De tijdelijke opvangplekken voor asielzoekers die wachten op een plek in het aanmeldcentrum in Ter Apel zijn geen structurele oplossing, zeggen het COA en experts. Om de wachtrij weg te werken, zijn meer opvang en een betere uitvoering van de spreidingswet nodig.
"Het is voor de acute situatie heel goed dat gemeenten nachtopvang kunnen en willen bieden", zegt een woordvoerder van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) tegen NU.nl. "Tegelijkertijd is het voor de lange termijn natuurlijk niet wenselijk."
De afgelopen nachten bood de gemeente Groningen een locatie aan voor asielzoekers voor wie op dat moment geen plek was in het aanmeldcentrum. De komende nachten worden zij naar het Noord-Groningse Warffum gebracht.
Asielzoekers moeten hiervoor elke avond vanuit Ter Apel met bussen naar de nachtopvang. 's Ochtends gaan ze weer terug naar Ter Apel. "Dit slepen met mensen is inhumaan en helpt hen niet bij een goede start", zegt de woordvoerder.
Sommigen zijn dan ook klaar met het gereis naar de nachtopvang. Afgelopen nachten besloten zo'n tien tot dertig mensen niet in de bus te stappen en buiten in Ter Apel de nacht door te brengen. "Je hoort van vluchtelingen ook dat de slaapplekken lawaaiig zijn en dat ze er niet goed kunnen slapen", vertelt een woordvoerder van VluchtelingenWerk. "Dat is de reden dat ze zeggen: nou, ik blijf wel in Ter Apel."
Om dit probleem op te lossen, is dus meer nodig dan de nachtopvang. "Op de korte termijn is er behoefte aan vijfhonderd opvangplaatsen en aan het eind van de zomer aan achtduizend", legt de COA-woordvoerder uit. Dat kan gaan om nieuwe opvanglocaties of een verlenging van aflopende contracten. Dan kunnen meer asielzoekers na hun aanmeldingsprocedure doorstromen. Zo komt er plek vrij voor de mensen die buiten bij het aanmeldcentrum wachten.
Maar het COA heeft een structurele oplossing nodig: "Het is belangrijk dat alle gemeenten doorpakken met het uitvoeren van de spreidingswet. In het land hoeven dan veel minder vaak locaties open te gaan. Dat is beter voor onze bewoners en medewerkers, omdat er dan veel minder verhuizingen nodig zijn."
De spreidingswet moet voor meer structurele locaties zorgen. Nu is de meerderheid van de opvanglocaties nog tijdelijk, met contracten van enkele jaren.
De spreidingswet geldt sinds februari 2024. Al die tijd is het een heet hangijzer, legt onze politiek verslaggever Sanne Oving uit. "De wet was net een paar maanden in werking toen het kabinet-Schoof aantrad, maar dat bleef verkondigen dat de wet zo snel mogelijk zou worden ingetrokken. In afwachting daarvan legden veel gemeenten plannen stil of werd er überhaupt niet aan begonnen."
Het kabinet-Jetten staat wel achter de wet. "Maar de verwarrende en trage start van de spreidingswet is daarmee niet weg. Minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie gaat de komende tijd wel gemeenten benaderen die nog niet aan hun opdracht voldoen." Mochten al die gesprekken niet voldoende helpen, dan kan de minister gemeenten dwingen om plekken te creëren. "Van den Brink gaf wel aan hier in het uiterste geval toe bereid te zijn."
Er zijn meer manieren om de doorstroom te verbeteren. Een van de mogelijkheden is statushouders laten doorstromen. Zij hebben een verblijfsvergunning gekregen en kunnen in principe hun woning in een azc verlaten.
Statushouders worden namelijk toegewezen aan gemeenten. Die moeten ze volgens de Huisvestingswet onderbrengen in sociale huurwoningen. Maar er zijn te weinig huizen beschikbaar voor deze groep. Op dit moment zitten negentienduizend statushouders in een azc, zegt de COA-woordvoerder. Daarmee bezetten zij bijna een derde van de azc-plekken, terwijl die in principe niet voor hen zijn bedoeld.
Onderzoeker Carolus Grütters van de Radboud Universiteit plaatst in perspectief hoe snel dat probleem kan worden opgelost. "Daar kan onmiddellijk ruimte voor worden gemaakt als alle gemeenten bijvoorbeeld zouden zeggen: de komende maand zetten we alle huisvesting die in de sociale huur beschikbaar komt open voor statushouders", zegt Grütters, die in asielrecht is gespecialiseerd. "Dan krijgen alle azc's in één keer een enorme hoeveelheid lucht."
Het lijkt onderwaarschijnlijk dat dit drastische voorstel wordt uitgevoerd. Het kabinet is wel bezig met andere manieren om de doorstroom te bevorderen, vertelt Oving. Zo wil het kabinet doorstroomlocaties creëren. "Dat zijn plekken in (de buurt van) de gemeente waar de statushouder moet gaan wonen. Daar kan diegene wachten op een beschikbare woning en vast beginnen met inburgeren en werken."
Een ander knelpunt is de duur van asielprocedures van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), zien het COA en Grütters. Asielzoekers moeten nu te lang wachten: de IND doet vaak langer dan een jaar over een aanvraag, terwijl de wettelijke termijn zes maanden is.
"Die wachttijd zou gereduceerd kunnen worden en dat is simpelweg een personeelsprobleem", denkt Grütters. In de afgelopen dertig jaar zijn de achterstanden bij de IND langzaam maar zeker groter geworden, maar is het personeelsbestand nauwelijks uitgebreid. "Als je ternauwernood kunt bijbenen wat je aan nieuwe zaken binnenkrijgt, dan hou je de achterstand. Daarin zit het probleem."
Zolang de politiek op dit vlak geen duidelijke keuzes maakt, blijven de wachtende asielzoekers op het grasveld voor het aanmeldcentrum voorlopig het kind van de rekening. Vrijwilligers van VluchtelingenWerk zien in Ter Apel wat de onzekerheid met hen doet.
"Sommige mensen zitten al meerdere dagen op het veld", benadrukt de woordvoerder. "In eerste instantie hadden ze nog het gevoel dat het vast wel werd geregeld. Maar voor deze mensen wordt het echt uitzichtlozer."
Source: Nu.nl algemeen