Afgelopen maand gaf ik poëzieworkshops op een middelbare school. De leerlingen waren stil. Erg stil. En ik had geeneens wat tussen mijn tanden.
,,Ze zijn wel heel braaf”, mompelde ik in de pauze tegen hun mentor.
,,Ja, dat zien we bij alle leerjaren”, zei hij, „van vmbo tot gymnasium. Ze willen het niet fout doen, zowel binnen als buiten de les.”
,,Perfectionisme als copingmechanisme in een steeds onvoorspelbaarder wereld”, zei ik, zo bedachtzaam dat het uiteraard belachelijk klonk.
,,Nee joh”, schaterde hij, „het komt door de woningnood. Ze willen geen gedoe thuis. Het grootste deel van deze club zal de hele studietijd en de jaren daarna nog bij hun ouders moeten wonen. Zelfs al schrijf je je op de ochtend van je achttiende verjaardag in bij de woningstichting, dan duurt het in deze regio alsnog acht jaar voor je in aanmerking komt voor een eigen stek.”
Ai, ja, dan kan je het thuisfront maar beter te vriend houden. Met alle gevolgen van dien. Een vriendin die studentpsycholoog is, zegt dat er bij veel jongeren die eindelijk op zichzelf kunnen, opeens grote woede loskomt. Over alles wat er werd geslikt om de vrede maar te bewaren, over een wereld waarin er geen plek voor hen lijkt te zijn.
Natuurlijk, niet iedereen heeft daar last van, maar op basis van gesprekken met mentoren en kennissen die bij Jeugdzorg werken, zijn het er genoeg. Het CBS berekende afgelopen jaar nog dat een kwart van de jongeren het huis uit wil, maar geen woning kan vinden. En dat veroorzaakt gevoelens van stilstand, machteloosheid en vooral veel stress.
Daar komt ook nog iets anders bij. Wanneer ik een school bezoek om jongeren wat liefde voor poëzie aan te praten, vraag ik hen na afloop vaak wat ze later willen worden. De grote meerderheid roept dan beroepen waar vooral voor wordt gekozen omdat je er snel veel geld mee kan verdienen.
,,Willen jullie niet iets doen wat je leuk of waardevol vindt?”, stamel ik dan. Maar dat kan, volgens hen, alleen wanneer je rijk bent, waarmee ze onafhankelijk bedoelen. Van ouders, van een woningmarkt, van een economisch systeem waarin de enige uitweg van je kapot werken, rentenieren is. En dus moet je zo snel mogelijk kapitaal opbouwen om jezelf vrij te kunnen kopen.
Terwijl ik het volgende lokaal inloop knikt de klas me beleefd toe. Even word ik herinnerd aan wat Marguerite Duras schreef over armoede. Dat wie arm is, niet per se iets wil bereiken.
Wie arm is, wil vooral wegkomen.