Geopolitiek De ooit innige relatie tussen China en Noord-Korea is de laatste jaren bekoeld geraakt. Met een bezoek aan Pyongyang deze week probeert de Chinese president Xi Jinping die te herstellen.
Op een foto van het Noord-Koreaanse staatspersbureau KCNA van afgelopen september schudt de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un in Beijing de hand van de Chinese president Xi Jinping. Kim woonde daar een grote militaire parade bij. Nu reist Xi naar Noord-Korea.
Kort na het bezoek van Donald Trump aan China landde de Russische leider Vladimir Poetin vorige maand in Beijing. Het vestigde het beeld van Xi Jinping als de wereldleider bij wie iedereen op audiëntie ging. Maar nu is het Xi zelf die op reis gaat: hij logeert een nachtje bij zijn buurman Kim Jong-un om de ingewikkelde relatie met Noord-Korea te verbeteren.
De Chinese president komt maandag aan in de hoofdstad Pyongyang voor een bezoek dat tot dinsdag duurt en waarover Chinese en Noord-Koreaanse staatsmedia nog weinig details hebben vrijgegeven. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken wilde vrijdag op haar persconferentie niet veel meer zeggen dan dat beide landen een traditie kennen van „vriendelijke samenwerking” en dat het bezoek kansen biedt om die verder te ontwikkelen.
Vanouds zijn China en Noord-Korea nauwe bondgenoten. De beide volksrepublieken vochten zij aan zij in de oorlogen waaruit ze zijn ontstaan, en Noord-Korea is het enige land ter wereld waarmee China een bindend wederzijds verdedigingspact onderhoudt. China is bovendien goed voor meer dan 90 procent van de buitenlandse handel van Noord-Korea.
Maar de laatste jaren kwam er steeds meer ruis op de lijn. Het stoorde Pyongyang dat China opriep tot „denuclearisering” van het Koreaanse schiereiland en zich aansloot bij VN-sancties tegen het land. Beijing keek intussen bezorgd toe hoe Noord-Korea de banden met Rusland aanhaalde, onder meer door militaire steun te verlenen aan de Russische oorlog tegen Oekraïne, en zo onder meer toegang kreeg tot militaire technologie die China niet had willen verschaffen. Bovendien heeft kernmacht Noord-Korea in Moskou een alternatieve bondgenoot, die denuclearisering „een gepasseerd station” noemt. Een Chinees-Noord-Koreaans ‘vriendschapsjaar’ ging in 2024 vrijwel geruisloos voorbij.
„Noord-Korea is een moeilijke partner, die lastig te managen is”, zegt Frans-Paul van der Putten, analist en oprichter van onderzoeks- en adviesbureau China Geopolitics. „Het is een land dat een heel sterke drang heeft naar autonomie en onafhankelijkheid, ook in de relatie met China.”
Een probleem voor China is de onvoorspelbaarheid van Noord-Korea, zegt Van der Putten, bijvoorbeeld door het risico op een gewapend conflict met Zuid-Korea of zelfs met de Verenigde Staten. „Dan heeft China een probleem, want je kunt niet een oorlog hebben op het Koreaanse schiereiland waar China niet in betrokken gaat worden.”
En ondanks de grote betekenis van China voor de Noord-Koreaanse economie, kan het die invloed niet gebruiken om het regime van Kim Jong-un onder druk te zetten, denkt Van der Putten. Afknijpen van de economische levenslijn zou tot instabiliteit kunnen leiden. „China zit niet te wachten op een groot aantal Noord-Koreaanse vluchtelingen, of op een Noord-Korea met kernwapens dat hele gekke dingen gaat doen.” Laat staan op een eventuele ineenstorting van het regime en aansluiting bij Zuid-Korea, wat Amerikaanse militairen tot aan de Chinese grens zou kunnen brengen.
Het voorbije jaar hebben beide landen dan ook geprobeerd de relatie te herstellen. De aanwezigheid van Kim Jong-un bij een grote militaire parade ter herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog, afgelopen september in Beijing, kreeg veel wereldwijde aandacht. Samen met Poetin zat hij naast Xi op het erepodium. In het officiële Chinese gespreksverslag ontbrak de oproep tot denuclearisering. In maart hervatten China en Noord-Korea ook het onderlinge trein- en vliegverkeer, dat sinds de pandemie stillag.
De Chinese president Xi Jinping (midden) ontving bij een grote militaire parade in Beijing ter herdenking van het einde van de Tweede Wereldoorlog in september de Russische president Vladimir Poetin (links vooraan) en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un (rechts vooraan) als eregasten.
„Ik denk dat het heel belangrijk is dat het beeld naar buiten toe is dat China en Noord-Korea het prima met elkaar kunnen vinden”, zegt Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden, „en dat de relatie met Rusland daarvoor geen bedreiging vormt.”
Maar Breuker ziet het bezoek van Xi ook als een reactie op „de wel heel erg hecht geworden relatie tussen Zuid-Korea en Japan”. Die twee landen smeden steeds nauwere banden, die zowel China als Noord-Korea zorgen baren. De samenwerking kan China’s bijna-monopolie op zeldzame mineralen helpen afzwakken, denkt Breuker. „En het zijn natuurlijk twee indrukwekkende legers die misschien ooit wel gaan samenwerken. Het [naar omvang] zevende leger en het vijfde leger ter wereld, naast China gelegen.” Dit weekend begonnen de marines van beide landen aan een gezamenlijke oefening.
Ook Van der Putten ziet zo’n verband. „Voor Zuid-Korea is Noord-Korea de grote dreiging, niet China. China is vooral belangrijk omdat het invloed kan uitoefenen op het gedrag van Noord-Korea. Dus als Zuid-Korea ziet dat China op een zijspoor terechtkomt, kan het een minder belangrijke partner worden voor Seoul, en is de weg meer open om nauwer samen te werken met Japan of de Verenigde Staten op gebieden die voor China niet wenselijk zijn.”
Of de ontmoeting tussen Xi en Kim tot belangrijke concrete afspraken zal leiden, is de vraag. Mogelijk zal Kim, die afgelopen week nog een nieuwe nucleaire opwerkingsfabriek bezocht, proberen Xi nadrukkelijker afstand te laten nemen van het streven naar een kernwapenvrij Koreaans schiereiland. Zijn invloedrijke zus Kim Yo-jong noemde Noord-Korea’s status als kernmacht zondag „niet onderhandelbaar„. Maar de verwachting is niet dat China van mening verandert.
Toerisme is wel een terrein waarop wellicht meer samenwerking mogelijk is. Voordat Noord-Korea de grenzen sloot vanwege de coronapandemie, vormden Chinese reisgezelschappen de belangrijkste toeristenstroom en daarmee ook een bron van inkomsten voor Noord-Korea. Noord-Korea investeerde de laatste jaren veel in toeristische infrastructuur, waaronder een skioord en een luxe strandresort in de kustplaats Wonsan, waar tot nu toe alleen kleine groepjes Russische bezoekers zijn toegelaten. Hervatting van Chinees toerisme zou de verbeterde relatie helpen onderstrepen.