Zuid-Chinese Zee China zette deze week de marine en luchtmacht in tegen een Nederlands fregat dat op de Zuid-Chinese Zee voer. Volgens de Nederlandse marine is het schip niet in China’s territoriale wateren geweest. Vijf vragen over de Chinese actie.
De Zr.Ms. De Ruyyer eerder deze maand in de haven van Surabaja, Indonesië.
Een Nederlands fregat is volgens China woensdag door de Chinese marine verdreven uit de omgeving van een eilandengroep in de Zuid-Chinese Zee. Wat is er gebeurd, en wat deed de Zr.Ms. De Ruyter daar eigenlijk?
Het Nederlandse fregat Zr.Ms. De Ruyter voer woensdag op de Zuid-Chinese Zee en drong daarbij volgens een woordvoerder van de Chinese strijdkrachten binnen in „de wateren van de Xisha-eilanden”, de Chinese naam van de Paraceleilanden, die het land als zijn territorium claimt. Met name is het China een doorn in het oog dat er herhaaldelijk een helikopter van het schip zou zijn opgestegen, wat China ziet als schending van zijn luchtruim. De NH90-helikopter aan boord van het schip is onder meer toegerust op de opsporing en bestrijding van onderzeeërs.
Het fregat werd volgens de Chinese woordvoerder „verdreven” door de luchtmacht en marine. Daarbij zouden de Chinezen onder meer communicatieapparatuur aan boord van de De Ruyter elektronisch hebben verstoord.
Een Nederlandse marinewoordvoerder wil niet veel kwijt over het vermoedelijke incident. Ze schrijft dat het fregat „niet in territoriale wateren geweest” is, en zijn geplande route vervolgt „op basis van het internationaal recht”. Om operationele redenen wil ze geen verdere details geven.
Commandant Rodger de Wit van het fregat vertelde afgelopen vrijdag in Manila aan een Filippijnse nieuwszender over een gemoedelijke confrontatie met een Chinese marinehelikopter toen het schip de Zuid-Chinese Zee bereikte. ”Ze vroegen wie we waren, en wij gaven antwoord, en dat was genoeg.” Volgens De Wit zouden de Chinezen bij die gelegenheid niet hebben gezegd dat het schip zich in Chinees gebied bevond. Op vragen daarover wil een woordvoerder niet ingaan.
De Paraceleilanden zijn een groep van ongeveer 130 kleine eilandjes en koraalriffen in de Zuid-Chinese Zee, zo’n 350 kilometer ten zuidoosten van het Chinese eiland Hainan. De eilandjes kwamen in 1974 na een korte zeeslag met Vietnam onder controle van China. Maar ook Vietnam en – om historische redenen – Taiwan maken aanspraak op het gebied.
De eilanden hebben geen permanente civiele bevolking, er verblijven naar schatting enkele honderden tot zo’n tweeduizend Chinese militairen en familieleden. Op het Woody Island – in het Chinees Yongxing Dao – is een klein stadje verrezen met onder meer een ziekenhuis, een paar winkels, en een schooltje. Het eiland beschikt over een vliegveldje. Ook op veel andere eilanden zijn faciliteiten gebouwd.
China claimt niet alleen de Paraceleilanden, maar de gehele Zuid-Chinese Zee. Op Chinese kaarten is vlak langs de kusten van omliggende staten als Vietnam, Maleisië en de Filippijnen een grens aangegeven, de zogenoemde negenstreepjeslijn of – naar de vorm – koeientong. Die Chinese claim wordt internationaal niet erkend: het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag oordeelde in 2016 dat de aanspraak niet geldig is. China negeert dat vonnis.
Vietnam, de Filippijnen, Brunei, Indonesië, Maleisië en Taiwan maken ook aanspraak op delen van het gebied. Al die conflicterende claims leiden in de Zuid-Chinese Zee regelmatig tot incidenten..
De Zr.Ms. De Ruyter begon in april aan een vijf maanden durende missie in de Indo-Pacifische regio. Door dat gebied lopen belangrijke handelsroutes, maar er zijn ook veel spanningen – zoals rond de Zuid-Chinese Zee. De missie dient om de vrije doorvaart in het gebied te beschermen. Ook hoopt Nederland de banden met landen in de regio aan te halen, en ziet het fregat toe op de handhaving van sancties tegen Noord-Korea.
Het schip was vorige week in de Filippijnse hoofdstad Manila en deed eerder onder meer India aan, na een doorvaart vanaf de Rode Zee. In juni en juli neemt het deel aan een aantal grote internationale marineoefeningen rond Hawaï.
Commandant Rodger de Wit had eerder deze maand al duidelijk gemaakt dat een gevoelige doorvaart van de Zuid-Chinese Zee op het programma stond. „We zullen daar door gebieden varen die de Chinezen ten onrechte als de hunne claimen”, zei hij bij een tussenstop in de Indiase havenstad Kochi tegen NRC.
Westerse schepen die zich begeven in wateren waar China aanspraak op maakt, worden vaker belaagd door de strijdkrachten van de Volksrepubliek. De Nederlandse Zr.Ms. Tromp was in 2024 op een vergelijkbare missie toen het in de Oost-Chinese Zee werd omcirkeld door Chinese vliegtuigen en een helikopter. Een paar dagen eerder was het door de Straat van Taiwan gevaren, de zeestraat tussen het democratisch bestuurde eiland en het vasteland van China, dat Taiwan als afvallige provincie beschouwt.
Het Amerikaanse marineschip USS Halsey werd in 2024 enkel gewaarschuwd toen het langs de Paraceleilanden voer, maar Australische patrouillevliegtuigen kregen vorig jaar boven de Zuid-Chinese Zee tot twee keer toe te maken met Chinese gevechtsvliegtuigen die de toestellen afsneden, zogenoemde flares afvuurden, of aluminiumsnippers uitstrooiden om de radar te verstoren.
De confrontatie bij de Paraceleilanden komt op een moment dat Nederland en China verwikkeld zijn in enkele ingewikkelde kwesties, zoals rond Nexperia – het Nederlandse chipbedrijf waar toenmalig demissionair minister van Economische Zaken Vincent Karremans (VVD) vorig jaar de Chinese eigenaar buitenspel zette.
In juli gaat minister van Buitenlandse Handel Sjoerd Sjoerdsma (D66) op handelsmissie naar China. Dat is op zichzelf al pikant: in zijn hoedanigheid als Tweede Kamerlid werd hij door China op de sanctielijst geplaatst, als initiatiefnemer van een motie waarin de onderdrukking van de Oeigoeren in het Chinese Xinjiang een ‘genocide’ werd genoemd.
Analist Frans-Paul van der Putten van China Geopolitics denkt niet dat dat bezoek in gevaar komt, maar omdat onduidelijk is wat zich precies heeft afgespeeld, blijven eventuele diplomatieke gevolgen nog afwachten. „Ik weet niet wat de De Ruyter bij de Paraceleilanden deed”, zegt hij. Dat lijkt een omweg van de vorige haven Manila op de tocht naar Hawaï.
Het valt hem op dat de Chinezen met name fel reageren op de vermeende inzet van de NH90-helikopter. „De Paraceleilanden liggen veel dichter bij het Chinese vasteland dan andere eilanden in het gebied. En op Hainan is een grote onderzeeërbasis.”