De goddelijke vonk Hoe inspireert religie de kunst? Casper van Dorp maakt films over bijbelverhalen voor een publiek dat vaak nauwelijks nog religieus is. Voor Pinksteren maakte hij de korte film ‘In de Wolken’. „We zijn als mensen ongeneeslijk op zoek naar betekenis.”Deel 3 van een onregelmatig verschijnende serie.
Dominee Casper van Dorp en zijn dochter Loïs.
„Hoe kan het nou”, dacht dominee Casper van Dorp (40) uit Laren toen hij vijf jaar geleden na een kerkdienst naar huis reed, „dat bijbelverhalen eigenlijk alleen nog in de kerk klinken?”
Inmiddels maakt Van Dorp vanuit productiehuis Nachtzon Media al jaren films en theaterproducties die op bijbelverhalen gebaseerd zijn, geschreven voor een publiek dat vaak nauwelijks nog religieus is.
Soms maakt hij producties voor Human, KRO-NCRV of Omroep MAX, soms voor christelijke organisaties. Samen met stichting Het Grote Verhaal maakte hij over Pinksteren de korte kinderfilm In de Wolken, over een jongen die na de dood van zijn opa een onafgemaakte luchtballon probeert af te bouwen. In de film spelen onder anderen Barry Atsma en Kim-Lian van der Meij een rol. Van Dorp heeft het druk: hij zou de verslaggever in Utrecht treffen, maar laat ’s ochtends weten dat hij dat niet gaat redden. Het gesprek vindt daarom telefonisch plaats.
Het religieuze verhaal van de film zit bewust onder de oppervlakte verborgen. Wie niets weet van Pinksteren of Hemelvaart, ziet vooral een film over verlies, herinnering en rouw. Dat is precies de bedoeling, zegt Van Dorp.
„Omdat Pinksteren uiteindelijk gaat over wat er overblijft nadat iemand verdwenen is. In het bijbelverhaal verdwijnt Jezus en blijven zijn volgelingen verweesd achter. Vervolgens ontdekken ze dat iets van hem toch in hen voortleeft. Daarin vinden ze de moed om door te gaan.
„Dat vind ik een heel menselijke gedachte. Je verliest mensen, maar iemand kan ook na zijn dood nog aanwezig blijven. In herinneringen en verhalen, en in de manier waarop iemand je gevormd heeft en je blijft inspireren. Dat zit ook in de film.”
„Ik denk dat die verhalen gewoon heel zinvol zijn om te blijven vertellen. Niet alleen religieus, maar cultureel. Als je het Rijksmuseum binnenloopt, begrijp je zeventig of tachtig procent van de kunst niet zonder kennis van die symboliek. Tegelijkertijd verdwijnen die verhalen steeds meer uit de samenleving. Veel mensen weten amper nog waarom we Pinksteren vieren. Dat vind ik een verlies.”
„Dat ze telkens opnieuw geïnterpreteerd kunnen worden. Voor mij zijn deze verhalen bijna abstracte kunstwerken. Iedereen ziet er iets anders in. Het gaat mij helemaal niet om de vraag of iets letterlijk gebeurd is. Het gaat om wat je erin herkent en welke betekenis het voor je heeft.
„Veel van die verhalen gaan ook gewoon over mensen die zich door het leven heen bluffen, de boel verkloten, soms een beetje stijgen en soms weer zinken. Dat vind ik juist ontnuchterend. Heel lekker is dat. Al het gedoe op de vierkante meter van mijn eigen leven maakten generaties voor mij blijkbaar ook al mee.”
„Veel mensen zijn een beetje verweesd geraakt. Ook mij zakt soms de moed in de schoenen als ik naar de wereldpolitiek kijk, of naar de ecologische balans en het klimaat. Dan ontstaat automatisch de vraag: waar haal je nog richting vandaan? Ik denk dat mensen ergens behoefte hebben aan perspectief. Ze zijn ongeneeslijk op zoek naar betekenis. Niet één groot gezamenlijk verhaal misschien, maar wel verhalen die helpen om betekenis te geven aan het leven. Oude verhalen, zoals bijbelverhalen, kunnen daarin sturing geven.”
„Ja. Ik ben geboren in een boeddhistisch gezin in Sri Lanka. Toen ik een paar weken oud was ben ik door Nederlandse ouders geadopteerd en groeide daarna op in een orthodox-christelijke omgeving. Maar ik heb daar later wel een vrijere vorm in gevonden. Ik heb theologie gestudeerd, omdat geloof voor mij niet over absolute zekerheden gaat. Ik leer juist veel van oudere mensen die nog steeds zoekende zijn. Dan denk ik altijd: oh ja, je blijft je hele leven een zoeker. Daar zit iets van de ongrijpbaarheid van het leven in.
„Ik zou het juist eng vinden als alles vast zou komen te zitten. Mensen denken soms dat ze het leven eindelijk onder controle hebben en dan gebeurt er iets: een relatie gaat uit, iemand overlijdt, je bedrijf stort in. Dan moet je jezelf opnieuw uitvinden. Misschien is verandering wel de enige constante.”
„Misschien lijken die twee wel veel meer op elkaar dan we denken. Een goede film of theaterproductie is gelaagd, net als een bijbelverhaal. In een kerkdienst of mis zit ook spanningsopbouw, emotie, stilte en reflectie. Als een dominee stilvalt tijdens een preek, word je opeens alert. Dat is precies hetzelfde mechanisme als in theater.”
„Ja, daar komen waarschijnlijk vooral mensen op af die niet naar de kerk gaan. Ik mag er nog niet te veel over zeggen, maar het is een beetje geïnspireerd op The Book of Mormon, een Broadway-musical van de makers van South Park. Er mag humor in zitten, het mag schuren, scherp zijn, confronteren.
„Iedereen weet wel iets van Jezus: je vloekt met hem, of hebt weleens een verhaal gehoord. Maar niet veel mensen kennen de verhalen van Jezus echt. Ik hoop dat mensen uit die verhalen meenemen dat het leven uiteindelijk draait om verbinding en jezelf keer op keer uitvinden.”
In de Wolken is online te zien op hetgroteverhaal.nl