Oorlog Iran Veel wijst erop dat de VS en Iran dicht bij een overeenkomst zijn die onder meer de Straat van Hormuz heropent. Zowel bondgenoot Israël als Trumps partijgenoten vinden het akkoord te slap.
Een straatverkoper verkoopt bloemen voor een muur met afbeeldingen van de overleden opperste leider, Ayatollah Khamenei, en anti-Amerikaanse graffiti, zondag in Teheran.
Israël en de Republikeinen zijn boos, de financiële markten juist opgelucht: het waren afgelopen weekend tekenen dat er een akkoord aanstaande is tussen de Verenigde Staten en Iran. Opvallend genoeg delen veel commentatoren, van links-liberale kranten tot ultrarechtse politici, de opvatting dat Donald Trump met deze overeenkomst de oorlog zou verliezen.
Tijdens het pinksterweekend bracht de Amerikaanse president enkele optimistische boodschappen naar buiten. De onderhandelingen tussen beide landen zouden zich richten op de „laatste aspecten en details” en een overeenkomst over heropening van de Straat van Hormuz zou „binnenkort” aangekondigd worden. Met zijn gebruikelijke wispelturigheid voegde hij daar later aan toe dat de Amerikaanse onderhandelaars „niet overhaast” te werk moesten gaan en dat „beide partijen de tijd moeten nemen”.
Aanvankelijk beweerde Trump dat die aanstaande overeenkomst vergaande concessies van de Iraniërs op het gebied van hun nucleaire activiteiten zou inhouden. Dat lijkt niet het geval. De overeenkomst zou volgens Amerikaanse media in eerste instantie een verlenging van het staakt-het-vuren met zestig dagen inhouden. In die periode zal Iran, zo is de verwachting, geleidelijk zijn blokkade van de Straat van Hormuz opgeven. De VS zullen dan op hun beurt de tegenblokkade van de zee-engte opheffen, zodat Iran weer zijn olie kan exporteren.
Ook zouden de Amerikanen bereid zijn om bevroren buitenlandse tegoeden van Iran vrij te geven en de sancties tegen het land op te heffen. Over beperking van Irans nucleaire activiteiten gaat het in deze fase van de gesprekken nog niet; er worden alleen ‘funderingen’ gelegd voor toekomstige gesprekken over dat onderwerp.
De olieprijs daalde alvast – maar dat doet hij elke keer als Trump iets hoopvols beweert. Beklonken is de overeenkomst nog allerminst. Luister maar naar de taal uit Teheran: Trump „bluft”, zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken maandagochtend. „Als ze een overeenkomst willen, zullen ze moeten onderhandelen. De tijd staat aan onze kant.”
Ook Trump zegt geregeld dat de tijd aan zijn kant staat. Maar de overeenkomst die hij wil sluiten suggereert iets anders. Veel van zijn partijgenoten vinden het aanstaande akkoord lang niet stevig genoeg. Als er nu een akkoord komt met Iran zonder nucleaire concessies, waar was dan die hele oorlog goed voor? En, niet minder pijnlijk: maakt dit aanstaande akkoord wel kans om beter te zijn dan de overeenkomst die Trumps voorganger Barack Obama in 2015 met de Iraniërs sloot?
Zo zei de Texaanse senator Ted Cruz dat hij „diep bezorgd” is over berichten over een akkoord. „Als het resultaat hiervan een Iraans regime is – nog steeds geleid door islamisten die ‘dood aan Amerika’ scanderen – dat nu miljarden dollars ontvangt, uranium kan verrijken en kernwapens kan ontwikkelen, en effectieve controle over de Straat van Hormuz heeft, dan zou die uitkomst een rampzalige vergissing zijn.”
Analisten verwachtten al niet dat de nucleaire twistpunten zomaar even opgelost konden worden. Kijk maar naar de Obama-deal, zeggen zij: daar hebben honderden diplomaten jarenlang over vergaderd. Waarom zou Iran nu ineens, zoals Trump klaarblijkelijk hoopt, toezeggen dat het zijn volledige voorraad verrijkt uranium inlevert?
Israëlische media wijzen erop dat een mogelijk akkoord sterk tegen de wensen van Benjamin Netanyahu ingaat. De Israëlische premier, die Trump ervan overtuigde om Iran te bombarderen, heeft juist belang bij voortzetting van de oorlog. Onder meer omdat hij verwacht dat de oorlog – die zeer populair is bij de Israëlische bevolking – hem een impuls kan geven bij de verkiezingen van aanstaand najaar.
Trump zegt zelf dat hij een prettig telefoongesprek met de Israëlische leider gevoerd heeft. Toch lijkt het erop dat veel Israëliërs op een andere uitkomst hadden gehoopt.
Mensen zwaaien met vlaggen tijdens een herdenkingsceremonie voor de slachtoffers van de oorlog van de VS en Israël tegen Iran, zondag in het Mosalla-complex in Teheran.
In Haaretz constateert militair analist Amos Harel dat het aanstaande akkoord Netanyahu’s overwinningsbeloftes verre van waarmaakt. Harel richt zich onder meer op wat er in de overeenkomst ontbreekt. Hoeft Iran zijn ballistische raketten niet in te leveren? Nemen de Amerikanen genoegen met de zoon van de ayatollah – compromislozer dan zijn geliquideerde vader – als permanente nieuwe leider?
En, voor Israël misschien wel de belangrijkste vraag: wordt Iran niet gedwongen om de steun aan gelieerde organisaties als Hamas en Hezbollah op te geven? Als Trump de buitenlandse tegoeden van Teheran vrijgeeft en de sancties opheft, hebben de Israëliërs wel een idee welke groeperingen er van dat geld zullen profiteren.
Of ze nou hopen dat de strijd voortgezet wordt of blij zijn dat er een einde aan komt, bondgenoten en tegenstanders van Trump delen het gevoel dat hij op deze manier de oorlog verliest.
In Teheran overheerst het idee dat Iran op deze manier zonder grote concessies de oorlog zou kunnen beëindigen, en dus in feite als winnaar uit de strijd komt. De Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz is zo schadelijk geweest voor de wereldeconomie dat het land ook bij volgende conflicten er effectief mee kan dreigen. Ook heeft het regime de Amerikaanse en Israëlische bommen weerstaan.
De Israëliër Harel spreekt van een „glorieuze Amerikaanse capitulatie”. En ook de Amerikaanse econoom en publicist Paul Krugman schrijft onomwonden dat de Trump zijn oorlog verloren heeft, en hoe: „In wezen trekt Trump, die begon met het eisen van onvoorwaardelijke overgave en pogingen om een onderdanig nieuw regime in te stellen, zich nu terug, waardoor de hardliners in Iran aan de macht blijven en de reputatie van Amerika aan diggelen ligt.”