Asiel- en migratiepact Eind 2022 vroeg Italië aan lidstaten van de Europese Unie om mensen niet meer naar het land terug te sturen, omdat er te weinig opvangplaatsen waren. Op 12 juni beginnen Nederland en Italië met een „schone lei”, waarna Italië asielzoekers zal terugnemen als ze na daar te zijn aangekomen naar Nederland gaan.
Bart van den Brink, minister van Asiel en Migratie (CDA), staat de pers te woord op 29 mei, voorafgaand aan de wekelijkse ministerraad.
Italië gaat weer asielzoekers terugnemen die in dat land zijn aangekomen en vervolgens zijn doorgereisd naar Nederland. Dat heeft minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie, CDA) woensdag tijdens een bezoek aan Rome afgesproken met zijn Italiaanse ambtsgenoot Matteo Piantedosi. Eind 2022 vroeg Italië aan lidstaten van de Europese Unie om mensen niet meer terug te sturen, vanwege een gebrek aan opvangplaatsen.
In de Dublinverordening is in 2003 afgesproken dat asielzoekers die na hun aankomst in een EU-land doorreizen naar een andere Europese lidstaat moeten worden teruggestuurd naar het eerste land van aankomst – in de praktijk vaak een land aan de grenzen van de Europese Unie. Na de oproep van Italië om dat niet meer te doen, verbood de Nederlandse Raad van State toenmalig staatssecretaris Eric van den Burg (Asiel en Migratie, VVD) alsnog mensen naar het land terug te sturen: er was een „reële kans” dat Italië niet kon voorzien in de „belangrijkste basisbehoeften” van asielzoekers, stelde de Raad.
De nieuwe afspraak tussen Van den Brink en Piantedosi gaat op 12 juni in, wanneer ook het Europese asiel- en migratiepact van kracht wordt. De Nederlandse minister sprak van een „schone lei”, wat betekent dat de afspraak vanaf 12 juni zal gelden. Mensen die vóór die datum via Italië naar Nederland kwamen, zullen dus niet worden teruggestuurd. De afspraak is het begin van een „hernieuwde samenwerking met Italië”, zei de minister.
Het Europese asiel- en migratiepact is bedoeld om asielzoekers eerlijker te verdelen over Europa en om migranten zonder recht op asiel sneller te herkennen en terug te sturen. Ondanks die belofte van een eerlijkere verdeling – bedoeld om grenslanden als Griekenland, Italië en Spanje te ontlasten – bouwt het pact voort op het principe van de Dublinverordening. De grenslanden waar migranten voor het eerst asiel aanvragen blijven dus verantwoordelijk voor de afhandeling van het asielverzoek. Als migranten toch doorreizen, kan dat negatieve gevolgen voor hun asielprocedure hebben.
Wel voorziet het pact in een zogeheten ‘solidariteitskader’. Dat houdt in dat jaarlijks wordt vastgesteld welke landen „disproportionele [migratie]druk” ervaren en dus ontlast moeten worden. Andere landen moeten die lidstaten dan helpen door asielzoekers over te nemen of door financiële hulp of praktische ondersteuning te bieden.
Nederland heeft al bekendgemaakt te kiezen voor die laatste twee opties. Het kabinet heeft daar 21,9 miljoen euro voor gereserveerd. De afspraak met Piantedosi maakt opnieuw duidelijk dat Nederland ernaar streeft zo min mogelijk asielzoekers op te vangen.
Eerder dit jaar besloot Nederlandse ook zogeheten Dublinclaimanten die eerst asiel aanvroegen in Griekenland en daarna doorreisden naar Nederland weer terug te sturen naar het Zuid-Europese land. Nadat meerdere rechters hadden geoordeeld dat de omstandigheden voor de opvang van asielzoekers in Griekenland niet aan minimumeisen voldeden, besloot Nederland in 2011 geen doorgereisde asielzoekers meer terug te sturen naar Athene. Toenmalig demissionair minister van Asiel en Migratie David van Weel (VVD) concludeerde in januari dit jaar dat de situatie in Griekenland verbeterd was.
Naast de afspraken over het terugsturen van asielzoekers, kwamen Nederland en Italië overeen nauwer samen te werken met Noord-Afrikaanse landen – „om mensensmokkel te bestrijden, de instroom te verminderen en terugkeer te bevorderen”.