Als het aan de vakbonden ligt, komt er geen einde aan de IVA-uitkering voor arbeidsongeschikten die nooit meer kunnen werken. Maar het kabinet wil dat nog niet toezeggen. De grote problemen van het arbeidsongeschiktheidsstelsel worden er niet mee opgelost.
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wilde 6,5 miljard euro bezuinigen op de AOW, WW en WIA. Vakbonden dreigden met landelijke acties, waarop het kabinet de verhoging van de AOW-leeftijd vast van tafel heeft gehaald. Andere pijnpunten staan in de ijskast zolang er wordt onderhandeld tussen de partijen.
Een van de voorgenomen kabinetsmaatregelen is het afschaffen van de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA), een regeling voor mensen die nooit meer aan het werk kunnen gaan. De IVA is een van de twee varianten onder de WIA-regeling voor arbeidsongeschikten.
Mensen die voor altijd arbeidsongeschikt raken, zouden in de toekomst onder de andere regeling vallen: de Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsgeschikten (WGA). Die is nu alleen bedoeld voor mensen die naar verwachting wel terugkeren naar de werkvloer. De WGA is een lagere uitkering dan de IVA. Bij de IVA krijgen mensen 75 procent van het laatstverdiende loon. Bij de WGA is dat 70 procent.
Het afschaffen van de IVA levert het kabinet structureel meer dan 1 miljard euro op. Daarnaast wil minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) het maximale uitkeringsbedrag met 20 procent verlagen. Hij geeft ook toe dat er meer nodig is dan bezuinigen op de WIA.
Het stelsel moet eenvoudiger, daar zijn vriend en vijand het over eens. "Wij noemen de WIA ook wel Wat Ingewikkeld Allemaal", zegt hoogleraar economie Maarten Lindeboom. Hij deed onder meer onderzoek voor de Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel (Octas). Met het afschaffen van de IVA gaat er vast één regeling overboord en komt er meer overzicht.
"Zowel cliënten als uitvoerders begrijpen de WIA niet omdat het zo ingewikkeld is gemaakt", zegt Lindeboom. "Dan worden er fouten gemaakt, die gecorrigeerd moeten worden." Zo is het UWV nu bezig met een hersteloperatie van WIA-fouten die 100 miljoen euro kost.
Voor verzekeringsartsen is het lastig te bepalen of iemand nooit meer aan het werk kan. Eén regeling voor alle arbeidsongeschikten scheelt werk en herbeoordelingen. Werkgevers willen bovendien nog weleens aansturen op een IVA-oordeel, omdat zij dan niet meer hoeven mee te betalen.
Het afschaffen van de IVA is een stap die je op kortere termijn al kan zetten, zegt econoom Jasper J. van Dijk van het Instituut voor Publieke Economie (IPE). Het is er ook één die door recent onderzoek als een mogelijke maatregel wordt voorgesteld om het stelsel vooruit te helpen. "Of het kabinet dit nou wel of niet doet, het blijft de vraag hoe de WIA verder wordt hervormd", zegt Van Dijk.
Het WIA-stelsel gaat namelijk gebukt onder een hoge instroom. "Het echte probleem zijn de wachttijden bij het UWV", zegt Lindeboom. Er is een enorme toename van WIA-aanvragen en een tekort aan verzekeringsartsen. "Mensen worden ouder, dus ze zijn vaker ziek. Ook nemen psychische klachten enorm toe, waardoor werkenden arbeidsongeschikt worden. Dat los je niet op door de uitkering lager te maken."
Long covid speelt een rol bij de toename van langdurig zieken, maar ook de groei van bijvoorbeeld jonge vrouwen met psychische klachten. Een derde van de WIA-aanvragers komt van mensen die uitvallen door mentale problemen.
Werkgevers kunnen meer doen aan preventie, blijkt uit een Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) uit december. Slechts twee derde van de bedrijven houdt zich aan de wettelijke plicht om risico's op het gebied van gezondheid en veiligheid in kaart te brengen.
"Preventie wordt vaak ad hoc en persoonsafhankelijk opgepakt, in plaats van structureel geborgd in beleid, basiscontracten en de dagelijkse praktijk." Dat terwijl het verzuimdagen door stress met 43 procent is gestegen in de afgelopen vijf jaar, blijkt uit data van arbodiensten.
De vakbonden willen niet dat de zieke mensen moeten inleveren door plannen van de overheid. Vijlbrief schreef deze week dat een stijgende arbeidsproductiviteit "de sleutel" is naar een groeiende economie. "Het schemert er doorheen dat een strenger beleid als prikkel dient om weer aan de slag te gaan", zegt Lindeboom. "Ik vraag me af of dat zo werkt."
Hervormingen zijn volgens Vijlbrief ook nodig om het stelsel van sociale zekerheid beter uitvoerbaar te maken. "Op dit moment zitten mensen soms gevangen in systemen, waarmee uitvoeringsorganisaties zich vaak evenmin raad weten", schrijft de minister. "Dat willen we aanpakken."
Source: Nu.nl economisch