Expositie Een indrukwekkende expositie in BRUSK Brugge presenteert een nieuw beeld van de stad als knooppunt in een mondiaal middeleeuws netwerk van handel, kennis en cultuur.
Midden 12de eeuw gaf koning Rogier II van Sicilië opdracht tot het maken van een wereldkaart. In lijn met het internationale karakter van zijn hof, werden de 70 kaarten van de atlas getekend en van commentaar in het Arabisch voorzien door de islamitische cartograaf Muhammad al-Idrisi. Hij verdeelde de toen bekende wereld, bestaande uit Europa, Azië en Noord-Afrika, in zeven „klimaatzones”. Een daarvan, van het huidige Turkije tot in Frankrijk, omvat een gebied dat al-Idrisi Vlaanderen noemt, dat „uiterst vruchtbaar [is], bedekt met dorpen en akkers, en zijn rijkdom te danken [heeft] aan zijn steden”.
Breedbeeld. Verweven werelden van Brugge, 900-1550.T/m 6/9, BRUSK, Brugge. Inl.: bruskbrugge.be
Het wereldbeeld dat spreekt uit de zogenaamde Kitab Rujar (boek van Rogier, getoond in een zeldzame 16de-eeuwse kopie, nu in Oxford) is exemplarisch voor de expositie Breedbeeld. Verweven werelden van Brugge, 900-1550. Aan de hand van zo’n 250 kunstobjecten, manuscripten en gebruiksvoorwerpen geeft die een prachtig beeld van de positie van Vlaanderen en Brugge in mondiale netwerken op het gebied van handel, diplomatie, wetenschap en cultuur van de Middeleeuwen. Daarmee voegt de tentoonstelling een nieuwe dimensie toe aan de geschiedschrijving van de stad. Terwijl die zich traditioneel richt op de wonderbaarlijkheid van Brugge als op zichzelf staand centrum in het laatmiddeleeuwse hertogdom Bourgondië, is er nu juist aandacht voor haar verwevenheid met verre gebieden en culturen. Die beslaat ook de veel langere periode van minstens zeven eeuwen voorafgaand aan de economische neergang van de stad rond 1550 – als gevolg van de verzanding van het Zwin, de waterweg naar de Noordzee.
Een Germaanse koperen haarnaald met gestileerde vogelkop uit de 6de eeuw.
Handelscontacten reikten in die tijd tot ver overzee. Relaties in de Mediterrane wereld, destijds het scharnierpunt van de bekende wereld, maar ook contacten met het Midden-Oosten en verder, tot in China aan toe, brachten welvaart, kennis en vooruitgang. De meest uiteenlopende voorwerpen, uit de collectie van Musea Brugge (koepel van 13 Brugse musea) en internationale musea en bibliotheken, illustreren die connecties. Zo heeft de gestileerde vogelkop op een Germaanse koperen haarnaald (6de eeuw), teruggevonden nabij Brugge, als oog een rode granaatsteen afkomstig uit India of Sri-Lanka. Verre reizen brachten bijzondere voorwerpen naar Vlaanderen. Soms veranderden die daarmee ook van functie, zoals een kostbaar kistje van doorzichtig rotskristal uit het 10de-eeuwse Egypte dat omstreeks 1200 in Noord-Frankrijk werd gevat in zilver filigraan en edelstenen, en in gebruik genomen als houder voor christelijke relikwieën.
Een zelden getoond 12de-eeuws handschrift (Vaticaanse Bibliotheek) staat in verband met religieuze en militaire reisdoelen in het Midden-Oosten. Het boek bevat een pagina met een portret van de Byzantijnse keizer Alexios I Komnenos, staande tegen een gouden achtergrond. De Vlaamse graaf Robrecht I ontmoette de keizer rond 1080 in Constantinopel tijdens een reis naar Jeruzalem. Robrecht zou Alexios later met een troepenmacht van honderden ridders ondersteunen in de verdediging van de grenzen van diens rijk. Misschien heeft een merkwaardig stenen beeld uit ca. 1300 ook een relatie met zulke militaire campagnes. De ruim een meter hoge sculptuur kreeg later de romantische titel Terugkeer van de kruistocht, en toont een bebaarde ijzervreter met helm en zwaard; het kruisteken op de borst. Hij wordt stijfjes omhelsd door een kuis geklede vrouw. Dat reizen naar het Heilig Land ook in de geest konden worden gemaakt, bewijst een schilderij (nu in Turijn) waarop de Brugse schilder Hans Memling omstreeks 1470 de Passie van Christus in beeld bracht door afzonderlijke scènes van de lijdensweg te verdelen over de gebouwen van een stad. Bij voorstellingen als deze konden thuisblijvende gelovigen zich voorstellen er in Jeruzalem persoonlijk bij te zijn.
De islamitische cartograaf Muhammad al-Idrisi.
De veelheid aan voorwerpen in vitrines en op losse wandjes in de enorme expositieruimte wekt op het eerste gezicht een onoverzichtelijke indruk. Maar met behulp van tentachtige constructies, tekstborden, filmpjes en, voor wie ervan houdt, een audiotour, ontstaat toch structuur. De expositie verduidelijkt dat globalisering niet alleen iets is van deze tijd, maar ook in de Middeleeuwen al bestond. Op de nadruk op Brugge valt wel wat af te dingen, want lang niet alle onderwerpen en objecten in de expositie hebben een directe relatie met die stad. En, trouwens, reeds Muhammad al-Idrisi noemde in zijn atlas voor koning Rogier niet Brugge maar Gent als de belangrijkste Vlaamse stad. De vijftig kilometer tussen de twee steden is misschien verwaarloosbaar vanuit het Siciliaanse perspectief. Brugge was een mondiale hub van de Middeleeuwen, maar niet de enige.
Op 8 mei 2026 opende de nieuwe kunsthal BRUSK in Brugge met de exposities Latent City (t/m 8/11) met AI-gedreven videokunst van de Turks-Amerikaanse kunstenaar Refik Anadol, en Breedbeeld (t/m 6/9). BRUSK vormt het middelpunt van een nog te realiseren groen museumpark waarvan ook het eerbiedwaardige Groeningemuseum en het erfgoed-onderzoekscentrum BRON deel uitmaken.
De kunsthal, ontworpen door Robbrecht & Daem en Olivier Salens architecten, biedt op de vrij toegankelijke begane grond ruimte aan een museumshop en restaurant, en daarboven twee 13,5 meter hoge expositiezalen. De trappenhal (Scala grande) is door de Franse kunstenaar Laure Prouvost voorzien van de 350 vierkante meter omvattende wandschildering The Whispering Walls Rêve, met onder meer verwijzingen naar laatmiddeleeuwse topstukken uit de Brugse musea en iconische gebouwen in de stad, maar ook met portretten van voorvechters voor vrouwenrechten en, in de oude traditie van stichterportretten, van de Brugse bestuurders verantwoordelijk voor de realisatie van de nieuwbouw.