In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan iedere zondag over wat hem opvalt. Deze week: de zorg heeft verduurzaming hoger op de agenda staan, maar er is nog een lange weg te gaan om de afvalberg te bedwingen.
De meeste patiënten die in het ziekenhuis komen, zijn vermoedelijk niet heel hard aan het nadenken over duurzaamheid. Logisch, ze willen vooral beter worden en zo snel mogelijk weer naar huis.
Toch zouden we wel wat meer aandacht mogen hebben voor de milieu-impact van de zorg. Volgens het RIVM is de sector goed voor ongeveer 7 procent van alle broeikasgasuitstoot die wij als Nederlanders veroorzaken. Dat heeft te maken met energiegebruik in zorginstellingen, maar ook met de (buitenlandse) productie van medicijnen en allerlei wegwerpartikelen die in de zorg worden gebruikt.
En patiënten zijn wel degelijk bereid om duurzaamheid mee te wegen in hun zorgkeuzes, blijkt uit onderzoek waar Eva Cohen deze week op is gepromoveerd aan de Universiteit van Amsterdam. Vooral bij minder urgente zorg willen veel mensen best een andere behandeling overwegen als dat duurzamer is en even goed werkt, constateerde de onderzoeker met vragenlijsten en interviews.
Maar die keuze is natuurlijk lang niet altijd aan de patiënt; de verandering moet vooral uit de zorg zelf komen. Nu worden bij een gemiddelde operatie al snel kilo's afval geproduceerd. Denk aan mondkapjes en handschoenen, maar ook aan allerlei spullen die je eigenlijk nog best zou kunnen wassen en hergebruiken.
"Geneeskundestudenten die bij mij coassistent waren, vroegen: 'Waar kan ik al deze scharen, pincetten en andere metalen in de sterilisatiebak leggen?'", vertelt Cohen. "En dan moest ik ze naar de prullenbak wijzen."
De Amsterdamse is niet de eerste die constateert dat het anders kan. Bedrijven die medische producten maken "hebben veel wegwerpzooi verkocht en daar zijn wij gewoon vol ingetuind", vertelde chirurg Schelto Kruijff toen ik hem twee jaar geleden interviewde.
Maar ja, zie er maar eens van af te komen. Cohen onderzocht in het Amsterdam UMC de milieu-impact van herbruikbare operatiemutsen. Uit een uitgebreide analyse blijkt dat die een stuk milieuvriendelijker zijn dan de gangbare wegwerpmutsen.
"Toch bleek het een jarenlang proces te zijn om dat vervolgens te implementeren op de werkvloer", vertelt Cohen. Waar moesten die mutsen worden opgeslagen? En welke afdeling ging dat eigenlijk betalen? "En dan zijn er nog de gewoontes: ik ben die andere mutsen gewend, die zitten lekker. Waarom zou ik nu die andere pakken?"
Het Amsterdam UMC is nu grotendeels overgestapt, maar dat geldt nog niet voor alle andere ziekenhuizen. Cohen werkt inmiddels als gynaecoloog in opleiding in het Tergooi MC in Hilversum. "Als ik daar die herbruikbare operatiemuts weer wil gaan implementeren, dan moet ik het hele riedeltje opnieuw herhalen."
Het laat zien dat er een gezamenlijke aanpak nodig is, zodat niet elk ziekenhuis zelf het wiel hoeft uit te vinden, zegt Cohen. En gelukkig zijn zulke samenwerkingen er ook al. Tijdens haar onderzoek zag ze dat duurzaamheid hoger op de agenda kwam te staan dankzij de Green Deal Duurzame Zorg, een convenant tussen de overheid en honderden organisaties uit de sector.
Maar juist die Green Deal loopt eind dit jaar af. Het kabinet-Schoof besloot het niet te verlengen. Vanaf volgend jaar is "een meer passieve rol" van de overheid mogelijk, schreef toenmalig minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Vincent Karremans vorig jaar aan de Tweede Kamer.
Zijn voorganger Ernst Kuipers is het daar niet mee eens. Samen met het Nationaal Klimaat Platform schreef hij deze week een brandbrief aan het kabinet om een "stevig vervolg" van de Green Deal te eisen. Tal van zorgorganisaties vroegen daar vorig jaar al om tijdens de kabinetsformatie, maar vooralsnog zonder succes.
Klimaatverandering gaat de komende jaren steeds meer gevolgen hebben voor de volksgezondheid, en dus op de zorg, constateerde Kuipers onlangs met een commissie van de wereldgezondheidsorganisatie WHO. Het tegengaan van klimaatverandering is dus ook een vorm van preventie.
Nu maakt de zorgsector het klimaatprobleem met zijn eigen uitstoot juist nog erger. "Als je het zo beredeneert, is het natuurlijk heel logisch dat we de milieu-impact laten meewegen in welke zorg we leveren", zegt Cohen.
Juist de overheid kan ervoor zorgen dat daar de juiste richtlijnen voor zijn, en dat de zorg de middelen heeft om te verduurzamen. Wel een beetje vreemd dus, dat juist die vergroeningsafspraken tussen de overheid en de zorg straks ten einde komen.
Het is niet goed of het deugt niet, dat is zo ongeveer de houding van Harrison Ford tegenover de Verenigde Staten in The Mosquito Coast (1986). Hij besluit met zijn gezin te vertrekken naar de Centraal-Amerikaanse jungle, om daar ijs te maken voor de lokale inwoners. Want: "ijs is beschaving".
Uiteraard blijkt het personage van Ford de wijsheid niet in pacht te hebben. De jungle is toch wel een tikje onherbergzaam en zijn ijsmachine veroorzaakt een ecologische ramp. Fords vrouw (Meryl Streep) en kinderen (onder anderen River Phoenix) zitten met de gebakken peren. Een feel bad-film voor het hele gezin. Online te koop.
Source: Nu.nl algemeen