 2020. „Als het virus sterk om zich heen grijpt, en de IC’s vol dreigen te lopen, vindt iedereen dat je wat moet doen. Het was nooit witte jassen versus economen.”