Netcongestie Tot 1 juli dit jaar hebben netbeheerders op de meeste plekken in Nederland een beetje capaciteit gereserveerd op het elektriciteitsnet voor huishoudens. Vanaf 1 juli is dat niet meer het geval, waardoor een heuse run op stroomnetcapaciteit is ontstaan.
Aan de rand van Leeuwarden worden woningen gebouwd. Bij Liander, dat het netbeheer doet in Friesland en Noord-Holland, kwamen veel meer aanvragen binnen dan een jaar eerder.
Opvallend veel huishoudens vroegen de afgelopen maanden een zwaardere stroomaansluiting aan, bijvoorbeeld om over te kunnen stappen op elektrisch koken of een warmtepomp te kunnen installeren. Bij Liander, de beheerder van de regionale stroomnetten in onder andere Noord-Holland en Friesland, kwamen in de eerste vijf maanden van dit jaar 27.000 aanvragen binnen, tegenover 18.000 in dezelfde periode vorig jaar. Beheerders Stedin (actief in het grootste deel van Zuid-Holland, Utrecht en Zeeland) en Enexis (Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg) zeggen desgevraagd de run op zwaardere aansluitingen te herkennen.
Het enorme animo voor zwaardere aansluiting is niet verrassend. De krapte op het stroomnet is zo nijpend dat de kans groot is dat vanaf 1 juli ook huishoudens, net als nu al zo’n 15.000 bedrijven, op een wachtlijst zouden komen voor een nieuwe aansluiting. Tot 1 juli dit jaar hebben netbeheerders op de meeste plekken, waar mogelijk, in Nederland nog een beetje capaciteit op het elektriciteitsnet gereserveerd voor huishoudens. Vanaf 1 juli is dat niet meer het geval. Overigens krijgt duurzaamheid een impuls als fossiele energie duur wordt (door de oorlog in Iran), zegt een woordvoerder van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). „Dat zagen we ook toen de oorlog in Oekraïne begon.”
Wat gaat er na 1 juli precies veranderen voor huishoudens? Wat kunnen zij doen om lang wachten op een aansluiting te voorkomen? Vier vragen over de run op de zwaardere aansluitingen.
Kort gezegd: de manier waarop de plekken op het stroomnet worden verdeeld, wordt anders. Het gevolg van die veranderingen is dat huishoudens vanaf 1 juli niet meer gegarandeerd een plek krijgen.
Netbeheerders hanteren nu al een prioriteringskader van de ACM. Dat kader bepaalt hoe netbeheerders de beschikbaar gekomen ruimte op het net moeten verdelen. Bedrijven die de druk op het stroomnet verlichten (congestieverzachters) zoals batterijen, krijgen voorrang. Daarna veiligheidsinstellingen als ziekenhuizen en de brandweer. Daarna basisbehoeften, zoals woningbouw, onderwijs, warmtenetten, telecom en het openbaar vervoer. Datacenters bijvoorbeeld staan nergens op de prioriteitenlijst. Die moeten achteraan aansluiten in de wachtlijst.
Bij de bepaling van de plek op de wachtlijst weegt het prioriteringskader het zwaarst. Daarna speelt het moment van aanvraag een rol: hoe eerder de aanvraag is ingediend, hoe groter de kans dat je bovenaan komt. Op de wachtlijst staan nu al zo’n 15.000 bedrijven.
In de huidige situatie houden netbeheerders capaciteit op het net achter de hand voor huishoudens die een nieuwe of zware aansluiting willen. Buiten het prioriteringskader om dus. Huishoudens hoefden daarom vooralsnog meestal niet op de wachtlijst. Alleen raakt die capaciteit op, zegt een woordvoerder van de ACM, bijvoorbeeld in Utrecht en delen van Brabant.
Vanaf 1 juli stoppen netbeheerders met het vrijhouden van ruimte voor verzwaring van klein gebruikers. Dat betekent dat alle aanvragen op de wachtlijst terecht komen. Huishoudens komen dan op plek drie, na congestieverzachters en maatschappelijk belangrijke instellingen. De ruimte die de netbeheerders achter de hand hielden voor huishoudens, wordt dan vrijgegeven volgens dat principe.
Voor grote delen in de provincie Utrecht is er overigens al een grootschalige pauze voor huishoudens voor juli aangekondigd, omdat het net daar propvol zit. Voor de rest van Nederland gaat het niet om grote gebieden waar voorlopig geen aanvragen meer worden geaccepteerd, maar wordt per wijk of op straatniveau bekeken wat er mogelijk is.
Klopt. Ook zonder wachtlijst kampen huishoudens soms met lange wachttijden. „Soms duurt het even voor er een monteur beschikbaar is om langs te komen”, zegt een woordvoerder van Enexis. Ook op plekken waar een beetje capaciteit is gereserveerd voor huishoudens. En soms is die capaciteit er simpelweg niet. Dan moeten er bijvoorbeeld eerst meer kabels of transformatorstations bij.
Juist door de huidige extreme drukte neemt de wachttijd toe. Liander schreef dinsdag dat nu zo’n 7.300 klanten langer wachten „dan gewenst”. Daarbij is geen onderscheid gemaakt tussen kleine ondernemers en huishoudens, zegt een woordvoerder, maar de wachtlijst bestaat overwegend uit huishoudens die hun aansluiting willen verzwaren. Nu kan het in sommige gevallen ook al maanden duren voor de monteur langs kan komen. En hoe langer die rij wordt, hoe langer dat duurt.
Dat verschilt sterk per gebied, maar over het algemeen kan de wachttijd toenemen voor huishoudens zodra er geen capaciteit voor hen wordt gereserveerd. „Er zullen huishoudens zijn die in een gebied wonen waar veel capaciteit vrijkomt, of al beschikbaar is, waardoor zij helemaal niet hoeven te wachten”, zegt de woordvoerder van koepelorganisatie Netbeheer Nederland. „Maar het kan ook zomaar jaren duren, net als bij de bedrijven. Netcongestie is in heel Nederland aan de hand, maar de impact verschilt per gebied.”
Eerst checken of die zwaardere aansluiting wel echt nodig is. Vaak is dat niet het geval, zeggen de geraadpleegde netbeheerders. De netbeheerders verwijzen naar hun websites, waar huishoudens dat kunnen controleren. „Ieder huis en huishouden is anders”, zegt de woordvoerder van Enexis. Vóór het bestellen van die nieuwe keuken raden wij „aan om daarom ook samen met een installateur te kijken naar jouw specifieke situatie”. Soms hoeft een huishouden helemaal geen aanvraag in te dienen, en dan wordt de rij niet onnodig langer.
Daarnaast kan efficiënter omgaan met capaciteit helpen. „Misschien kan je met een gangbare aansluiting niet tegelijk je auto opladen, de tv aanzetten en elektrisch koken”, zegt de woordvoerder van Liander, „maar lukt het prima als je pas in de nacht de auto oplaadt”.
De woordvoerder van Netbeheer Nederland weet waar de neiging om een zwaardere aansluiting aan te vragen vandaan komt. „Vroeger werd altijd gezegd: leg maar de grootst mogelijke aansluiting aan want dan ben je klaar voor de toekomst. Maar toen leek er onbeperkt capaciteit te zijn op het stroomnet. Nu weten we allemaal dat de ruimte op het net schaars is. Huishoudens moeten anders naar stroom gaan kijken. Ze moeten beseffen dat het een vereiste is om er slim en zuinig mee om te gaan.”