WK voetbal Spelers en fans zullen dit WK te maken krijgen met hoge temperaturen, verwachten wetenschappers. De FIFA kondigde vijf jaar geleden al ambitieuze plannen aan om klimaatopwarming tegen te gaan. Daar is bitter weinig van terechtgekomen, stellen critici vast in aanloop naar het toernooi in de VS, Mexico en Canada.
De nationale ploeg van Oostenrijk stapten afgelopen donderdag in Wenen op het vliegtuig naar de Verenigde Staten.
Freddie Daley is voetbalfan en milieuwetenschapper. Hij wil z’n acht maanden oude dochter ook de liefde voor the beautiful game meegeven. Maar de Britse Daley vreest dat zij niet op dezelfde manier van het spelletje zal kunnen genieten als hij dat in z’n jeugd heeft gedaan. „In het Verenigd Koninkrijk zijn afgelopen winter in het amateurvoetbal veel wedstrijden afgelast door overstromingen, die een gevolg zijn van klimaatverandering.”
Daley ziet hoe het internationale topvoetbal ondertussen doordendert. Ondanks de „klimaatnoodsituatie” wordt de sport steeds vervuilender, op een manier die volgens hem snel onhoudbaar zal blijken. Ongerustheid bij het grotere voetbalpubliek blijft vooralsnog achterwege. Maar het aanstaande WK zou weleens een kantelpunt kunnen zijn, denkt Daley. „Spelers en fans zullen te maken krijgen met zulke warme omstandigheden, dat het onmogelijk wordt om het te negeren.”
In een recente publicatie van World Weather Attribution berekenen wetenschappers dat zo’n 26 van de 104 wedstrijden zullen plaatsvinden bij een zogenoemde ‘Wet Bulb Globe Temperature’ (WBGT) van meer dan 26 graden – een maatstaf voor ervaren hitte die rekening houdt met vochtigheid, wind en zonnestraling. Bij naar schatting vijf wedstrijden zal de WBGT oplopen tot 28 graden, wat tot serieuze risico’s op hittestress bij sporters en scheidrechters leidt.
De eerste wedstrijd van het Nederlands elftal, tegen Japan, zal de WBGT „vrijwel zeker” 26 graden zijn, waarbij waterpauzes zijn aanbevolen, en is de kans op 28 graden WBGT één op drie. De internationale spelersvakbond FIFPro raadt bij die temperatuur uitstel van de wedstrijd aan, de richtlijnen van de FIFA zelf doen dat pas bij 32 graden WBGT.
Het Panamese team vertrekt naar het WK 2026. Het is de tweede keer dat Panama meedoet aan het wereldkampioenschap.
Klimaatwetenschapper Theodore Keeping, een van de auteurs van het rapport, noemt de drempelwaarde van 32 graden „absurd”. „Het is een oude waarde waar nooit echt naar gekeken is, want je kwam er toch nooit bij in de buurt.” Alleen, waar veel andere grote toernooien de afgelopen jaren die grens naar beneden bijstelden, deed de FIFA dat niet. The show must go on, is het adagium. En met een overvol schema is het verplaatsen van een wedstrijd organisatorisch ingewikkeld.
Naast de spelers vrezen wetenschappers vooral ook voor de fans, die met de warme omstandigheden zullen moeten omgaan. Uitdroging en zonnesteken liggen op de loer. De FIFA besloot deze week dat supporters, in weerwil van een eerder besluit, hervulbare plastic flesjes niet mogen meenemen in stadions. De FIFA wil daarmee de veiligheid van spelers en bezoekers waarborgen, omdat de flesjes op het veld gegooid kunnen worden. Wetenschappers vrezen juist voor de gezondheid van de fans als ze niet laagdrempelig verkoeling kunnen zoeken.
„FIFA heeft het een en ander gedaan voor spelers, maar ze hebben niet veel gedaan voor fans en anderen. Het is echt aan de fans om proactief voor zichzelf te zorgen”, zegt sportecoloog Madeleine Orr, auteur van How Climate Change is Changing Sport, in de Pledgeball Podcast. Om niet te dehydrateren is prehydrateren haar advies: zorg dat je voor de wedstrijd voldoende vocht binnenkrijgt.
Om de voetballers enige verkoeling bieden, besloot de FIFA voor iedere wedstrijd waterpauzes in te lassen, tweemaal drie minuten halverwege de eerste en de tweede helft. In een open brief noemen medisch wetenschappers die pauzes te kort voor het lichaam van sporters om echt af te koelen.
Spelers en fans hebben zo niet alleen last van klimaatopwarming, het WK draagt er ook aan bij. Wetenschappers, onder wie Freddie Daley, berekenden voor het New Weather Institute de geschatte uitstoot van WK’s in het rapport ‘FIFA’s Climate Blind Spot‘. Ze nemen de klimaatstrategie die FIFA in 2021 rond de klimaattop in Glasgow vaststelde als uitgangspunt. „Voetbal is niet immuun”, zei FIFA-president Gianni Infantino destijds in een video waarin hij ambitieuze klimaatplannen aankondigde.
De wetenschappers zien dat de plannen van destijds grotendeels zijn stilgevallen, of nooit van de grond zijn gekomen, terwijl transparantie erover achterwege blijft. „In plaats van de existentiële dreiging het hoofd te bieden”, verergert de FIFA die juist door olie op het vuur te gooien, schrijven de onderzoekers.
Bij het vorige WK, in 2022 in Qatar, stelde de FIFA dat het een „volledig CO₂-neutraal” toernooi zou organiseren. Dat bleek wishful thinking, op zijn best. De uitstoot van broeikasgassen ging enorm omhoog ten opzichte van eerdere WK’s, onder meer door de aanleg van nieuwe stadions. Dat bleek uit FIFA’s eigen, inmiddels offline gehaalde berekeningen. Bovendien deugden de plannen voor CO₂-compensatie niet. Een Zwitserse reclamewaakhond achtte de FIFA schuldig aan misleiding met de claim over CO₂-neutraliteit.
Het Engelse team vertrekt naar het WK, spelers van Marokko en Brazilië komen aan in New Jersey.
„Qatar is een publicitair fiasco geweest”, zegt Frank Huisingh, die met zijn stichting Fossil Free Football voetbalfans probeert te mobiliseren om voetbal klimaatneutraal te maken.De afgelopen jaren is Infantino bezig geweest kroonprins Mohammed bin Salman van Saoedi-Arabië, dat het WK van 2034 organiseert, en Trump en de VS te plezieren – leiders met grote belangen in de fossiele industrie. „Toen Infantino die vrienden gekozen had, kon hij niet echt meer iets aan klimaatbeleid doen. De economie van Saoedi-Arabië is nog steeds gebouwd op oliegeld en de grootste donoren van de Trump-campagne waren oliebedrijven”, zegt Huisingh.
Wat er na het WK in Qatar wel gebeurde: het toernooi werd groter en groter. De editie die donderdag van start gaat bestaat voor het eerst uit 48 deelnemers, tegenover 32 bij de afgelopen zeven eindrondes. Er staan 104 wedstrijden op het programma, versus 64 wedstrijden in Qatar. De zestien speelsteden zijn verspreid over drie landen, wat enorme reisafstanden voor teams en de meer dan vijf miljoen verwachte supporters met zich meebrengt. Ondanks dat er geen nieuwe stadions gebouwd hoefden te worden, levert het komende WK naar schatting bijna een verdubbeling aan broeikasgassen op in vergelijking met de gemiddelde uitstoot van de afgelopen vier toernooien.
Bosnië en Herzegovina moet meer dan 5.000 kilometer vliegen voor drie groepswedstrijden tussen Canada en de VS. Van Toronto naar Los Angeles en Seattle. Hun trainingskamp hebben ze opgetuigd in Salt Lake City. Tsjechië moet voor de groepswedstrijden ruim 4.500 kilometer vliegen tussen Mexico en de VS. Ze beginnen in Guadalajara en spelen daarna in Atlanta en Mexico-Stad, hun trainingskamp is in Dallas.
Een van de FIFA-sponsoren die het Oranjelegioen rond het WK veelvuldig zal zien is Aramco, het staatsolie- en gasbedrijf van Saoedi-Arabië. Aramco betaalt naar verluidt een kleine 100 miljoen euro per jaar voor de vierjarige overeenkomst. „We gaan waarschijnlijk spelers zien die lijden onder de hitte en daarachter een reclamebord van het grootste oliebedrijf ter wereld”, zegt Huisingh van Fossil Free Football.
„Meestal zijn het bedrijven die ons iets willen verkopen. Een creditcard, of chips of cola of bier.” Bij Aramco ligt dat anders. „Wij voetbalfans gaan geen contract met Aramco afsluiten. Dus het gaat Aramco en daarmee Saoedi-Arabië om een imago creëren, zichzelf normaliseren om hun invloed te vergroten, en bijvoorbeeld klimaatbeleid te frustreren.”
De FIFA reageert niet op vragen van NRC over de opvolging van de in 2021 gepubliceerde klimaatstrategie en de veiligheid van spelers en fans. In algemene statements tegenover internationale media benadrukt de wereldvoetbalbond zich „in te zetten voor de bescherming van de gezondheid en veiligheid van spelers, scheidsrechters, supporters, vrijwilligers en personeel”.
De Spaanse spelers Alex Grimaldo en Marc Cucurella voor vertrek naar het WK, het Argentijnse team landt in Kansas, en het Japanse elftal komt aan in Mexico.
Volgens de wetenschappers die kritiek uiten, is het zonneklaar wat de FIFA zou moeten doen. WK’s zouden geografisch compacter moeten. Een paar landen zouden de organisatie best kunnen delen, zegt Madeleine Orr in de Pledgeball Podcast. Dat heeft financiële voordelen, en als er een goed netwerk van openbaar vervoer bestaat ook een kleinere ecologische voetafdruk. Maar gezien FIFA’s koers van de afgelopen jaren vrees Orr dat „deze gekke multicontinentale spektakelstukken, die in het geheel niet duurzaam zijn” nog wel even doorgaan.
Bij het WK over vier jaar in Spanje, Portugal en Marokko zal iets minder worden gevlogen, want de te overbruggen afstanden zijn kleiner. Maar de drie openingswedstrijden vinden plaats in Argentinië, Paraguay en Uruguay. Nog eens vier jaar later, in 2034, organiseert Saoedi-Arabië het WK. Dan zal de verwachte uitstoot van broeikasgassen, zo becijferde het New Weather Institute, ongeveer net zo hoog liggen als bij het WK in Canada, Mexico en de VS.