ICE-detentiecentra Onder het aantal overleden migranten in Amerikaanse detentiecentra van de immigratiepolitie ICE zijn opvallend veel Mexicanen uit de zuidelijke deelstaat Chiapas. „Er is duidelijk sprake van een raciale profilering, gericht tegen mensen met een inheems profiel.”
Rosa Hernández in haar woning in het dorp Muquén, met daarin een altaar voor haar in de VS overleden zoon Alfredo.
Het plaatsje Muquén in de zuidelijke Mexicaanse staat Chiapas oogt als een paradijs. De lucht is er schoon, in de bergweiden grazen schapen en verspreid over de groene heuvels liggen huisjes waar pluimpjes rook uit de schoorstenen komen. Door de vallei slingert een kraakheldere rivier. Toch besloot de 27-jarige Alfredo Hernández te vertrekken.
Voor de buitenwereld staat Chiapas bekend als beeldschone bestemming waar jaarlijks miljoenen toeristen genieten van de natuur. Maar de veelal inheemse bevolking van Chiapas profiteert daar amper van: een ruime meerderheid van de inwoners leeft onder de armoedegrens. Ruim een kwart leeft zelfs in extreme armoede.
Veel jongeren uit Chiapas vertrekken daarom naar andere Mexicaanse staten, waar de perspectieven op een baan en inkomen beter zijn. Degenen die genoeg geld hebben gespaard of geleend gaan naar de Verenigde Staten – ook al worden migranten die illegaal de Amerikaanse grens zijn overgestoken keihard aangepakt sinds de terugkeer van president Donald Trump.
Alfredo trok naar North Carolina, vertellen zijn ouders Miguel en Rosa Hernández in de voorruimte van hun huisje aan de enige verharde weg in het dorp. Door de stoffige ramen schijnt een zwak straaltje zonlicht over het vermoeide gezicht van Miguel. In de hoek staat een altaar, met een foto van de glimlachende Alfredo. Hij overleed, net als vele Mexicaanse migranten, in de VS.
De begrafenis van Royer Perez-Jimenez, een Mexicaanse migrant die op 16 maart omkwam in een detentiecentrum van de Amerikaanse immigratiepolitie ICE in de staat Florida.
Miguel spreekt tzotzil, de zangerige, inheemse taal die de Mayagemeenschap hier spreekt. Zo’n half miljoen inwoners van Chiapas behoort tot deze inheemse groep. „Onze zoon ging in 2024 naar de VS. Hij was met een trein naar het noorden gelift en daar illegaal de grens overgestoken. Alfredo vond werk als dakzetter en tuinman. Hij vertelde ons dat hij wel bang was voor de migratiepolitie”, zegt Miguel via een lokale tolk.
Toen Alfredo na anderhalf jaar in de VS eindelijk zijn schulden had afbetaald en geld naar zijn ouders begon te sturen, stopten de dagelijkse telefoontjes ineens. „Dagenlang hoorden we niets. Totdat we bericht kregen van het Mexicaans consulaat dat zijn lichaam was gevonden. ‘Verdachte omstandigheden’, zeiden ze. Dat is alles wat we weten.” Rosa verstopt haar gezicht in haar handen en huilt.
De dood van Alfredo wordt momenteel onderzocht, omdat hij mogelijk is omgekomen bij zijn arrestatie door de Amerikaanse immigratiepolitie ICE. De Mexicaanse president Claudia Sheinbaum noemde de zaak in een persconferentie, en zei deze hoog op te nemen, vanwege de vele Mexicanen die sinds het aantreden van Trump zijn omgekomen in detentiecentra van ICE.
Miguel en Rosa Hernández uit Muquén, wier zoon mogelijk is omgekomen bij een arrestatie door de Amerikaanse immigratiepolitie ICE.
Volgens de laatste gegevens gaat het om zeker zestien Mexicanen, een derde van de in totaal 45 migranten van wie bekend is dat ze tijdens Trumps tweede termijn in deze centra zijn gestorven. 2025 is met 31 doden de boeken ingegaan als het jaar met het hoogste aantal sterfgevallen in ICE-detentie in twintig jaar. In 2026 overleden tot nu toe veertien mensen.
Een vijfde van de in totaal 68.000 gedetineerden in ICE-detentiecentra heeft de Mexicaanse nationaliteit. Volgens president Sheinbaum worden Mexicanen mogelijk extra hard aangepakt. Ook zijn er grote vraagtekens over hun doodsoorzaak. Zo zegt ICE dat zeker tien dodelijke slachtoffers vielen door medische problemen of zelfdoding, terwijl zeker twee anderen omkwamen bij hun arrestatie.
Naar schatting is een derde van de overleden Mexicaanse migranten in de VS afkomstig uit Chiapas. De meest recente Mexicaanse dode is Royer Perez-Jimenez, afkomstig uit dezelfde gemeente als Alfredo Hernández. Royer (19) overleed in een detentiecentrum in Glades County, in Zuid-Florida. De officiële lezing is dat de jonge migrant zichzelf van het leven beroofde.
Zijn ouders betwijfelen dat. „Ik wil het er niet meer over hebben. Mijn zoon moet rusten”, zegt zijn vader Manuel Perez-Jimenez telefonisch. „Maar toen wij zijn lichaam terugkregen, zat het vol blauwe plekken en botbreuken. We belden haast iedere dag met hem. Hij was strijdbaar. Hij zou nooit zelfmoord plegen”, zegt Perez-Jimenez, waarna hij ophangt.
Dat juist veel mensen uit Chiapas onder de doden in ICE-centra zijn, is volgens Tonatiuh Guillén López geen verrassing. Guillén López was jarenlang de hoogste migratie-ambtenaar in de Mexicaanse regering. „Ze worden op basis van hun uiterlijk opgepakt en extra hard aangepakt, vaak omdat ze naast Engels ook niet altijd Spaans spreken”, zegt hij. Inheemse inwoners van Chiapas zijn achtergesteld; ze hebben minder toegang tot goed onderwijs en de wegen en andere infrastructuur in de rurale gebieden is gebrekkig.
Miguel en Rosa Hernández. Rosa, over haar in de VS omgekomen zoon: „Alejandro vond het leven daar niet makkelijk. Maar hij had vrienden, hij had werk.”
De oud-ambtenaar, tegenwoordig docent aan de prestigieuze Mexicaanse universiteit UNAM, werkte in zijn vorige functie veel samen met de Amerikanen – maar wijst niet alleen naar hen. „De houding van Mexico tegenover de VS is er een van onderdanigheid. Jarenlang heeft Mexico alles gedaan om de agressieve Amerikaanse anti-migratieretoriek te legitimeren. Door hier militairen tegen migranten in te zetten. Door uitgezette migranten uit andere landen op te vangen. En vooral, door niets wat de VS doen tegen te spreken.”
Terwijl de Mexicaanse autoriteiten er normaal gesproken voor waken publiekelijk kritiek te uiten op de Verenigde Staten, om de zorgvuldig onderhouden relatie met het Witte Huis niet op het spel te zetten, is Sheinbaum wél uitgesproken over het hoge aantal Mexicaanse migranten dat de afgelopen tijd in de VS is omgekomen. „We gaan meer klachten indienen en we gaan verdere stappen ondernemen”, zei ze tijdens een persconferentie in april. De regering sloot zich aan bij een collectieve rechtszaak tegen ICE-detentiecentrum Adelanto in Californië, waar vier Mexicanen zijn overleden.
Ook kondigde het Mexicaanse ministerie van Buitenlandse Zaken aan dat de sterfgevallen van Mexicaanse staatsburgers in ICE-detentiecentra zouden worden voorgelegd aan de Inter-Amerikaanse Commissie voor de Mensenrechten, omdat het niet zou gaan om „geïsoleerde incidenten” maar „systemische tekortkomingen”. Sheinbaum wees er verder op dat de regering zich meer wil inzetten voor een betere behandeling van Mexicaanse migranten in de VS. „Ze moeten meer erkenning krijgen voor hun werk, voor hun bijdragen aan de Verenigde Staten”, zei de president.
Guillén López verwacht weinig verandering in de komende jaren. „Niet alleen vanwege de nalatigheid van de Mexicaanse overheid, maar ook vanwege de extreme agressie van de regering-Trump tegen migranten. Zolang er geen druk is op de VS om daarmee te stoppen, gaan we nog veel meer Mexicaanse doden betreuren.”
Miguel en Rosa Hernández uit Muquén. Miguel: „Ik spreek slecht Spaans, mijn vrouw Rosa spreekt het helemaal niet. Ik weet niet waar ik heen moet voor gerechtigheid.”
Miguel en Rosa Hernández wachten intussen al een maand op het lichaam van hun zoon, dat nog altijd in de VS in een mortuarium ligt. Wel kregen ze een grote plastic bak met eigendommen van Alfredo, opgestuurd door het Mexicaanse consulaat in North Carolina. Huilend haalt Rosa de kleren eruit. Een petje, witte schoenen, twee spijkerbroeken. „Hij vond het leven daar niet makkelijk. Maar hij had vrienden, hij had werk. Hij was begonnen de taal te leren”, zegt ze. „Ik wil alleen maar dat hij thuiskomt. Zodat we hem hier kunnen begraven.”
Miguel zegt vooral te willen begrijpen wat er met zijn zoon is gebeurd. Of hij inderdaad is omgekomen bij een arrestatie door ICE-agenten. Het gebrek aan informatie breekt zijn gezin op, zegt hij. „De zus van Alfredo is al twee keer flauwgevallen. Ze eet amper, ze slaapt niet. We zijn bang haar door een ziekte kwijt te raken”, zegt hij. Hulp van de federale of plaatselijke autoriteiten of consulaire bijstand krijgt zijn gezin volgens hem niet.
Hernández verwacht niet dat hij ooit gerechtigheid zal krijgen voor zijn zoon, mede vanwege zijn inheemse achtergrond. „Ik spreek slecht Spaans, mijn vrouw Rosa spreekt het helemaal niet. Ik weet niet waar ik heen moet voor gerechtigheid”, zucht hij. „En daarnaast, ik krijg mijn zoon er niet mee terug.”