Dat mag jij vinden Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze keer: terugtrekken wat zal blijven bestaan.
Quizvraag: van wie is het ‘Koningslied’, dat ter ere van de inhuldiging van koning Willem-Alexander in 2013 werd gemaakt? Het juiste antwoord is ‘John Ewbank’, maar een overijverige quizmaster zou het fout kunnen rekenen. Niet lang nadat het lied werd uitgebracht, trok Ewbank het lied namelijk terug omdat hij was overladen met kritiek op zinsneden als „de dag die je wist dat zou komen is eindelijk hier”. Via een lezenswaardige open brief op Facebook trok hij zijn handen van de creatie af: „Na zojuist de zoveelste nageboorte op mijn twitter account te hebben geblocked ben ik er dan nu echt he-le-maal klaar mee. […] Ik ben zelf de enige paraplu in deze zeikregen en heb besloten dat ik mij niet op deze manier laat bejegenen.”
Het was geen voortschrijdend inzicht waardoor Ewbank zijn lied terugtrok, hij stond nog steeds achter zijn werk. Het waren de negatieve reacties. Door het terugtrekken van het lied hoopte hij de zeikregen te laten stoppen en dat is heel begrijpelijk als je de enige paraplu bent. Maar hoe gemeen de Nederlanders ook waren, je kunt zo’n lied natuurlijk niet terugtrekken. Het is al gezongen, de videoclip is geschoten, het klinkt op elke steiger; het bestaat. En het is nog steeds van Ewbank en hij zal daarvan de gevolgen moeten dragen. Was hij daar klaar voor? Misschien niet, maar kun je dat ooit echt zijn?
Ik moet altijd aan Ewbank denken als bepaalde uitingen worden teruggenomen. Ik herinner me een discussie met Volkskrant-collega’s over het ‘online terugtrekken’ van een cartoon van Jos Collignon met een racistisch stereotype. De vraag was of dat wel mogelijk is, als je een krant maakt. Volgens mij niet. Je kunt rectificeren, corrigeren, excuses aanbieden en beterschap beloven, maar de cartoon is gepubliceerd. De krant is gedrukt en bezorgd. Dat hij niet meer op de website van de Volkskrant staat, doet daar weinig aan af; online heb je ‘m zo gevonden.
Kamerlid Gidi Markuszower zei afgelopen week zijn woorden terug te nemen, nadat hij er onder andere voor had gepleit Palestijnen die naar Nederland komen met „maximaal geweld” te lijf te gaan. Na de te voorspellen verontwaardiging reageerde hij op een haast verveelde, geïrriteerde toon: „Ik heb me onhandig uitgedrukt, hoe vaak moet ik nog sorry daarvoor zeggen? Wilt u dat ik op mijn knieën ga?” Markuszower wil van twee walletjes eten; zijn rechts-extremistische achterban laten weten wat voor een hardliner hij wel niet is, maar ook constructief overkomen door samen te werken met het kabinet-Jetten. Vooralsnog lukt dat aardig. Zijn woorden zijn wijd verspreid en zijn achterban weet heus wel dat hij meende wat hij zei. De uitspraken passen ook bij de politicus die hij is; wie hiervan schrikt, heeft jarenlang niet opgelet.
Tegelijkertijd kan het kabinet de zetels van Markuszower veel te goed gebruiken om zomaar de deur dicht te gooien. Dat merkte je ook aan de eerste reactie van premier Jetten, die de uitspraken „totaal ongepast” noemde en zei te hopen dat de „felle reacties bij de heer Markuszower tot reflecties leiden”. Met andere woorden: als hij nou gewoon een beetje terugkrabbelt, ga ik hier echt niet heel moeilijk over doen. En dat bleek dinsdag ook uit het debat over ‘de normalisering van geweld in politiek en samenleving’: de coalitiepartijen sluiten samenwerking met Markuszower niet uit.
Je kunt iets niet echt meer terugnemen nadat je is gevraagd het terug te nemen. Het is dan altijd duidelijk dat je het doet omdat je de consequenties niet wil dragen. En het helpt dan als de ander ook geen zin heeft in die consequenties.