Met een open brief riep de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zijn Russische ambtgenoot op tot directe gesprekken over vrede. Volgens deskundigen is dat vooral een psychologische zet, nu het momentum al langer aan Oekraïense zijde lijkt. "Poetin kan niet meer terug."
Zelensky publiceerde donderdag een open brief aan Poetin. Daarin riep hij Poetin op om rechtstreeks met elkaar rond de tafel te gaan zitten en op regeringsniveau te onderhandelen.
Poetin heeft aangegeven niet open te staan voor een direct gesprek. "We hebben overeenkomsten nodig. Niet voor zes maanden, niet voor drie maanden, maar voor de lange termijn. Laat de experts aan de slag gaan en met oplossingen komen. Daarna kunnen we elkaar ontmoeten."
Daar moet de kanttekening bij worden geplaatst dat Poetin in de afgelopen jaren amper bereidheid heeft getoond om te onderhandelen over het einde van de oorlog. Ondanks uitspraken dat hij uitkijkt naar een vredesdeal.
Deskundigen zien de open brief van Zelensky vooral als een psychologische zet. Niet omdat de Oekraïense president verwacht dat Poetin morgen aanschuift voor vredesonderhandelingen, maar omdat hij de wereld én de Russische bevolking wil laten zien wie de deur naar vrede gesloten houdt.
"Met deze brief wil Zelensky duidelijk maken dat het initiatief bij Oekraïne ligt", zegt Hans van Koningsbrugge, hoogleraar geschiedenis en politiek van Rusland. "Je krijgt langzamerhand het gevoel dat Rusland de grip op de oorlog aan het verliezen is. In hun persoonlijke, psychologische strijd is het duidelijk dat Zelensky momenteel de overhand heeft. Het is een psychologisch drukmiddel."
Ook Frans Osinga, hoogleraar oorlogsstudies, ziet de brief vooral als een politiek signaal. "Hij toont bereidheid en legt de bal in het kamp van Poetin: weet je zeker dat je met deze oorlog wilt doorgaan? Het is aan jou om die te beëindigen. Het is gewoon een slimme zet van Zelensky."
Zowel Osinga als Van Koningsbrugge benadrukken dat er op dit moment geen sprake is van échte onderhandelingen. "Misschien dat men het af en toe eens wordt over de uitwisseling van krijgsgevangenen, maar verder houdt het wel op", zegt Van Koningsbrugge.
Hij ziet dat Poetin inmiddels "gevangen zit in zijn eigen oorlog". Van Koningsbrugge stipt de economie aan. "Stel dat er een bestand komt, dan moet die Russische economie die dus nu helemaal op oorlogsmodus staat, weer omschakelen naar een normale economie. Dat wordt een enorme opgave. En bovendien moet hij gaan uitleggen waarom er 1,4 miljoen mannen zijn overleden of gewond zijn geraakt. Hij kan niet meer terug."
Timothy Ash, Oekraïne-expert bij de Rusland- en Eurazië-afdeling van denktank Chatham House, denkt dat onderhandelingen aanstaande zijn. Hij ziet net als andere analisten dat Rusland momenteel meer in het defensief, dan in de aanval staat. "Dit creëert ruimte voor diplomatie nu de Verenigde Staten zich steeds verder terugtrekken uit het vredesproces. Er ligt een kans om zelf het initiatief te nemen in nieuwe gesprekken."
Eerder deze week meldde het Oekraïense DeepStateMAP dat Russische troepen in mei hun kleinste maandelijkse terreinwinst sinds oktober 2023 boekten: 14 vierkante kilometer. Volgens de groep wijst de vertraging in Russische terreinwinst erop dat Oekraïne waarschijnlijk meer gebied heeft heroverd dan Rusland heeft veroverd.
Dat betekent niet dat de Russische aanvallen op Oekraïne afnemen. Sterker nog: in mei steeg de hoeveelheid aanvallen door Russische troepen met zo'n 37,5 procent. "Je ziet inderdaad een intensivering van de luchtaanvallen. Zeshonderd à zevenhonderd drones per dag", knikt Osinga. "Het is eigenlijk het doortrekken en intensiveren van terreurbombardementencampagne waar ze al jaren mee bezig waren.
Maar er zijn meer signalen dat het momentum aan Oekraïense zijde lijkt. Zo was Rusland de Dag van de Overwinning genoodzaakt te vieren met een uitgeklede militaire parade. Oekraïne weet ook regelmatiger doelen op grote afstand te raken. Deze week werd Sint-Petersburg een doelwit, enkele uren voor een grote conferentie over de stand van de Russische economie zou beginnen. En dichter bij de frontlinie heeft Oekraïne zoveel drones ingezet, dat het inmiddels een vliegveld controleert dat in door Rusland bezet gebied ligt.
Van Koningsbrugge en Ash zien de willekeurige luchtaanvallen van Rusland als een teken van zwakte. Volgens Van Koningsbrugge zijn de aanvallen grotendeels gericht op de burgerbevolking. "Dat is terreur en daar win je geen oorlog mee. Maar men heeft eigenlijk alleen nog maar deze kaart te spelen."
Volgens Ash passen de recente aanvallen in een patroon waarbij Rusland juist vlak voor mogelijke onderhandelingen de druk probeert op te voeren.
Openlijke protesten blijven in Rusland voorlopig uit, maar volgens Osinga betekent dat niet dat de bevolking tevreden is. "Rusland heeft al 1,3 miljoen manschappen - al dan niet tijdelijk - verloren en momenteel zijn ongeveer zevenhonderdduizend militairen actief in de oorlog. Tegelijkertijd stijgen de prijzen van basisproducten zoals boter, kaas, eieren en vlees fors. Bij tankstations staan lange wachtrijen. In die zin draait de samenleving allerminst soepel."
Ook Van Koningsbrugge schetst hoe de economische problemen zich opstapelen in Rusland. "Zelfs sectoren die cruciaal zijn voor het functioneren van het land ondervinden zware problemen. Neem bijvoorbeeld Russian Railways: dat bedrijf torst een schuld van zo'n 50 miljard dollar. De economische malaise begint stilaan ook structureel belangrijke onderdelen van de economie te raken."
Volgens Van Koningsbrugge durven veel Russen hun ongenoegen simpelweg niet openlijk te uiten. "Kritiek op Poetin kan je rechtstreeks in de cel doen belanden. Achter gesloten deuren klinkt vaak een heel ander geluid dan op straat."
Toch verwachten de experts niet dat Rusland op korte termijn zal afhaken. Zal Poetin dan doorvechten tot het bittere einde? "Ik vrees ervoor dat het daar op neer gaat komen", zegt Van Koningsbrugge. "Alles wijst erop dat Rusland zich daarop voorbereidt."
Source: Nu.nl algemeen