Rechtspraak Een familierechter van de rechtbank Zeeland-West-Brabant is met succes gewraakt vanwege opnames van de documentaire Verstoten. Wrakingsverzoeken worden zeer zeldzaam toegewezen: in 2025 in slechts 8 van de 714 gevallen.
De rechtbank Zeeland-West-Brabant, in Breda.
De ervaren familierechter Cees van Leuven wordt vanwege de schijn van vooringenomenheid van een zaak gehaald. Dat heeft de rechtbank Zeeland-West-Brabant woensdag beslist.
Advocaat Ine Avontuur diende een wrakingsverzoek in nadat de rechtbank toestemming had gevraagd om een besloten zitting van haar te filmen. De opnames waren voor de documentaire Verstoten, waaraan Van Leuven meewerkt. Die film gaat over ouderverstoting, waarvan Avontuurs cliënte juist wordt beschuldigd. De advocate wraakte de rechter omdat zij er geen vertrouwen meer in had dat hij nog onafhankelijk over de zaak kon oordelen.
Haar cliënte is met haar ex-partner verwikkeld in een langdurig conflict over gezag en omgang van twee jonge kinderen. De moeder stelt dat sprake is van huiselijk geweld en veiligheidsrisico’s voor de kinderen, terwijl haar ex-partner haar beschuldigt van ouderverstoting. Dat doet zich voor wanneer een kind het contact met een ouder verliest, bijvoorbeeld vanwege negatieve beïnvloeding door de andere ouder.
In het wrakingsverzoek, ingezien door NRC, schrijft Avontuur dat door Van Leuvens medewerking aan de documentaire bij haar cliënte „de objectief gerechtvaardigde vrees” was ontstaan dat de rechter niet meer onbevangen naar haar zaak kon kijken.
Succesvolle wrakingsverzoeken zijn zeer zeldzaam. Van de 714 verzoeken die vorig jaar werden ingediend, werden er slechts 8 toegewezen, zo blijkt uit het jaarverslag van de Raad voor de rechtspraak.
Van Leuven (72) geldt als een autoriteit binnen de familierechtspraak. Eerder was hij raadsheer bij de gerechtshoven Den Haag en Den Bosch. Tegenwoordig is hij rechter-plaatsvervanger bij de rechtbank Zeeland-West-Brabant. Afgelopen jaren verscheen hij geregeld in de media als expert op het gebied van complexe familiezaken.
Van Leuven verzorgt ook opleidingen voor familierechters en nam het initiatief voor projecten buiten de rechtspraak, zoals De Gezinsadvocaat, die beogen escalatie tussen ouders te voorkomen. Ook was hij voorzitter van het Expertteam ouderverstoting, een panel ingesteld door het ministerie van Justitie.
Volgens critici, onder wie Avontuur, heeft die sterke focus op het herstellen van de communicatie tussen ouders het gevolg dat rechters te weinig oog hebben voor huiselijk geweld en intieme terreur. Veiligheidsrisico’s voor vrouwen en kinderen kunnen zo worden onderschat, schrijft Avontuur in het wrakingsverzoek.
Avontuur ontving twee weken tevoren bericht dat de zaak van haar cliënte op 7 mei behandeld zou worden. Daarbij was Van Leuven als rechter ingedeeld, terwijl hij voor hetzelfde moment ook stond ingepland voor een kort geding van een kantoorgenoot van Avontuur. Voor die zaak werd later een andere rechter aangewezen.
Die gang van zaken wekte bij Avontuur de indruk dat Van Leuven de zaak van haar cliënt zelf uitkoos. Een week later ontving ze namelijk een mail van de rechtbank met het verzoek toestemming te geven voor de opnamen. Bijgevoegd was een toestemmingsverklaring van producent Memphis Features, waaruit bleek dat Verstoten wordt gemaakt door journalist Frénk van der Linden in samenwerking met Omroep MAX. In de verklaring staat dat „de rol van de grootouders bij complexe scheidingen” centraal zal staan. De documentairemakers zouden ook rechter Susanne Tempel volgen.
Avontuur stemde niet in met de opnames. In overleg met haar cliënte besloot ze Van Leuven te wraken. Ze stelden dat de combinatie van de documentaire en Van Leuvens publieke activiteiten rond ouderverstoting twijfel oproepen over diens onpartijdigheid.
Ouderverstoting is omstreden binnen het familierecht. In zaken over gezag en omgang wordt deze verstoting geregeld aangevoerd door vaders die stellen ten onrechte te worden beschuldigd van huiselijk geweld of intieme terreur.
Van Leuven legde zich niet neer bij de wraking. Hij stelde dat hij slechts een aantal geschikte zittingsdagen voor de documentaire had aangewezen en de rechtszaak van Avontuur niet zelf had geselecteerd. Dat hij als rechter onvoldoende oog voor huiselijk geweld en intieme terreur zou hebben, vond hij onterecht. Inhoudelijk staat hij „open voor alle mogelijkheden” van een zaak, vertelde hij de wrakingskamer twee weken geleden.
De kamer oordeelt dat Van Leuven geen invloed had op de toebedeling van de zaak. Ook in Van Leuvens nevenactiviteiten ziet ze geen aanleiding om diens vooringenomenheid aan te nemen.
Anders ligt het met de toestemmingsverklaring die de rechtbank mailde. De wrakingskamer acht het aannemelijk dat die bij Avontuurs cliënte de schijn wekte van vooringenomenheid van Van Leuven, omdat haar nu juist ouderverstoting wordt verweten. Dat de rechter niet specifiek deze rechtszaak selecteerde, doet daar niets aan af: hij is verantwoordelijk voor de mail.
Reflecteren op de uitspraak van de wrakingskamer wil Van Leuven niet. Op de uitspraak „geef ik verder geen toelichting”, laat hij via een rechtbankwoordvoerder weten. Gevraagd of zijn nevenactiviteiten, zoals het voorzitterschap van het Expertteam ouderverstoting, niet schuren met de rechterlijke onafhankelijkheid, verwijst hij naar de uitspraak van de kamer. Die heeft geoordeeld dat „mijn neventaken en nevenfuncties geen aanleiding geven voor (de schijn van) vooringenomenheid”.
De rechtbank Zeeland-West-Brabant stelt dat Verstoten een oude werktitel is over een onderwerp waar de rechtbank niet aan mee wilde werken. Met de makers zou daarom zijn afgesproken dat ze zich richten op de vraag: „Waar gaat het (in de kern) om in de complexe zaken rond kinderen en ouders; hoe gaan rechters daarmee om?”
Tot op heden hebben de makers van Verstoten nog geen familierechtszaak gefilmd. En dat gaat ook niet gebeuren: naar aanleiding van het wrakingsverzoek heeft de rechtbank te kennen gegeven dat ze geen enkele besloten zitting mogen filmen.
Van een rechter wordt onpartijdigheid verwacht. Bij twijfel kunnen procespartijen een wrakingsverzoek indienen, dat wordt behandeld door een ‘wrakingskamer’. Het verzoek wordt ingewilligd als sprake is van een zwaarwegende aanwijzing voor partijdigheid van een rechter – of de schijn daarvan.
De lat ligt hoog: hoewel jaarlijks honderden wrakingsverzoeken worden ingediend, worden maar weinig toegewezen. In 2025 in slechts 8 van de 714 gevallen. Hoeveel betrekking hadden op familierechtszaken, houdt de Raad voor de rechtspraak niet bij.
De kamer kan twee vormen vaststellen: bij de subjectieve variant is een rechter daadwerkelijk vooringenomen; bij objectieve partijdigheid doen zich omstandigheden voor waardoor twijfel kan ontstaan over de onpartijdigheid van de rechter.