Politiek Al onze materiële wensen kunnen vrijwel meteen in vervulling gaan, en die verwachting breidt zich volgens Thom Egberts uit naar de politiek. Terwijl we juist op dat vlak geduld zouden moeten hebben.
Natúúrlijk gaat hij weg, en dat weet hij zelf ook. De Britse premier Keir Starmer is het kind dat net te horen heeft gekregen dat we nog één verhaaltje doen en dat we dan echt gaan slapen. Tijdrekken, meer zit er niet in.
Thom Egberts is freelance schrijver voor onder meer Lubach en De Speld.
Hij is dan nog geen twee jaar premier geweest. Andere Europese middenpolitici – Friedrich Merz, Rob Jetten – hebben het ook lastig, terwijl ze toch niet zo gek lang geleden jubelend werden onthaald als het definitieve antwoord tegen het populisme.
Wat héérlijk, zeiden we in de kroeg tegen elkaar: eindelijk wordt politiek weer saai!
Waarom liggen ze dan nu alweer zo onder vuur? Vaak worden dan politiek-inhoudelijke redenen gegeven. De hervormingen van Friedrich Merz gaan niet snel genoeg, Starmer had dat gedoe met Peter Mandelson, en het kabinet-Jetten heeft gewoon geen verhaal.
Dat is vast allemaal waar, en je kunt er aan talkshowtafels waarschijnlijk een heel eind mee komen, maar volgens mij is de echte oorzaak een stuk banaler: de kiezer heeft zijn aandacht gewoon verloren en wil wel weer eens wat nieuws.
En dat is ook niet zo gek, want in het dagelijks leven vinden we het volstrekt vanzelfsprekend dat al onze wensen meteen in vervulling gaan. Waar moeten we nou nog, laten we zeggen, langer dan drie dagen op wachten? Alles is er meteen. Je krijgt om half vier ’s nachts een mailtje dat je aangeschafte waterkoker het sorteercentrum in Oost-Leipzig heeft verlaten, liedjes zijn aanstekelijk vanaf de eerste seconde, en veel opiniestukken beginnen met een praktisch voorbeeld, zodat je er meteen lekker in zit.
Diezelfde onmiddellijkheid lijken we nu ook van de politiek te verwachten. We bestellen iets, en als het niet meteen naar wens is, sturen we het gewoon terug.
Nu zou je hopen dat media en politici zich als volwassenen gedragen en tegen de kiezer zeggen: jongens, laten we het nog heel even aankijken. Maar je kunt bijna geen talkshow of politieke podcast aanzetten (waarom doe ik dat eigenlijk nog) of je hoort analisten verzuchten dat dat minderheidskabinet van Jetten natuurlijk nooit gaat werken. Daarnaast blijven journalisten peilingen bespreken alsof er volgende week verkiezingen zijn. Joost Vullings, een paar weken geleden in zijn podcast: „D66 is vooral de partij die de klappen krijgt. Het vertrouwen in het kabinet is héél erg gedaald.” De mensen vinden het niks, dan zal het wel niks worden.
Of neem de ronkende aankondiging van de talkshow Eva op 7 mei: „Hoe gaat premier Jetten het asielprobleem oplossen?” Wacht even: verwachten we nou echt dat Rob Jetten eigenhandig het asielprobleem gaat oplossen? Ik bedoel, love the guy hoor, daar gaat het niet om, maar het is toch ook wel tamelijk ironisch: media die de politiek kritisch zeggen te volgen, hebben er tegelijkertijd onrealistisch hoge verwachtingen van.
Dat verwachtingspatroon is trouwens ook de schuld van de politiek zelf. Jetten voerde campagne met „Het kan wél” en de belofte tien nieuwe steden te bouwen. En natuurlijk roepen politici in campagnetijd wel vaker dingen die ze niet kunnen waarmaken – Wilders is zijn minder minder-belofte uit 2014 ook nooit nagekomen – maar voor de politiek hoeft het niet eens meer campagne te zijn om grote, voorbarige beloftes te doen.
De dag nadat D66, VVD en CDA een coalitieakkoord hadden gesloten, plaatste de VVD langs enkele snelwegen billboards met de tekst: „Afspraak is afspraak”, gevolgd door een paar punten die ze hadden ‘binnengehaald’, zoals het handhaven van de hypotheekrenteaftrek en het openen van Lelystad Airport. Maar er was nog helemaal niks binnengehaald, dit was een coalitieakkoord met plannen, waarvan we nog maar moeten afwachten of ze het, gezien de minderheidsconstructie, zullen halen. Maar toch wilde de VVD meteen laten zien: uw bestelling is in goede orde ontvangen. Een soort morgen-in-huis-democratie.
Als dat je opvatting van democratie is – je zin krijgen, en snel – moet je niet raar opkijken als je kiezers die opvatting gaan omarmen. En dat versterkt elkaar: politici gaan nog meer beloven, die beloftes komen niet uit want het blijkt toch complex, en de kiezer wordt weer teleurgesteld. De Algemene Rekenkamer constateerde het onlangs nog: de overheid belooft meer dan ze kan waarmaken.
Ik zeg niet dat dit minderheidskabinet het beste kabinet ooit is, en ik heb ook zeker geen posters van Keir Starmer en Friedrich Merz boven mijn bed hangen – niet méér – maar als ons verlangen naar saaiheid destijds oprecht was, moeten we ons daar misschien ook iets meer naar gedragen. Of riepen we dat alleen maar omdat saaiheid de nieuwe hype was?
Dat we door onze steeds kortere aandachtsspanne nauwelijks nog geduld kunnen opbrengen voor onze relaties, ons werk, onze vrije tijd, onze hobby’s en ons dagelijks leven, is tot daaraan toe. Laten we dan in elk geval nog een klein beetje geduld opbrengen voor de democratie.