Natuurherstel Mangrovebossen kunnen kustgebieden beschermen tegen stormen. Wereldwijd stonden deze natuurgebieden onder druk, maar er is nu een kentering gaande.
Het natuurreservaat Cullendulla Creek in Australië. In dit land neemt de oppervlakte mangrovebossen toe.
Onverwacht goed nieuws. Decennium na decennium namen mangrovebossen wereldwijd alsmaar verder in oppervlakte af, maar die afname lijkt gekeerd. Sinds 2010 is er sprake van een lichte toename.
Dat meldden onderzoekers, onder leiding van Daniel Friess (Tulane University, New Orleans), vorige week in Science. Ze lijken zelf verrast door de resultaten, want in de kop boven hun artikel spreken ze van een „onverwachte uitbreiding” van deze bossen. Daarnaast zien ze ook dat de bladbedekking in bestaand mangrovebos gaandeweg toeneemt, een indicatie voor herstel van aangetast bos.
Mangrovebossen komen voor in tropische en subtropische gebieden, aan de kust, in getijdenzones. Ze zijn aangepast aan een leven in een moerassige, zuurstofarme bodem met hoge zoutconcentraties. Hun wortelsystemen hebben uitlopers (luchtwortels) die boven de grond of het wateroppervlak uitsteken en zuurstof rechtstreeks uit de lucht halen. Daarnaast hebben ze mechanismen om de hoge zoutconcentraties te managen – ze weten zout buiten hun cellen te houden, of ze werken zout actief hun cellen uit. Voor lokale bevolkingen biedt mangrove voedsel, inkomen (bijvoorbeeld uit visserij en toerisme) en bescherming tegen stormen, door woeste golven te dempen. De afgelopen eeuwen is veel mangrovebos verloren gegaan als gevolg van houtkap, uitbreiding van landbouw (onder meer palmolieplantages), bebouwing, aquacultuur en vervuiling.
Dat de uitkomst nu zo verschilt van eerdere trendanalyses, zoals die van de Global Mangrove Watch, heeft volgens de auteurs vooral te maken met de gebruikte data. Voorheen werden daarvoor radarbeelden gebruikt. Daarmee vang je vooral „de ruwheid van het oppervlak”, schrijft eerste auteur Zheng Zhang van Tulane University in een e-mail. Met die methode zijn jonge mangrovebossen slecht te onderscheiden, want hun begroeiing, schrijft Zhang, is „kort en dun gezaaid” en de oppervlakteruwheid beperkt. Voor hun nu gepubliceerde artikel gebruikten de onderzoekers optische beelden die zich baseren op weerkaatst infrarood licht. „Dat geeft informatie over de vegetatie en de waterinhoud van de bladbedekking”, schrijft Zhang.
Volgens hem waren er al aanwijzingen uit ander onderzoek dat mangrovebos in onder meer Oost-Azië en Australië weer aan het uitbreiden was. „Maar de omvang van het herstel wereldwijd, en de trendbreuk in onder meer Zuidoost-Azië, heeft ons toch verbaasd.”
Voor hun onderzoek gebruikten ze data vanaf de jaren 80 tot 2023. Het blijkt een balans van plussen en minnen. In Zuidoost-Azië was er tot 2010 zoveel ontbossing, dat het de wereldwijde balans steeds liet doorslaan naar de negatieve kant. Met name delen van Indonesië – Kalimantan, Sulawesi, Sumatra – en Myanmar springen eruit. Maar sinds 2010 is de trend gekeerd. In Centraal- en West-Afrika zagen de onderzoekers juist het omgekeerde: tot 2014 een nettotoename van mangrove, daarna een afname. In het noorden van Australië, het westen van Mexico en het Midden-Oosten namen mangrovebossen sinds de jaren 90 gestaag toe.
De onderzoekers wijzen er verder op dat bestaand, aangetast bos vaak sneller dan gedacht herstelt, als het met rust wordt gelaten. Daar zou in het beleid meer aandacht voor mogen komen, schrijven ze. Nu richt dat beleid zich sterk op de aanplant van nieuw mangrovebos.
Martin Zimmer, verbonden aan het Leibnitz Zentrum für Marine Tropenforschung in Bremen en niet betrokken bij het onderzoek, noemt de publicatie „heel goed nieuws”. Maar hij heeft ook kanttekeningen. Hij vraagt zich vooral af hoe robuust de waargenomen uitbreiding is. Deels is die uitbreiding terug te voeren op de talloze herstelprojecten die de afgelopen jaren op allerlei plekken zijn gestart, vanuit een groeiend besef dat aangeplante mangrove op termijn kustgebieden kan beschermen tegen de als gevolg van klimaatopwarming versneld stijgende zeespiegelstijging. Daarnaast kan mangrove helpen de stijging van de CO2-concentratie in de atmosfeer te dempen. Mangrove staat erom bekend relatief veel koolstof vast te kunnen leggen, met name in de zuurstofarme bodem, omdat daar de afbraak van biomassa is vertraagd. „Maar veel van die herstelprojecten zijn slecht doordacht”, zegt Zimmer. „Rond de 80 procent mislukt.”
Ook heeft Zimmer bedenkingen bij de conclusie van de onderzoekers dat mangrove, zoals ze schrijven, een „onderschatte resilience” heeft. Het is een term die in het Nederlands vaak wordt vertaald als ‘veerkracht’. „Maar het is een complex begrip, dat nog helemaal niet duidelijk is gedefinieerd”, zegt Zimmer. In ieder geval valt onder dat begrip niet: kolonisatie van nieuwe gebieden en hervestiging als gevolg van herstelprojecten. „De auteurs doen dat wel.”
Ook Bregje van Wesenbeeck, wetenschappelijk directeur bij kennisinstituut Deltares en hoogleraar natuurlijke oplossingen voor waterveiligheid en klimaatadaptatie aan de TU Delft, heeft haar bedenkingen. Zo lopen de metingen pas vanaf de jaren 80. „Voor die tijd was er al heel veel mangrove verdwenen”, zegt Wesenbeeck. Daarnaast breidt mangrove liefst landinwaarts uit. Maar die optie is op veel plekken afgesloten, door de oprukkende mens en zijn activiteiten. „De nu waargenomen uitbreiding blijkt vooral zeewaarts plaats te vinden.” Daar is mangrove kwetsbaarder, zegt Van Wesenbeeck. Bovendien heeft die zeewaartse uitbreiding nog een andere kant. Die is mogelijk doordat bovenstroomse rivieren meer sediment naar de kustgebieden transporteren. Maar wat is daarvan de oorzaak? „Vaak komt het omdat er bovenstrooms bos is gekapt, of doordat rivieren zijn gekanaliseerd.” Zo gaat de uitbreiding van mangrove ten koste van andere natuur elders.
Een milieubeschermer ruimt plastic afval op tussen geplante mangrovebomen in de buurt van de stad Palu op het Indonesische eiland Sulawesi.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin