De parlementaire enquête naar het coronabeleid gaat maandag de tweede week in. Deze week komen veel kopstukken langs, onder wie vrijdag oud-premier Mark Rutte en de toenmalig secretaris-generaal bij het ministerie van Justitie en Veiligheid, Dick Schoof – de latere premier. De verhoren gaan deze week onder meer over de organisatie van de corona-aanpak. Deze maandag worden Hubert Bruls, destijds voorzitter van het Veiligheidsberaad, en topambtenaar Mark Roscam Abbing gehoord.
Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen
Van het Veiligheidsberaad hadden vóór corona maar weinig Nederlanders gehoord, noch van de 25 veiligheidsregio’s waaruit dat beraad bestaat. Maar toen het kabinet de eerste lockdownmaatregelen aankondigde, werd voorzitter Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen, het gezicht van dit burgemeestersoverleg.
Want alles dat in de wekelijkse persconferenties bekend werd gemaakt over verboden in de openbare ruimte, zoals het samenscholingsverbod, moest worden uitgevoerd en gehandhaafd op lokaal niveau. Dat gebeurde in eerste instantie met noodverordeningen.
Die worden normaal afgegeven door de burgemeester. Maar omdat het hierbij om een gemeente-overschrijdende gezondheidscrisis ging, was het volgens het kabinet onwenselijk om 355 crisisplannen te hebben. De bestuurlijke coördinatie ging over naar de 25 burgemeesters van de veiligheidsregio’s. Dat Veiligheidsberaad kreeg aanwijzingen – volgens sommige burgemeesters „directieven” – van het kabinet.
Bruls was sinds 2016 hun voorzitter. Tijdens corona nam hij in die hoedanigheid deel aan de ministeriële crisisstaf, waar zijn rol was „dat ik aangeef wat werkbaar is”, zei hij in juli 2020 tegen NRC.
Op de macht van het Veiligheidsberaad kwam steeds meer kritiek. Normaal moet de gemeenteraad een noodverordening bekrachtigen en kan een burgemeester ter verantwoording worden geroepen. Dat gold tijdens corona niet.
Daar kwamen in 2021 terugkerende coronabetogingen bij en vooral afnemende steun voor het beleid, terwijl burgemeesters verantwoordelijk bleven voor de openbare orde, veiligheid en handhaving. Bruls werd uitgemaakt voor „nazi-minister” en „dictator” vanwege alle inperkende maatregelen.
Hij zei tegen NRC: „Vanaf het begin heb ik me voorgehouden: wat is mijn toegevoegde waarde? Dat zit hem in de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van maatregelen. Dus over het waarom… Tuurlijk heb ik ook wel een opvatting. Maar dan ga ik op de stoel van de minister zitten.”
Minder bekend werd topambtenaar Mark Roscam Abbing, al belandde hij in 2020 op nummer 24 van de lijst van 200 invloedrijkste Nederlanders van de Volkskrant. Roscam Abbing was verantwoordelijk voor hoe de samenleving tijdens, maar ook vooral na, de crisis zou functioneren.
Topambtenaar Mark Roscam Abbing
Zijn afdeling zat fysiek op het ministerie van Justitie en Veiligheid, maar werkte „in opdracht en ten behoeve van alle ministeries”. De ambtenaren monitorden ontwikkelingen in de samenleving, vooral de maatschappelijke en sociaaleconomische en moesten voor „handelingsperspectief” zorgen. Tegen vakblad Binnenlands Bestuur zei Roscam Abbing in 2021: „Er komt een moment na de crisis, na de zomer. We moeten niet pas dan gaan nadenken over het vervolg.”
Daarvoor werden ‘dialoogtafels’ opgezet, waar burgers zich konden uiten. Roscam Abbing: „Tijdens die gesprekken bleek er een enorme behoefte aan te zijn. Mensen vonden het fijn om gevraagd te worden en in gesprek te gaan over Nederland na de crisis met ‘de overheid’ en ook met elkaar. Er was een risico dat mensen chagrijnig of verdrietig zouden zijn, we zaten immers midden in de stevigste lockdown, maar de gesprekken waren positief.”
De topambtenaar zag enerzijds dat landelijke en lokale overheid elkaar tijdens de crisis „beter” vonden en zei dat het „mooi zou zijn als een ‘domeinoverstijgende’ aanpak blijvend zou zijn. Anderzijds zag hij hoe de tweedeling onder inwoners door werd vergroot en er meer ‘multiprobleemgezinnen’ bijkwamen.
Het is niet het eerste verhoor van Roscam Abbing door de Tweede Kamer. Vlak voor de pandemie uitbrak werd hij als toenmalig directeur samenleving en integratie bij het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en voorzitter van de Taskforce Problematisch Gedrag en Ongewenste Buitenlandse Financiering gehoord tijdens een flitsenquête over ongewenste beïnvloeding van religieuze en maatschappelijke organisaties uit islamitische landen.
Ook in die rol was hij de schakel tussen verschillende ministeries. Nu is Roscam Abbing is directeur-generaal Landelijk gebied en Stikstof.