Brazilië Twee machtige Braziliaanse criminele bendes zijn door de Verenigde Staten aangemerkt als terroristische organisaties. Dat is een grote tegenslag voor president Lula, vier maanden voor de Braziliaanse presidentsverkiezingen. Hij vreest mogelijke militaire interventie door de Amerikanen.
De favela Rocinha in Rio de Janeiro, die gedomineerd wordt door een van de criminele bendes die door de Amerikanen als terroristisch zijn bestempeld.
De Braziliaanse president Luiz Inácio ‘Lula’ da Silva liet er geen twijfel over bestaan: Brazilië is geen „bananenrepubliek”, zei hij, „en accepteert niet zo te worden behandeld”.
Lula reageerde op de beslissing van de Amerikaanse regering om twee van de machtigste criminele bendes van Brazilië aan te merken als terroristische organisaties (specially designated global terrorists). Vanaf vrijdag 5 juni staan ze op de internationale terroristenlijst. Daarmee schakelen de VS de bendes gelijk met organisaties als Islamitische Staat, Al-Qaida en Hezbollah. De Braziliaanse president zei „erg bedroefd” te zijn door het nieuws dat de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, „een zekere Marco Rubio”, heeft gezegd „dat onze criminelen hier terroristen zijn en dat de Amerikanen kunnen interveniëren”.
Het gaat om Primeiro Comando da Capital (PCC), dat een solide basis heeft in São Paulo, en Comando Vermelho (CV), dat vrijwel alle favela’s van Rio de Janeiro in handen heeft. Beiden verwerven een steeds sterkere positie in andere delen van Brazilië, zoals de Amazone en in grensgebieden met onder meer Colombia, Venezuela en Paraguay. Volgens buitenlandminister Rubio „strekt hun invloed zich uit over onze hele regio en tot in ons land”.
De aankondiging komt vier maanden voordat Brazilië een nieuwe president kiest. De verkiezingsstrijd lijkt te zullen gaan tussen de linkse president Lula, die opgaat voor een vierde termijn, en de rechtse senator Flávio Bolsonaro, de zoon van de voormalige president Jair Bolsonaro. Bolsonaro senior is uitgesloten van verkiezingsdeelname, omdat hij een celstraf van 27 jaar uitzit voor het leiden van een couppoging.
Bij de presidentsverkiezingen over vier maanden neemt president Lula (links), die opgaat voor een vierde termijn, het vermoedlijk op tegen senator Flávio Bolsonaro (rechts), zoon van de voormalige president Jair Bolsonaro.
De bekendmaking is een grote tegenslag voor Lula, die vreest dat de Amerikanen hiermee de deur openzetten voor een militaire interventie in het land. Eerder merkten de VS ook criminele organisaties uit Mexico en Venezuela aan als terroristisch, waarmee ze de vele aanvallen op vermeende drugsbootjes mee legitimeerden. In Venezuela diende het onder meer als rechtvaardiging voor het ontvoeren van president Nicolás Maduro en zijn vrouw.
Wat het in Brazilië precies zal betekenen is nog onduidelijk, maar de VS kunnen het label gebruiken om sancties op te leggen aan bedrijven of individuen die „materiële steun of middelen” leveren aan deze ‘terroristische’ groepen. Die definitie, zeggen deskundigen, is zo breed, dat het direct gevolgen kan hebben voor (financiële) bedrijven, die zonder dat ze het weten zaken doen met leden van een van deze criminele organisaties.
Eerder deze maand bezocht Lula het Witte Huis, waar hij en Donald Trump zeker drie uur met elkaar spraken. De ontmoeting, die vooraf met spanning was omgeven, werd positief gerecenseerd door Lula. Afgelopen week reisde Flávio Bolsonaro naar Washington, waar hij zowel Rubio als Trump ontmoette, geestverwanten bij wie hij nadrukkelijk steun vindt in aanloop naar de verkiezingen.
Het aanmerken van PCC en VC als terroristische organisaties is een direct gevolg van dat bezoek en een tegemoetkoming aan Bolsonaro, die hiervoor lobbyde bij Trump. Voor Bolsonaro, die het „een overwinning” noemde, is dit een manier om zichzelf te profileren als hardliner op het gebied van veiligheid en daarmee aan de Braziliaanse kiezer te laten zien dat hij daadkrachtiger is dan zijn tegenstander Lula. „Tijdens een reis als presidentskandidaat heb ik meer voor Brazilië en de veiligheid van de Brazilianen gedaan dan Lula in zijn zeventien jaar aan de macht”, zei hij.
PCC en CV zijn criminele organisaties die elkaar binnen Brazilië beconcurreren op drugshandel en -routes en al decennia verantwoordelijk zijn voor grootschalig geweld als gevolg van onderlinge conflicten. Beide organisaties werden opgericht in de gevangenis, PCC in de jaren negentig en CV in de jaren zeventig, en evolueerden van meer politiek gedreven tot criminele bendes gericht op afpersingen, berovingen en drugshandel. Ze zijn allebei verantwoordelijk voor cocaïnehandel richting Europa, Azië en de VS – al is hun fysieke aanwezigheid in de VS nooit groot geweest.
Lula noemde de familie Bolsonaro „verraders” en „valse patriotten” en onderstreepte in zijn reactie dat hij buitenlandse inmenging in binnenlandse aangelegenheden stevig afwijst. „Nationale soevereiniteit is niet onderhandelbaar”, schreef Lula op X. Ook zei hij: „Dit zijn criminelen voor Brazilianen en we zullen ze in Brazilië aanpakken.”