Een wereldberoemde oorlogsfoto vormt de inspiratie voor een ballet dat dinsdag in Amsterdam zijn Europese première beleeft. Oorlogsjournalist Hans Jaap Melissen woonde de repetities bij en sprak met de ouders. "Fijn dat mensen bezig zijn met de nagedachtenis van mijn kind."
Het is een van de meest iconische, maar ook pijnlijkste beelden van de oorlog in Oekraïne. De foto van een vader die de hand van zijn gedode zoon blijft vasthouden, gemaakt door AP-fotograaf Andrii Marienko.
De dertienjarige Dima was die dag samen met zijn zus een rondje gaan rennen in hun flatwijk in Kharkiv toen hij bij een Russisch bombardement werd gedood. Zijn zus raakte zwaargewond.
Ook nadat hulpverleners een stuk plastic over Dima hadden gelegd, bleef zijn vader zitten.
Vier jaar na de foto en zo'n 2.500 kilometer verderop zit Giorgi Potskhishvili op de grond van een oefenruimte van Het Nationale Ballet in Amsterdam. De 25-jarige Potskhishvili vertolkt de vader. Of beter: hij danst de vader.
Maar voordat de danser in beweging komt, zit hij eerst tien minuten stil. Precies zoals de vader op de foto. Die bleef lang naast zijn dode zoon zitten en zijn hand vasthouden, volgens sommigen wel bijna twee uur lang.
"Tien minuten stilzitten is heel lang voor een danser. Het is heel moeilijk om daarna vanuit die positie vloeiend in beweging te komen", legt choreograaf Alexei Ratmansky uit. Hij is het brein achter dit ballet.
In New York heeft Ratmansky het stuk, Solitude, al laten opvoeren. Nu is Europa aan de beurt.
De Amerikaans-Russisch-Oekraïense Ratmansky is opgegroeid in Kyiv en is elke dag bezig met de oorlog. "Toen deze foto verscheen was het nog nieuws, nog schokkend. Sindsdien kun je bijna elke dag dit soort foto's zien, maar mensen lijken er minder aandacht aan te geven."
Toch heeft hij het ballet niet gemaakt om meer aandacht voor de oorlog in Oekraïne te vragen, zegt hij. Ratmansky is vooral erg geraakt door de foto. "Ik ben zelf vader. Weliswaar van een zoon die 28 is, een man dus, maar dan bedenk je wat deze vader doormaakt."
Moet je politiek en ballet eigenlijk wel met elkaar verbinden? Ratmansky zag er enig gevaar in om zo'n tragische gebeurtenis te vertalen naar theater. "Als je het net verkeerd doet, wordt het nep en sentimenteel. We wilden geen effectbejag."
Tijdens de repetities in Amsterdam ligt naast Potskhishvili niemand op de grond die Dima moet voorstellen. "Die danser is overdag gewoon naar school", legt Potskhishvili uit. Maar dinsdag is hij er uiteraard.
"Hij (Dima, red.) komt dan ook in beweging, want dit ballet laat zien wat er in het hoofd van de vader gebeurt. Ik zie flashbacks van wat ik samen met mijn zoon heb gedaan en dat verbeelden we", vertelt Potskhishvili.
Oorlogsslachtoffer Dima zat op ballroomdancing, vertelde Dima's moeder vier jaar geleden aan NU.nl. "Er zijn sowieso veel dansers in Oekraïne", legt Ratmansky uit. "Maar sommige die ik goed kende hebben de wapens opgenomen en zijn inmiddels gedood."
Hij heeft geen contact meer met de vrienden die hij in Rusland had. Ratmansky werkte vroeger onder andere voor het beroemde Russische Bolsjojballet. "Maar zij kiezen ervoor zich niet druk te maken om de oorlog", zegt hij. Ratmansky heeft de Russen dan ook verboden zijn werken nog op te voeren, maar dat gebeurt tegen zijn wil in nog steeds.
Het Nationale Ballet heeft ruim dertig nationaliteiten, onder wie Oekraïners zoals de 23-jarige Victoria Glazunova. Zij vindt het volkomen gepast dat het stuk verwijst naar politieke zaken. "Maar het is vooral een gedenkstuk voor de kinderen die door deze horror worden getroffen. Soms krijg ik vragen: is die oorlog nog steeds bezig? Het is goed om mensen daaraan te blijven herinneren, zodat ze zich er wel druk om maken."
Ratmansky weet niet wat de ouders van Dima van dit ballet zouden vinden. Hij heeft geen contact met hen gehad en benadrukt dat het stuk geen documentaire is, maar valt onder "artistieke vrijheid".
Het lukt NU.nl wel met de ouders in contact te komen. Via een tolk spreken we met moeder Viktoria Kubata. Ze is verbaasd, maar blij dat "onbekende, aardige mensen" bezig zijn met de nagedachtenis van haar kind. Kubata wil foto's en video's van de voorstelling zien en maakt duidelijk dat ze het stuk waardeert. Ook wenst ze het balletgezelschap "goede gezondheid" toe.
Kubata woont intussen weer in Kharkiv, nadat het gezin de stad eerder had verlaten. Ze werkt daar. Haar dochter, die bij dezelfde aanval zwaargewond raakte, studeert inmiddels in het buitenland. Kubata is niet bang om in Kharkiv te wonen. De dood van haar zoon heeft de angst voor haar eigen dood weggehaald, vertelt ze.
Over haar man wil ze niks kwijt. "Dat is te privé." Vier jaar geleden wilde de vader ook al buiten de media blijven.
Kubata's woorden blijken een opluchting voor Ratmansky. Ook de balletgroep krijgt haar boodschap aan het begin van de repetitie te horen. Ze luisteren aandachtig en een ingetogen applaus volgt. Een applaus dat ook dinsdagavond bij de première in Amsterdam zal klinken. Voor Dima en alle andere kinderen die door Russische bombardementen nooit de dans van het leven zullen voltooien.
Source: Nu.nl algemeen