Oorlog Midden-Oosten Opnieuw regende het drones, bommen en raketten, op Libanon, Israël en Iran. Iedereen geeft elkaar de schuld van de jongste escalatie in het Midden-Oosten. Maandagmiddag werden de vijandelijkheden voorlopig gestaakt, maar het wantrouwen blijft.
Mensen maken foto’s van de restanten van een Iraanse raket die maandag is neergestort nabij de Palestijnse stad Jericho, op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever.
Hezbollah vuurt drones af op Israël, Israël bombardeert Beiroet, Iran laat raketten op Israël neerdalen en Israël reageert daar weer op met bommen op petrochemische fabrieken in Iran. Iedereen wijst naar elkaar en voelt zich genoodzaakt om op vijandelijke escalaties te reageren. En zo was het Midden-Oosten de afgelopen dagen terug bij af.
Voor Donald Trump is dit een nachtmerriescenario. Ongerust over de gevolgen van de hoge olieprijs voor de VS probeert de Amerikaanse president al weken de gemoederen te bedaren en tot een deal met Iran te komen. Maar ook al is hij op papier de machtigste speler in het wijdvertakte conflict, er wordt bijzonder slecht naar hem geluisterd.
Ga maar na: vorige week maandag wist Trump, met een scheldtelefoontje, nog te verhinderen dat Benjamin Netanyahu bommen op Beiroet zou laten vallen. Dat deed de Israëlische premier zondag, zes dagen later, alsnog. Tot zover de invloed van Trump.
Zondagavond, na de Iraanse raketsalvo’s op Israël, zei de president tegen Fox News dat hij Israël zou opdragen af te zien van vergeldingsmaatregelen. Een paar uur later besloot Netanyahu om opnieuw tegen Trumps opdracht in te gaan.
Tegen de Financial Times zei Trump zondagavond niettemin dat Netanyahu geen andere keuze zal hebben dan elke deal te accepteren die de Verenigde Staten met Iran sluiten. „Hij heeft geen keus. Ik heb het voor het zeggen. Ik heb het helemaal voor het zeggen. Hij heeft het niet voor het zeggen.” Dat klinkt als een leraar die zegt dat hij orde houdt terwijl de leerlingen op tafel dansen.
Tegenover de woorden van Trump stonden die van de extreem-rechtse Israëlische minister Itamar Ben-Gvir (Nationale Veiligheid). Hij schreef zondagavond op X dat Teheran moet branden.
Niet alleen Netanyahu’s coalitiepartners, ook oppositieleiders riepen op om Iran hard te raken. Zo ziet Naftali Bennett een „moment van de waarheid” als het gaat om de vraag of Israël een soevereine staat is die zichzelf kan verdedigen. „Een zwakke of symbolische reactie zal onze vijanden het signaal geven dat het bloed van onze burgers ongestraft is vergoten.”
Wat het voor Trump zo lastig maakt, is dat veel van de strijdende partijen in het Midden-Oosten helemaal geen belang hebben bij de-escalatie. Al langer is bekend dat Netanyahu er alles aan doet om Trumps pogingen tot een deal met Iran te saboteren. Hij ziet alleen heil in een militaire oplossing, en die visie is in Israël populair.
Hezbollah is evenmin op verzoening uit. Toen Israël en de Libanese regering afgelopen week een staakt-het-vuren afspraken, kon de militie daar niet mee instemmen. De twee landen spraken af dat Hezbollah al zijn strijders en wapens uit Zuid-Libanon zou evacueren. Dit zou neerkomen op „overgave, een nederlaag en het bereiken van de doelen van de vijand”, zei Hezbollah-leider Naim Qassem.
Bovendien is Hezbollah opgericht uit protest tegen de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon. Nu Israëlische troepen daar opnieuw zitten, is het Hezbollahs raison d’être om ze te bestrijden. Israël ziet zijn permanente aanwezigheid in het buurland als noodzakelijk om de eigen bevolking te beschermen en beschouwt het ingenomen gebied als uitgangspunt van elke onderhandeling.
Hezbollah wordt gesteund door Iran. Naar schatting vloeien er jaarlijks honderden miljoenen euro’s vanuit Teheran naar Zuid-Libanon, waar de groepering onder meer wapens voor koopt. Tel hierbij de Iraanse steun aan Hamas op en de conclusie is duidelijk dat er zonder Iran amper gewapend verzet tegen Israël mogelijk was geweest.
De door Iran gesponsorde glasvezeldrones van Hezbollah eisen al maanden slachtoffers in Israël: zeker 24 soldaten en drie burgers werden dodelijk geraakt. In vergelijking met de meer dan drieduizend Libanese doden is dit weinig, maar Israël voert de operatie in Libanon juist uit in de hoop dat het de dreiging van Hezbollah totaal weg kan nemen. Dit lukt niet, onder meer omdat het amper antwoord heeft op de weinig geavanceerde drones.
Iran had gewaarschuwd dat het een Israëlische aanval op Beiroet zou vergelden. In feite boden de Iraniërs op deze manier Israël de mogelijkheid tot escalatie. En zo liep het inderdaad: Netanyahu bombardeerde Beiroet, waarna Iran geheel volgens aankondiging terugsloeg. Het waren de eerste Iraanse aanvallen op Israël sinds 8 april, toen Teheran en Washington een staakt-het-vuren overeenkwamen.
Maandagochtend waren er nog steeds explosies te horen in het centrum van Teheran. En in Israël gingen ook op maandag de sirenes af vanwege Iraanse raketten. Daarbovenop kwamen nog dreigementen van de Houthi’s, de militante groepering in Jemen, die een raketaanval op Israël claimden en aankondigden dat ze op Israëlische schepen in de Rode Zee zouden mikken.
Trump deed intussen verwoede pogingen om toch orde te scheppen. „Israël en Iran streven naar een onmiddellijk staakt-het-vuren”, schreef hij maandag bijvoorbeeld op zijn sociale medium Truth Social. Op maandagmiddag kondigde zowel Iran als Israël een voorlopig eind aan de vijandelijkheden aan – onder voorwaarde dat de andere partij zich inhoudt. Het wantrouwen blijft.
Volgens Trump verlopen de laatste onderhandelingen over „Vrede” volgens plan, maar kan „onwetendheid of domheid” daarbij in de weg staan. Drie dagen voor het begin van het WK voetbal in eigen land, waar Trump graag goede sier mee wil maken, klinkt dit niet als een president die alles onder controle heeft.