Nederlandse klimaatwetenschappers dreigen cruciale oceaandata kwijt te raken nu de VS de stekker uit een netwerk van metingen trekt. Onderzoekers vrezen grotere onzekerheid over het stilvallen van de Golfstroom. Zij hebben de hoop gevestigd op Europa.
De Amerikaanse wetenschapsfinancier NSF heeft aangekondigd in juni te beginnen met ontmantelen. Het meetsysteem werd meer dan tien jaar geleden geplaatst in de Atlantische en Stille Oceaan, onder meer voor de westkust van de VS en bij Groenland (zie kaart). De diepzeestations meten onder andere de temperatuur, broeikasgassen en stromingen van het zeewater.
De Amerikanen hebben een van de geavanceerdste meetsystemen ter wereld. De data die nu al zo'n tien jaar in de oceaan worden verzameld, zijn essentieel voor klimaatonderzoek, zeggen klimaatwetenschappers tegen NU.nl. Zij maken er allemaal regelmatig gebruik van.
Die gegevens helpen onderzoekers de ontwikkelingen in de oceaan te begrijpen, zoals hoe snel deze opwarmt, hoeveel CO2 er wordt opgenomen en hoe de zeespiegel stijgt. Nederlandse onderzoekers gebruiken die inzichten bijvoorbeeld om veranderingen aan de kust in kaart te brengen, zegt Dewi Le Bars van het KNMI. De metingen zijn belangrijk voor de klimaatscenario's van het KNMI.
Daarnaast geven de data inzicht in hoe de opwarming van de aarde oceaanstromingen beïnvloedt, zoals de AMOC (vaak Golfstroom genoemd). Dat is een soort 'transportband' van warm water, die hier zorgt voor een prettig klimaat.
De AMOC kan deze eeuw nog stilvallen, verwacht een groep prominente wetenschappers. Dit klimaatkantelpunt heeft mogelijk rampzalige gevolgen voor Nederland: de winters kunnen hier veel kouder uitpakken en het wordt een stuk droger in Europa.
René van Westen is een van de bekendste AMOC-onderzoekers. "Deze metingen zijn van onschatbare waarde om de Golfstroom te begrijpen", vertelt hij. Het ontmantelen van meetapparatuur zorgt voor allerlei gaten in de data. Die worden nu gebruikt voor klimaatmodellen om toekomstscenario's te maken.
"Het is eigenlijk alsof je een groot deel van een tekst weglakt, waardoor je geen zinnen meer kunt lezen", vult klimaatwetenschapper Erik van Sebille (Universiteit Utrecht) aan. Er zijn wel alternatieven, waaronder Nederlandse boeien, maar die kunnen de Amerikaanse meetsystemen niet compleet vervangen.
Bovendien hebben Nederlandse oceanografen na 2028 nog geen zicht op financiering van het monitoren van de AMOC. Een deel van het geld kwam normaal gesproken uit de VS.
Het besluit van de regering-Trump past in een trend waarin de regering de wetenschap uitkleedt, onder meer door miljardenbezuinigingen op allerlei kennisinstellingen. Vorig jaar ontdekten we al dat het beleid van het Witte Huis ook het werk van Nederlandse onderzoekers bemoeilijkt. Voor hen kwam het nieuws dan ook niet als een verrassing.
"Toch is het iedere keer weer schrikken", zegt fysisch oceanograaf Sjoerd Groeskamp van het onderzoeksinstituut NIOZ. "Je denkt meteen: what's next?" Hij noemt het "pure symboolpolitiek". De oceanograaf weet namelijk dat de apparatuur relatief goedkoop is om te onderhouden.
Bovendien lijkt het niet bepaald in het belang van de Verenigde Staten te zijn om de oceaanobservaties te staken. Een Golfstroom die stilvalt heeft op lokaal niveau mogelijk rampzalige gevolgen in de VS. De oostkust, van Miami tot New York, wordt flink getroffen door zeespiegelstijging, zeggen Van Sebille en Le Bars.
Toch is er onder de wetenschappers ook hoop dat de ontwikkelingen in de Amerikaanse politiek kansen biedt voor Europa. "Nederland kan het niet in zijn eentje oplossen, financieel niet en met het aantal experts dat we hebben ook niet", zegt Van Sebille. Maar Europa kan wél een vuist maken, denkt hij. De wetenschappers roepen daarom de Europese Unie op in beweging te komen.
En dat lijkt langzaam te gebeuren. Deze week lanceerde de Europese Commissie het OceanEye-initiatief. De EU trekt bijna 100 miljoen euro uit voor meer observaties van oceaanstromingen en zeespiegelstijging. Volgens de Commissie moet het project delen van het gat dat de VS achterlaat opvullen. Maar, zo geven de Eurocommissarissen toe, dat wordt geen eenvoudige opgave.
Groeskamp is blij met het initiatief, maar heeft zijn twijfels. Tijd voor trage bureaucratische processen is er volgens hem niet. Daarmee dreigen fundamentele data voorgoed verloren te gaan.
"We hebben veel te lang op de VS vertrouwd", voegt Van Sebille toe. "Als wij dit als samenleving belangrijk vinden - en dat zou moeten - dan zullen we moeten investeren."
Source: Nu.nl algemeen