De Europese Unie spreekt vrijdag in Oostenrijk over uitbreiding. Persvrijheid is een vereiste, maar in kandidaat-lidstaat Servië hebben journalisten het steeds moeilijker. "Ik heb nog steeds last van mijn nieren. Die hebben ze flink geraakt."
Persfotograaf Zorica Popovic ging op 29 maart met collega's naar de Servische gemeente Bor, om daar verslag te doen van de gemeenteraadsverkiezingen. Bij voorgaande verkiezingen was er sprake van fraude, dus Popovic reed met twee collega's langs de stembureaus.
Ze ontdekten dat er mogelijk stemfraude werd gepleegd in het dorpje Sarbanovac. Samen met een lokale politicus vroegen ze de stembureaumedewerkers hoe alles was verlopen, maar zij ontkenden dat er sprake was van fraude. Toen ze het stembureau uitliepen, stond een groep mannen in zwarte kleding en met bedekte gezichten hen op te wachten.
"Ze begonnen ons uit te schelden", zegt Popovic. Een andere groep mannen kwam aanrijden, probeerde haar camera af te pakken, gooide haar op de grond en schopte haar in haar maag. Haar andere collega's werden ook in elkaar geslagen. Popovic probeerde weg te rennen. "Toen zag ik iemand met een bijl achter me. Hij vroeg de politicus: 'Wil je liever je linker- of rechterhand eraf hebben?'"
Een van haar collega's werd zo hard geslagen dat hij zijn ogen niet meer kon openen. De andere hield gebroken jukbeenderen over aan de confrontatie. "Ik heb nog steeds last van mijn nieren. Die hebben ze flink geraakt", zegt Popovic.
Popovic' ervaring is niet uniek, zegt ze. Bij de vier verkiezingen waarvan ze de afgelopen jaren verslag deed, werd het geweld steeds erger. "Tegenwoordig bereiden journalisten zich voor op verkiezingen alsof ze naar een slagveld gaan", zegt Veran Matic, voorzitter van ANEM, een organisatie die Servische journalisten helpt.
Groepen als die Popovic tegenkwam, zijn vaker te zien tijdens demonstraties in Servië. Zo schreef het Servische onderzoeksplatform KRIK over criminelen en supporters van de voetbalclub FK Partizan die waren gezien tijdens demonstraties tegen de regering en daar demonstranten of journalisten zouden intimideren. Zij zouden allemaal banden hebben met regeringspartij SNS, of zelfs persoonlijke banden met president Aleksandar Vucic.
Sinds het aantreden van Vucic in 2014 staat de persvrijheid in Servië onder groeiende druk. Journalisten hebben regelmatig te maken met verbale of fysieke dreiging. Toen Vucic begon, stond het land op plaats 67 van de persvrijheidsindex van Reporters Without Borders. Twaalf jaar later is het land afgegleden naar de 104e plek, een van de laagste plekken in Europa. Alleen Belarus, Turkije en Rusland staan nog lager.
Vucic heeft de afgelopen jaren steeds meer macht naar zich toe getrokken, ziet Balkandeskundige Geert Luteijn van de Vrije Universiteit Amsterdam. Er is nauwelijks oppositie in het parlement en kritiek op de regering is bijna niet te vinden in de media. "Vucic is al snel begonnen met het intimideren van journalisten", zegt hij.
Volgens Luteijn komt dat doordat bijna alle kranten en omroepen in het land op een bepaalde manier banden hebben met het regime. Zo is de uitgever van de krant Informer volgens de Media Ownership Monitor een fanatieke supporter van de regering. "Dat komt bijna direct van de persafdeling van Vucic", zegt Luteijn.
Veran Matic was ooit hoofdredacteur van de radiozender B92, maar die is ook opgekocht door een bondgenoot van Vucic. Destijds maakte hij kritische verhalen over het regime van dictator Slobodan Milosevic, die in 2001 werd opgepakt vanwege oorlogsmisdaden die waren begaan tijdens de Joegoslavische burgeroorlogen in de jaren negentig.
"Diezelfde vijandige houding naar journalisten en de media is er nog steeds", zegt hij. Wie kritisch schrijft over de Servische regering is volgens de overheidsgezinde media tegen het land. Dat hoort hij terug van de bevolking. "Ik ben nog niet fysiek aangevallen. Maar ik krijg wel bedreigingen of beledigingen te horen op straat."
Het regime heeft Matic in het vizier. Zo werd er in februari een documentaire over hem gemaakt, waarin hij wordt neergezet als een landverrader. Hij zou onder andere samenwerken met Britse en Amerikaanse inlichtingendiensten en een spionagenetwerk in Servië hebben opgezet voor Albanië. De film werd op alle landelijke tv-zenders uitgezonden, maar de maker is onbekend.
Volgens Matic moet de film hem zwartmaken en ervoor zorgen dat hij stopt met het helpen van journalisten. "Het geeft mensen ook het idee dat ze mij zonder consequenties kunnen aanvallen", zegt hij. Er is weinig veranderd sinds het regime van dertig jaar geleden, vindt hij. "Het verschil is dat deze regering nu wordt erkend in het buitenland, wat de situatie nog complexer maakt."
Servië is sinds 2012 kandidaat-lidstaat van de EU, maar toetreding kan volgens Balkandeskundige Luteijn nog even duren. "Als je naar het voortgangsrapport kijkt, wordt persvrijheid het vaakst genoemd als een groot probleem", zegt hij. "Er wordt dan gezegd: 'Als jullie ook geen voortgang boeken, dan gaan we niet verder'."
Volgens Wouter Zweers, deskundige op het gebied van EU-uitbreiding bij onderzoeksinstituut Clingendael, zijn er geen concrete manieren waarop een kandidaat-lidstaat de persvrijheid moet veiligstellen. "De rechtspraak en de media in het land moeten onafhankelijk en vrij van politieke druk zijn. En er moet sprake zijn van een pluriform medialandschap. Maar hoe ze dat precies organiseren, is aan de landen zelf."
Volgens beide experts zijn er ook andere problemen die de toetreding van Servië tegenhouden. Zo heeft het de banden met Kosovo nog niet verbeterd. Dat land scheidde zich in 2008 af van Servië, wat de regering in Belgrado tot op heden niet heeft erkend. Ook de Servische houding tegenover Rusland en China en de manier waarop de regering de demonstraties van afgelopen jaren heeft neergeslagen zijn struikelblokken.
Uiteindelijk is er bij de EU wel de wens om Servië erbij te krijgen, maar daarvoor zou het huidige regime weg moeten. In het afgelopen anderhalf jaar hebben de demonstranten uitgesproken zo snel mogelijk verkiezingen te willen, maar Vucic wacht af tot alles weer bedaart. De volgende verkiezingen staan volgend jaar gepland.
Source: Nu.nl algemeen