Onderwijs Toetsen moeten vaker worden ingezet om kinderen beter te laten leren, zonder dat daar al te veel vanaf hangt, zegt de Onderwijsraad in een advies. Bij veel scholen vraagt dit om een „cultuuromslag”.
Leerlingen van groep 8 in Dordrecht tijdens het maken van de doorstroomtoets.
Toetsen zouden in het basis- en voortgezet onderwijs minder vaak moeten meetellen bij rapporten, diploma’s, toelating tot de school of overgang van leerlingen. Dat adviseert de Onderwijsraad donderdag in het rapport Kijk anders naar toetsing. In plaats daarvan zouden toetsen vaker ingezet moeten worden om te helpen bij het leren, zonder dat daar al te veel vanaf hangt. Bij veel scholen vraagt dit om een „cultuuromslag”, schrijft de raad in het advies, „omdat zij op een andere manier naar toetsing moeten gaan kijken”.
De Tweede Kamer vroeg de Onderwijsraad met een advies te komen over de toetscultuur in het onderwijs, met het oog op de vernieuwingen van de ‘kerndoelen’ en ‘eindtermen’ voor het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs. Deze worden voor het eerst in bijna twintig jaar herzien, een conceptversie van de nieuwe doelen ligt inmiddels bij de Eerste Kamer. De Onderwijsraad boog zich over de vraag welke rol toetsen moeten spelen voor de nieuwe kerndoelen en eindtermen voor het onderwijs.
Tegen de tijd dat leerlingen het voortgezet onderwijs afronden, hebben zij een groot aantal toetsen gemaakt, „doorgaans honderden”, schrijft voorzitter van de Onderwijsraad Louise Elffers, tevens bijzonder hoogleraar Kansengelijkheid in het Onderwijs aan de Universiteit Utrecht, in het voorwoord van het advies.
Volgens de raad hebben die toetsen nu meerdere functies: ze dienen als ondersteuning bij het leren, als selectiemiddel en als evaluatie voor de onderwijskwaliteit van scholen. Die functies moeten beter uit elkaar gehouden worden, omdat leerlingen, leraren en scholen erin „verstrikt” kunnen raken, aldus de raad.
Toetsen moeten gericht worden ingezet, stelt Elffers. „Door functievermenging schieten toetsen nu vaak hun doel voorbij, met onnodig hoge druk op leerlingen, leraren en scholen tot gevolg.”
De toetsen die bij leerlingen worden ingezet voor ‘selectie’ – zoals bij het bepalen van het meest geschikte schoolniveau, het besluit om wel of niet over te gaan of het wel of niet behalen van een diploma – moeten „onderling goed vergelijkbaar en van hoge kwaliteit zijn”, staat verder in het advies. Anders „ligt kansenongelijkheid op de loer”.
Bij de doorstroomtoets, die leerlingen in groep 8 maken, pleit de raad daarom voor één toets van één aanbieder. Nu kunnen scholen kiezen uit toetsen van zes verschillende aanbieders, maar de vraag is of die wel goed vergelijkbaar zijn. Uit een analyse van de PO-raad, de belangenorganisatie voor het primair onderwijs, bleek vorig jaar dat scholen die overstapten naar een andere doorstroomtoets vaak betere toetsprestaties haalden.