Thomas van Slobbe (1957-2026) | ecoloog en schrijver Ooit was natuur vanzelfsprekend. Tot zijn spijt was natuurbescherming „veranderd in een talkshow waar voor- en tegenstanders elkaar met argumenten bevechten”.
Thomas van Slobbe op een foto die in 2011 is genomen voor een interview in NRC.
Praten over natuur? Dat deed ecoloog en schrijver Thomas van Slobbe (1957-2026) het liefste buiten. „Binnen heb je heel andere gesprekken dan buiten”, zei hij in 2011 in een interview met NRC. En die gesprekken waren nodig: als oprichter van de denktank Stichting wAarde probeerde hij het contact van Nederlanders met de natuur te verbeteren.
Zo introduceerde hij al in 2004 de term ‘smulbos’, jaren voordat in Nederland het eerste échte voedselbos van de grond kwam. Samen met radioprogramma Vroege Vogels, waar hij een graag geziene gast was, initieerde hij de actie ‘bomen voor koeien’, om meer schaduwrijke plekken in weilanden te creëren: zo werden in twintig jaar ruim 100.000 extra bomen, struiken en hekken geplaatst. En hij omheinde, op een geheime plek in Nederland, een lege plek waar de mens niets te zoeken had.
De natuur in waarde laten en haar eigen gang laten gaan was voor de eind mei overleden Van Slobbe essentieel. „Iemand wees mij er op dat de woorden vanzelfsprekend en natuurlijk van oudsher synoniemen zijn”, schreef hij in 2021 in zijn essay Natuurvervaging. „Natuur was een vanzelfsprekendheid. Maar het feit dat natuur inmiddels bedacht, bestemd, beïnvloed is, maakt dat deze in het domein van meningen en verantwoordelijkheden wordt getrokken. Natuur is niet vanzelfsprekend meer.”
In datzelfde boek beschreef hij hoe hij ooit, als proef op de som, een stukje grond wilde kopen met een boom erop „en deze boom vervolgens volledig te onteigenen door, in letterlijke zin, alle eigendomsrechten op te geven, zodat de grond met boom (als enige stukje natuur in Nederland) van helemaal niemand was: niet van een persoon of rechtspersoon, bedrijf, instantie of staat.” Het bleek niet mogelijk, omdat grond altijd eigendom van iets of iemand moet zijn.
Naast non-fictie schreef Van Slobbe ook literaire ‘ecothrillers’, onder het pseudoniem Ruben van Dijk. Daarin stelde hij prangende milieuvraagstukken aan de orde. Zo ging het in Het Kyotocomplot (2007) over de tegenwerking van klimaatbeleid en werd in Graan (2010) de wereldvoedselvoorziening bedreigd door een virus. Of zoals hij het zelf in 2011 verwoordde tegen NRC: „Ik probeer verder te kijken dan de strategische discussies in de natuurbeweging; gepraat in zaaltjes onder tl-licht, woorden als compensatienatuur, natuurdoelen – binnenwoorden. Iets wat vanzelf zou moeten spreken, natuurbescherming , is tegenwoordig veranderd in een talkshow waar voor- en tegenstanders elkaar met argumenten bevechten. […] De straatwaarde van een begrip als duurzame ontwikkeling is nihil. Misschien dat ik mensen van het belang van natuur kan doordringen met een spannend verhaal, met lévende kennis.”
In datzelfde gesprek kwam ook de dood ter sprake. Een van de weinige momenten waarop de mens nog in aanraking komt met oerkracht, waarop de ‘dikke deken van comfort’ even wordt opgetild, aldus Van Slobbe. Openhartig deelde hij zijn eigen bijna-doodervaringen: in een ondergrondse rivier in Turkije, op het dek van een schip in de Golf van Biskaje. Beangstigende momenten, maar óók gekoesterde momenten, waarin hij de wildheid van de natuur ten volle beleefde.
Van Slobbe was iemand die onder die comfortabele deken vandaan durfde te gluren, die streed voor ongereptheid en oorspronkelijkheid en anderen aanmoedigde buiten hun comfortzone te treden. Tegen NRC: „Mensen schuilen voor de regen. Terwijl je, als je door wandelt in de regen, daarna zegt: wat was dat fijn.” Niet voor niets benadrukte Jaap Dirkmaat, voormalig voorzitter van stichting wAarde, in een herdenkingsgesprek in Vroege Vogels hoe Van Slobbe nooit zijn jeugdigheid en zijn nieuwsgierigheid verloor en hoe hij met „onschuldige en gewichtige vragen” altijd het gesprek op gang wist te brengen.
Dankzij de initiatieven van Van Slobbe is Nederland weer iets wilder, iets natuurlijker geworden: een erfenis van onschatbare waarde.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin