Biodiversiteit In het tweejaarlijkse Living Planet Report waarschuwen natuurorganisaties, waaronder het Wereld Natuur Fonds, dat de populaties zoetwaterdieren in Nederland lijden onder milieuvervuiling, klimaatverandering en invasieve exoten. „Als waterrijk land koesteren we onze zoetwaternatuur onvoldoende”
Gevangen rivierkreeften in Zuid-Holland. De invasieve soort beschadigt met zijn vraatzucht de flora en fauna in Nederlandse wateren.
Lange tijd ging het steeds beter met de biodiversiteit in Nederlandse rivieren, beken en meren. Maar die trend is gestopt, waarschuwen het Wereld Natuur Fonds (WWF-NL) en natuurorganisaties SoortenNL en Sovon dinsdag in het tweejaarlijkse Living Planet Report. Het herstel van de biodiversiteit in de Nederlandse zoetwaternatuur is volgens de organisaties gestagneerd, of gaat op veel plekken zelfs achteruit.
De organisaties baseren hun waarschuwing op onderzoek naar de populatietrends van 176 diersoorten in „rivieren, beken, moerassen, plassen, vennen en hoogvenen”. In de twintigste eeuw gingen die populaties door milieuvervuiling hard achteruit. Dankzij succesvol milieubeleid in de tweede helft van die eeuw kwamen de dieren weer terug: tussen 1990 en 2025 groeide de totale populatie zoetwaterdieren volgens de natuurorganisaties met 60 procent. Op land ging het destijds minder goed: daar nam het aantal dieren met zo’n 30 procent af.
Inmiddels is het biodiversiteitsherstel in beken en rivieren echter weer „omgeslagen in achteruitgang”, schrijven de natuurorganisaties. Dat heeft verschillende oorzaken. In de beken en rivieren kampen dieren met een verlies van natuurlijke oevers en een overschot aan gif; in plassen en sloten is het waterpeil regelmatig te hoog of juist te laag. Ook bevatten sloten veel bestrijdingsmiddelen.
Verder noemen de organisaties „blijvende en groeiende bedreigingen” zoals medicijnresten, PFAS en klimaatverandering als problemen. Inheemse soorten hebben daarnaast te lijden onder invasieve exoten, zoals de Amerikaanse rivierkreeft en de zonnebaars. Omdat deze dieren amper natuurlijke vijanden hebben in de Nederlandse natuur, komen ze in groten getale voor en vreten sloten en (in het geval van de zonnebaars) vennen leeg.
Nederland is een waterrijk land, maar koestert zijn zoetwaternatuur onvoldoende, zegt Judy Koppenjan (expert Nederlandse natuur bij WWF-NL) in de aankondiging van het rapport. Dit terwijl deze natuur volgens Koppenjan „aan de basis ligt van ons drinkwater en onze klimaatveiligheid”.
De vraag is volgens Koppenjan dan ook niet óf Nederland de zoetwaternatuur sneller moet beschermen, maar hoe. „Decennia geleden was de waterkwaliteit zo slecht dat elke maatregel direct winst opleverde. Dit laaghangende fruit is inmiddels geplukt. Voor echt herstel moeten we een heel watersysteem herstellen.”
Volgend jaar moet Nederland voldoen aan de Europese regels voor waterkwaliteit (de Kaderrichtlijn Water of KRW). Het lijkt onwaarschijnlijk dat Nederland die deadline haalt: op de meeste plekken is de waterkwaliteit ver onder de maat, en er zit al jaren amper verbetering in de situatie.
„As we waterkwaliteit, ruimte, verbinding en beheer en uitvoering nu in samenhang aanpakken, kunnen we het haperende herstel doorstarten”, schrijven directeur van WWF-Nederland Jelle de Jong en voorzitter van SoortenNL Titia Wolterbeek in de introductie van het rapport. Wachten leidt er volgens de twee toe dat doelen „verder uit zicht raken en dat soorten die de weg omhoog gevonden hebben, weer omlaag zullen gaan”.