Musk op Wall Street
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Er zijn forse beursintroducties, er zijn gigantische beursintroducties – en er is SpaceX. Het concern van ondernemer Elon Musk beleeft komende vrijdag zijn debuut als beursgenoteerde onderneming op Wall Street. Die gebeurtenis belooft een mijlpaal te worden in de ontwikkeling van de nieuwe technologische fase waarin de wereldeconomie is beland. De bijbehorende cijfers zijn, zoals zo’n beetje alles wat Musk aanpakt, over de top: de beurswaarde van de onderneming wordt bij introductie geschat op 1.780 miljard dollar (1.540 miljard euro). Er zijn op dit moment slechts zes bedrijven meer waard, en dat zijn allemaal Amerikaanse techbedrijven – behoudens het Taiwanese TSMC dat het merendeel van alle uiterst geavanceerde computerchips voor de hele planeet vervaardigt.
Het kapitaal dat SpaceX bij de beursgang wil ophalen komt op zo’n 75 miljard: meer dan een verdubbeling van het vorige record van oliemaatschappij Saudi Aramco. Zo’n bedrag is dan weer geen uitzondering in 2026. Veel beursgenoteerde techbedrijven hebben dergelijk kapitaal opgehaald, of zijn dat van plan. Zij hebben dat vooral nodig voor de reusachtige investeringen in datacentra waar hun kunstmatige-intelligentieprogramma’s (AI) op draaien.
SpaceX is sinds kort naast een ruimtevaartbedrijf óók een AI-bedrijf. Het fuseerde eerder dit jaar met xAI, dat eveneens uit de stal van Musk komt en bekend is van Grok. Bovendien komen er, vooral door de grote kapitaalbehoefte van dit soort bedrijven, nog eens twee enorme beursintroducties aan dit jaar: die van de bedrijven Anthropic (bekend van Claude) en OpenAI (ChatGPT).
Het is verleidelijk om al deze gebeurtenissen in bevroren verwondering te bezien, zoals de lancering van een maanraket. Maar achter het financiële geweld gaat een ontwikkeling schuil die veel ingrijpender is. Dat geldt uiteraard voor de razendsnelle opmars van kunstmatige intelligentie zelf. Het gaat op voor de enorme rekenkracht en energiebehoefte die er mee gepaard gaan. Voor de letterlijk onberekenbare maatschappelijke gevolgen ervan. En voor de eigendomsverhoudingen tussen de ondernemers in deze sector en zo’n beetje de rest van de hele planeet. Musk zelf kan vrijdag de eerste ‘biljonair’ in de geschiedenis worden, met een persoonlijk vermogen van meer dan 1.000 miljard dollar.
De vraag wordt welke prijs die technologische toekomst heeft. Beleggers lijken vooralsnog bereid een fortuin te betalen voor een bedrijf met grote beloften, maar zonder nog een cent winst. In die zin doet de beursgang denken aan de periode rond het begin van deze eeuw, toen internetbedrijven, rijp en groen, ook voor ongekende bedragen van de hand gingen. Die episode eindigde voor veel beleggers in tranen, zij het dat veel bedrijven, zoals Amazon, het uiteindelijk overleefden om uit te groeien tot de giganten van nu.
De geschiedenis hoeft zich niet te herhalen: het gebeurt wel vaker dat beleggers vooruitlopen op een belofte die pas later wordt ingelost. Maar dan zal de technologiesector een weg moeten vinden tussen het behoud van het momentum in de technologierace die nu gaande is, en de groeiende maatschappelijke ongerustheid over de gevolgen. Want ook de beurskoersen hebben uiteindelijk draagvlak nodig.