Online beweging Looksmaxxing heeft niks te maken met doorgeslagen schoonheidsidealen, betogen Luuc Brans en Linda Duits. Het is onderdeel van een rechts-conservatief project dat ideologisch moet worden bestreden.
Plots duikt looksmaxxing overal op: een markant woord dat verwijst naar jonge mannen die extreem doelgericht en soms met grof geweld hun uiterlijk proberen te verbeteren. Op het eerste gezicht lijkt het simpelweg een uitbreiding van het schoonheidsideaal naar mannen, een verleidelijke vergelijking die volop gemaakt wordt. Soms vanuit genoegdoening (‘vrouwen kampen hier al jaren mee’), soms vanuit zorg (‘dit is niet de gelijkheid die we moeten willen’). Maar looksmaxxing is wezenlijk anders. Het is onderdeel van een rechts-conservatief project dat ideologisch moet worden bestreden.
Luuc Brans is socioloog aan de KU Leuven en Fulbright fellow aan Columbia, gespecialiseerd in de politiek van cultuur en de cultuur van politiek.
Linda Duits publiceert over populaire cultuur, in het bijzonder op het gebied van gender en seksualiteit.
Schoonheid is altijd politiek. Al eeuwenlang worden meisjes en vrouwen onder het patriarchaat getraind in en beoordeeld op dwingende schoonheidsidealen. Ook onder homo’s is het lichaam een vorm van kapitaal. Sinds de jaren 80 groeit de druk op jongens, mede dankzij de vermenging van sport met consumptiecultuur. Waren voetballers in de jaren 70 nog iel (denk aan Johan Cruijff), inmiddels zetten spelers als Cristiano Ronaldo een nieuwe ‘fitte’ norm. Looksmaxxing gaat net als het schoonheidsideaal over esthetiek en wordt eveneens aangejaagd door een industrie die gebruikmaakt van onzekerheid. Maar daar houden de overeenkomsten op.
De term bestaat al sinds zeker 2015, toen het fenomeen oversprong van incel-fora lookism.net en looksmaxxer.com naar platforms als 4chan en Reddit. Inmiddels is het onderdeel van de manosphere, een online subcultuur waarin deelnemers elkaar ophitsen met ouderwetse ideeën over mannelijkheid. Het is onmogelijk te zeggen hoe wijdverbreid looksmaxxing is. De meest spectaculaire uitwassen, zoals je jukbeenderen breken of met schroeven je benen verlengen, krijgen nu massale media-aandacht, maar hoe vaak dit daadwerkelijk gebeurt, is onbekend. Er bestaat weinig medisch onderzoek naar, wat mogelijk wijst op een marginaal fenomeen. Meer gematigde praktijken (sporten, kaaklijnoefeningen, fillers) vallen minder op en bestaan ook los van deze scene.
In plaats daarvan wordt gegrepen naar pseudo-wetenschap over ‘volmaakte’ verhoudingen zoals de canthal tilt, de helling van de buitenste ooghoeken. Combineer dit met een doorgeslagen geloof in de maakbaarheid van het individu en je krijgt looksmaxxing, een competitie zonder prijs. Handige contentcreators als Braden ‘Clavicular’ Peters, Kareem Shami en Oscar Pate beloven ‘male improvement’ via betaalde content, cursussen, en zelfs exotische mannenretraites. Ervaren forumleden treden op als mentoren die bro-science verkondigen (fitnesstips gebaseerd op anekdotes, eigen ervaringen en onbewezen claims), terwijl ze onderwijl minderwaardigheidsgevoelens en woede aanwakkeren.
Want met advies komt een flinke portie reactionaire ideologie die gendergelijkheid afkeurt, vrouwen ten diepste haat en mannelijke dominantie en geweld verheerlijkt. Misogynie is geen bijproduct van looksmaxxing, maar het middel om misogynie aan de jongeman te brengen.
Onderzoek naar looksmaxxing-platform looksimportant.net laat zien dat mensen die er bijdragen plaatsen, zich vaak achter uiterst rechtse vertogen scharen. Het is hun reactie op een samenleving die in hun ogen mannen discrimineert. Een terugkerende overtuiging is dat het Westen moreel en cultureel in verval raakt door feminisme en diversiteitsbeleid. Looksmaxxers lijken daarin sterk op de tradwives, de vrouwen die op sociale media pleiten voor een terugkeer naar traditionele genderrollen. De esthetiek is bovendien uitgesproken geracialiseerd: mannen die een ‘alpha’- of ‘Chad’-uiterlijk nastreven idealiseren een wit, hypermasculien lichaam en legitimeren dit met ‘evolutionaire’ logica over bijvoorbeeld ‘biologische bestemming’.
Elke kaakslag slaat zo racisme het jongenshoofd in, elk gebroken bot is een verwijt aan vrouwen. De bruutheid van de vaak zelfuitgevoerde ingrepen en de agressie waarmee men elkaars voortgang becommentarieert, weerspiegelt bovendien een ronduit fascistisch geweldsgenot. Vergeet niet: de historische aantrekkingskracht van extreemrechts was nooit alleen maar politiek; identiteit en esthetiek hebben altijd een rol gespeeld, zeker bij de nazi’s.
Het verschil tussen looksmaxxing en schoonheidsidealen wordt ook zichtbaar in vergelijking met een specifieke homoseksuele subcultuur waarin het mannelijkste mannenlichaam wordt verheerlijkt. Maar bij deze zogenoemde muscle gays draait dat lichaam om verlangen, plezier staat voorop: in uitbundige feesten, met veel drugs en eindeloze seks.
Heteroseksuele manfluencers daarentegen prediken de tegenhanger van hedonisme, ascetisme. Hun uiterst mannelijke mannenlichaam is een product van discipline, lijden en onthouding. Begeerte moet worden onderdrukt. Niet voor niets vind je in deze hoek ook spermmaxxing: afzien van seks (inclusief masturbatie) om de kwaliteit van je zaad te bevorderen, voortgekomen uit zorgen over teruglopende westerse vruchtbaarheid. Ook hier weer twijfelachtige wetenschap en drastische maatregelen, zoals je testikels in ijswater dippen.
Looksmaxxing symboliseert geen doorgeslagen schoonheidscultuur maar een nieuw front in strijd tussen democratie en autoritaire krachten. Het is een teken van een oprukkend reactionair rechtsextremisme, dat terugverlangt naar een mythische ‘goede oude tijd’ waarin vrouwen en mannen hun plek nog kenden.
Geen aandacht besteden aan deze ideologische context is als kijken naar tradwives en je zorgen maken of de taarten die zij bakken wel gezond zijn. Het gaat niet om ‘zomaar’ jongens die ‘gewoon’ onzeker zijn over hun uiterlijk. Om dit te bestrijden helpt het daarom niet om jongens te vergelijken met de meisjes die ze minachten. We kunnen beter inzetten op het blootleggen van de onderliggende politieke agenda en op de viering van diverse lichamen, geworteld in plezier in plaats van verderf.