Verhouding VS-Cuba De Grupo de Administración Empresarial S.A. (GAESA) heeft volgens verschillende onderzoekers tussen de 40 en de 70 procent van de economische activiteiten op het eiland in handen. Washington noemt GAESA daarom „het hart van Cuba’s kleptocratische communistische systeem”.
Het GAESA-gebouw in Havana.
Als een Cubaan zichzelf lichtjes met wijs- en middelvinger op de schouders tikt, refererend aan de epaulet van een (militair) uniform, verwijst hij naar ‘zij die aan de macht zijn’ op het eiland – politiek én economisch. Op Cuba gaat het om de machtige Fuerzas Armadas Revolucionarias (FAR), de krijgsmacht die via haar economische imperium grote invloed uitoefent op het eiland.
Het Cubaanse leger heeft niet alleen militaire macht, maar via een geheimzinnig militair conglomeraat ook een groot deel van de Cubaanse economie in handen: de luxe hotels die vooral gericht zijn op buitenlandse toeristen, de geldwisselkantoren die de parallelle dollareconomie stutten, de supermarkten, de tankstations, de vrijhandelszone en de grootste haven van het land. Dat militaire conglomeraat, GAESA genaamd, ligt sinds enkele weken vol in het vizier van de Amerikaanse regering van president Trump.
De VS voeren de druk op Cuba al maanden op, onder meer door een olieblokkade. In Havana wordt dat vaak gezien als een poging om een machtswisseling tot stand te brengen. Marco Rubio, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, kondigde begin mei nieuwe sancties aan, speciaal gericht tegen GAESA en diens invloedrijke leidinggevenden. Op 5 juni volgde een nieuwe stap, toen Washington ook sancties oplegde aan de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel, leden van de Castro-familie en het Cubaanse ministerie van Defensie. Daarmee richt de regering Trump haar pijlen steeds nadrukkelijker op de militaire en politieke machtskern van Cuba.
GAESA, dat staat voor Grupo de Administración Empresarial S.A., domineert volgens verschillende onderzoekers tussen de 40 en de 70 procent van de economische activiteiten op het eiland. Washington ziet het concern als de financiële motor van het Cubaanse systeem. Volgens Amerikaanse functionarissen vloeien de winsten uit toerisme, financiële dienstverlening en buitenlandse handel niet naar de Cubaanse bevolking, maar naar de militaire elite. Washington noemt Gaesa daarom „het hart van Cuba’s kleptocratische communistische systeem”.
Het kantoor van GAESA in Havana.
Maar de strategie van afknijpen is omstreden. Critici van het sanctiebeleid wijzen erop dat GAESA zo diep verweven is met de Cubaanse economie dat extra druk ook gewone Cubanen treft. Nu al trekken buitenlandse bedrijven zich terug uit vrees voor Amerikaanse strafmaatregelen. Met door het brandstoftekort veroorzaakte stroomstoringen, die soms wel 22 uur per dag duren, is het leven voor de gemiddelde Cubaan iedere dag een uitdaging.
GAESA werd opgericht in de jaren negentig door voormalig president Raúl Castro, broer van wijlen Fidel Castro, die destijds minister van Defensie was. Doordat het uiteenvallen van de Sovjet-Unie was Cuba zijn belangrijkste handelspartner en geldschieter verloren. Raúl Castro riep GAESA tijdens deze zogeheten ‘speciale periode’ in het leven als crisisinstrument, om het leger van eigen inkomsten te voorzien. Winstgevende delen van de economie, waaronder toerisme, werden eigendom van GAESA, waardoor militaire operaties, infrastructuur en zelfs salarissen van militairen konden worden betaald.
Zo kwam GAESA, dat zich ontwikkelde tot een efficiënt en gedisciplineerd geleid conglomeraat, buiten het overheidstoezicht te staan dat gold voor alle andere, staatsgeleide bedrijven. GAESA kreeg controle over alle sectoren waarin dollars omgaan, zoals het toerisme, de buitenlandse handel en de financiële instellingen, waardoor het uitgroeide tot het centrale economische machtsinstrument van het leger.
Nadat Raúl Castro zijn broer Fidel in 2008 was opgevolgd als president van Cuba, kreeg GAESA ook steeds meer politieke macht. Castro stelde vertrouwelingen aan om het conglomeraat te leiden. Eerst benoemde hij zijn schoonzoon Luis Alberto Rodríguez López-Calleja, die jarenlang de machtigste man binnen GAESA was, tot hij in 2022 overleed. Sindsdien heeft generaal Ania Guillermina Lastres de leiding. De VS hebben nu ook persoonlijke sancties tegen haar aangekondigd.
Volgens de Amerikaanse krant de Miami Herald wijzen gelekte interne GAESA-documenten erop dat het conglomeraat beschikt over zo’n 18 miljard dollar aan liquide middelen. Dat staat in schril contrast met de grote armoede op het eiland en het gebrek aan voedsel, medicijnen en brandstof voor de Cubaanse bevolking.
Hoeveel macht GAESA precies heeft, weet vrijwel niemand. Het concern publiceert geen cijfers, legt geen publieke verantwoording af en opereert grotendeels buiten het zicht van de Cubaanse bevolking. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio spreekt van „een staat binnen een staat”, en de Amerikanen willen daar nadrukkelijk een eind aan maken.
De Cubaanse regering noemt het opleggen van de sancties economische oorlogsvoering. In een zeldzame reactie op de activiteiten van GAESA liet een overheidsfunctionaris deze week weten dat „de VS proberen Cuba in diskrediet te brengen en de publieke opinie te verwarren”.