Alan Hale (1958-2026) | astronoom Toen sterrenkundige Alan Hale op zijn twaalfde zijn eerste komeet zag, was hij verknocht. Hij zag er 774, waarvan de bekendste en helderste zijn naam draagt.
De komeet Hale-Bopp boven New Mexico in 2002.
Honderden uren had sterrenkundige Alan Hale (1958-2026) de nachtelijke hemel al afgespeurd, met de vurige wens een nieuwe komeet te ontwaren. Drie jaar voor die heldere zomeravond van 23 juli 1995 had hij het systematisch zoeken opgegeven. Zijn werk en gezin verkoos hij boven nachtelijke astronomische zoektochten. Maar als hij vanaf de oprit van zijn huis in New Mexico zijn telescoop op het sterrenbeeld Boogschutter richt, onderscheidt hij een wazig, langzaam bewegend vlekje dat niemand eerder had gezien. Zijn komeet.
Voor en na de ontdekking van komeet Hale-Bopp – amateurastronoom Thomas Bopp had het vlekje ook gezien – was Hale fervent kometenjager en zette hij zich in om wetenschap te populariseren bij een groot publiek. In totaal nam hij 774 kometen waar, en gebruikte fascinatie voor de sterrenkunde om internationale wetenschappelijke samenwerking te stimuleren, met name tussen de VS en Iran. Hale overleed dit weekend op 67-jarige leeftijd, meldt zijn familie via Facebook.
Hale werd in 1958 geboren in Japan, waar zijn vader gestationeerd was bij de Amerikaanse luchtmacht. Al snel verhuisde de familie naar New Mexico, waar Hale zijn sterrenkundige interesse zou ontwikkelen. Via bibliotheekboeken, een enthousiaste vader en een abonnement op maandblad Sky and Telescope raakte hij verknocht aan de nachtelijke hemel, en zag al op zijn twaalfde zijn eerste komeet.
De timing was perfect, vertelt Hale in een interview uit 2025: rond zijn tienerjaren suisde er toevallig een reeks heldere kometen door het zonnestelsel. Via Sky and Telescope kreeg hij maandelijks de hemelpositie van een nieuwe komeet in de bus, waar hij vervolgens gretig zijn telescoop op richtte. „Ik dacht: er komen continu heldere kometen langs. Dat bleek normaal gesproken niet zo te zijn. Maar tegen die tijd was ik al hooked.”
Via een studie natuurkunde belandde Hale bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory, waar hij contact hield met ruimtesonde Voyager 2 via een netwerk van radiotelescopen. Toen die sonde in 1986 langs Uranus scheerde, onderzocht hij de atmosfeer en de ringen van de planeet. Na het werk reed hij de bergen van Californië in, op zoek naar de donkerste plekjes om zijn telescoop neer te zetten.
Astronoom Alan Hale poseert op 39-jarige leeftijd naast de telescoop waarmee hij de komeet Hale-Bopp ontdekte.
Hale keerde begin jaren negentig terug naar New Mexico om te promoveren in het toen opkomende onderzoeksgebied van exoplaneten: planeten buiten het zonnestelsel. In zijn vrije tijd gebruikte hij de telescopen van de universiteit om zijn kometencatalogus aan te spekken. Inmiddels had hij er al meer dan tweehonderd waargenomen, en in 1995 mocht hij zijn eerste zelf ontdekte komeet, Hale-Bopp, aan de lijst toevoegen.
Hale-Bopp zou gedurende twee jaar steeds dichterbij de Aarde komen te staan. Daarbij zou Hales wazige vlekje uitgroeien tot een van de helderste en best zichtbare kometen in de geschiedenis van de sterrenkunde. Een ijzige kern, gesierd door een fonkelend witte staart van stof en een diepblauwe staart van gas, afkomstig uit de Oortwolk – de verste buitengebieden van het zonnestelsel. Hale reisde de grote Amerikaanse steden af om te vertellen over ‘zijn’ komeet, wat hem ironisch genoeg maar weinig gelegenheid bood om de komeet zonder lichtvervuiling te aanschouwen.
Intussen bleef Hale werkzaam als kometenjager en directeur van het door hemzelf opgerichte Earthrise-instituut, met als missie om mensen te verbinden via de sterrenkunde. Zo organiseerde hij rond de eeuwwisseling twee studiereizen naar Iran, waar hij met Amerikaanse studenten en sterrenkundigen langs Iraanse universiteiten toerde. In een recente column in lokaal blad The Albuquerque Journal beschreef hij de reizen als hoogtepunten in zijn carrière, en uitte hij zich gefrustreerd over de oorlog tussen de VS en Iran. „Ik kan alleen rouwen om alle levens die zijn verloren – aan beide kanten – en om het verraad van de hoop die ik voelde toen ik dat prachtige land bezocht.”
Om gezondheidsredenen heeft Hale de laatste jaren steeds minder kunnen observeren. In 2024 kondigde hij aan na 55 jaar te stoppen met komeetjagen, toen de kometenteller op 760 stond. Toch, valt op zijn website te lezen, heeft hij er sindsdien nog veertien gezien.