Midden-Oosten Met een tirade tegen Netanyahu wist Trump bommen op Beiroet te verhinderen, precies zoals Iran dat geëist had. In eigen land krijgt Netanyahu het verwijt dat hij een vazal van de Amerikaanse president geworden is.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Amerikaanse president Donald Trump in Trumps Mar-a-Lago-club, eind vorig jaar.
Verhitte scheldpartijen komen in de beste huwelijken voor. Zelfs in de „voortdurend nauwe” relatie die Donald Trump er naar eigen zeggen met Benjamin Netanyahu op nahoudt, verliest hij weleens zijn geduld. Maandag was de Amerikaanse president „een beetje bezorgd” over de Israëlische aanvallen op Libanon. Toen die een mogelijke deal met Iran in gevaar dreigden te brengen, noemde hij de Israëlische premier zelfs „fucking crazy”.
Dat boze telefoontje van Trump aan zijn vriend en bondgenoot bleek de opmaat naar een staakt-het-vuren tussen Israël en Libanon, dat woensdag tot stand kwam. Het vorige bestand werd voortdurend geschonden. Net als de vorige keer was Hezbollah niet bij de besprekingen betrokken. Ook dit staakt-het-vuren, meldde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken woensdag, is „afhankelijk van een volledige stopzetting van de Hezbollah-aanvallen”.
Een dag later verwierp Hezbollah het nieuwe bestand en ook Israël blijft gevechtshandelingen uitvoeren in het zuiden van Libanon. Het concept ‘staakt-het-vuren’ krijgt in het Midden-Oosten langzamerhand een nieuwe invulling, die niet noodzakelijkerwijs het staken van het vuren omvat. Zoals Trump woensdag zei: „Ik zou zeggen dat in dat deel van de wereld een staakt-het-vuren inhoudt dat er op een meer gematigde manier wordt geschoten.”
Wat de gebeurtenissen van afgelopen week aangetoond hebben, is wie het in de oorlog in het Midden-Oosten voor het zeggen heeft. Zondag wapperden er Israëlische vlaggen boven Kasteel Belfort, in Zuid-Libanon. Iran liet daarop weten dat het de gesprekken met de VS over een deal zou staken. Dat bewoog Trump tot zijn scheldkanonnade, waarna Netanyahu zijn aangekondigde bombardement op Beiroet introk. Trump dwingt dus bij Israël af wat Iran wil.
Zowel Trump als Netanyahu heeft afgelopen week laten doorschemeren dat het nieuws over het telefoontje, als eerste gebracht door nieuwssite Axios, juist was. Mark Levin, een conservatieve Amerikaanse journalist die dicht bij zowel Trump als Netanyahu staat, riep op tot een FBI-onderzoek naar „het lek” aan Axios. Iran zal volgens hem van het lek profiteren, „omdat het ons [de VS] als zwak zal zien, en als wanhopig op zoek naar een deal”.
De vraag is of Iran voor die constatering een lek nodig had. Al langer lijkt Trumps voornaamste doel om de benzineprijzen in de VS omlaag te krijgen met het oog op de Congresverkiezingen in november, waarin de Republikeinen zware verliezen dreigen te lijden. De Iraanse leiders voelen die druk haarfijn aan.
In Israël wordt vooral gemopperd dat Netanyahu na Trumps woede-uitbarsting slaafs zijn aangekondigde bombardement op de Libanese hoofdstad introk. Zijn we soms een vazalstaat van de Amerikanen geworden, vroeg oppositieleider Yair Lapid zich bijvoorbeeld af. Vrijwel de gehele Israëlische politiek, van links tot rechts, vindt dat zowel het regime in Iran als Hezbollah in Libanon met militaire kracht vernietigd moet worden. Wat Trump ook zegt.
Israëlische legerleiders vragen zich op hun beurt af of de Amerikaanse president nu de facto over militaire operaties gaat. Het afblazen van de aanval op Beiroet, bijvoorbeeld, wordt gezien als een ‘tactische’ operatie. Is dat het detailniveau waarover een buitenlandse leider meebeslist?
Nog ongemakkelijker zijn de vragen over de persoonlijke band tussen de leiders van beide landen. „Zonder mij zat je nu in de gevangenis”, zei Trump volgens de berichten tegen Netanyahu. En: „Ik red je. Iedereen haat je nu. Iedereen haat Israël hierdoor.”
Een protest tegen premier Netanyahu en zijn regering in Jeruzalem, vorige maand.
Netanyahu hoopt nog altijd dat Trump een pardon voor hem weet te regelen bij de Israëlische president Isaac Herzog, zodat hij de niet de cel in hoeft wegens corruptie. Bepalen dit soort overwegingen voor Netanyahu of er bommen op Beiroet vallen? Het persoonlijke overtreft voor de premier het militaire, vrezen Israëlische commentatoren.
Zelf zei Netanyahu woensdag, in een interview met de Amerikaanse zender CNBC, dat het om „tactische meningsverschillen” met Trump gaat. Over de belangrijke onderwerpen, zoals Iran en de uitbreiding van regionale vredesovereenkomsten, zijn ze het eens.
Maar het gaat niet alleen om de poppetjes. Israël is zowel financieel als diplomatiek sterk van Washington afhankelijk. Jaarlijks vloeien er enkele miljarden dollars aan militaire steun naar Tel Aviv. En maandag bleek nog dat de grote bondgenoot ook onmisbaar is als beschermheer bij de Verenigde Naties: de VS waren het enige land in de VN-Veiligheidsraad dat Israël niet opriep om zijn troepen uit Libanon terug te trekken.
Ondanks die afhankelijkheid test Netanyahu wel vaker hoe ver hij kan gaan. Neem Gaza. Hoe beleefd de Israëlische premier ook glimlachte toen Trump vorig jaar zijn plannen voor een futuristische zakenhub ontvouwde, uiteindelijk wil Netanyahu daar geen toeristen, maar kolonisten huisvesten.
Met betrekking tot Iran leek Netanyahu al eerder aan plotseling gehoorverlies te lijden. Bijvoorbeeld op 8 april, toen Trump met de Iraniërs een staakt-het-vuren overeenkwam dat ook voor Libanon gold. Prompt droeg de Israëlische premier zijn leger op om de zwaarste bommen in decennia op Beiroet te gooien. Dat staakt-het-vuren, dat gold toch niet voor hem?
Trumps tirade dwong Netanyahu deze week om zich koest te houden, maar voor hoelang? Zolang het bij woorden blijft, kan de Israëlische premier zijn beleid uiteindelijk gewoon voorzetten. Het is net als met de Europese woede over het Israëlische optreden in Gaza: zolang er geen betekenisvolle sancties volgen, luistert Israël niet.
Netanyahu afgelopen woensdag in de Knesset, het Israëlische parlement.
In theorie heeft Trump de instrumenten om Israël tot een andere koers te dwingen. Hij kan de forse subsidies aan de Israëlische strijdkrachten staken, hij kan zijn diplomatieke paraplu voor Israël intrekken en hij kan ook zijn persoonlijke steun voor Netanyahu opgeven. Maar openlijk tegen Israëls belangen ingaan, ligt nog altijd gevoelig in de VS.
Netanyahu presenteert zijn militaire operatie in Libanon graag als een strijd die losstaat van Iran, omdat hij dan vrijer is om er zijn eigen strategie uit te stippelen. In de afgelopen maanden hebben Israëlische politici herhaaldelijk gezegd dat hun militairen in Zuid-Libanon aanwezig moeten blijven om de veiligheid van de inwoners van Noord-Israël te garanderen. Aanvallen ter verdediging dus – en geheel in strijd met het internationaal recht.
Laat dat nou net de volgende eis van Iran zijn: volledige Israëlische terugtrekking uit het zuiden van Libanon. Ook met die Iraanse eis zal Trump rekening moeten houden als hij ooit een deal wil bereiken – en dat zal dan vermoedelijk opnieuw een confrontatie met zijn bondgenoot vergen. Trumps tirade bewees dat de strijdtonelen in Libanon en Iran wel degelijk nauw verweven zijn. Wat Netanyahu ook zegt.