Kunstmatige intelligentie Nu onder Amerikanen de weerstand tegen AI aanzwelt, doneert Big Tech volop aan met name Republikeinse kandidaten, in de hoop dat Washington ruim baan blijft geven aan de techsector. Dat biedt Democraten kansen voor de naderende Congresverkiezingen.
Posters die de betrouwbaarheid van Big Tech bevragen op een muur in San Francisco. Foto Getty Images
Over een grindpad tussen roestende ranches en blakende nieuwbouwvilla’s scheuren tieners van een nabijgelegen inheems reservaat op een namiddag in april op hun quad voorbij. Een zwartstaarthaas schiet een bosje stepperollers in. Dan houdt de onverharde weg abrupt op en begint de woestijn, waar in de ondergaande zon metershoge saguarocactussen lange schaduwen vooruitwerpen.
Precies deze rust en ruimte zocht Kyler Treguboff toen hij zes jaar geleden naar de bergwoestijn van Arizona verhuisde. „De pandemie was net uitgebroken en ik vond het meteen geweldig hier. Niemand aan je kop”, vertelt de installateur van brandwerende installaties voor de garage van zijn eenlaagse woning. „’s Nachts kon je vaak de Melkweg zien, met het blote oog. Nu eigenlijk nooit meer.” Met een armgebaar wijst hij de schuldige aan – in het oosten, waar metropool Phoenix in de verte oplicht. „De stad rukt onze kant op.”
Binnenkort zal het helemaal gedaan zijn met de sereniteit van dit voorstedelijke rafelrandje in de woestijn. In de directe achtertuin van Treguboff en enkele tientallen buren moet een 25 miljard dollar kostend datacenter komen met een oppervlakte van 5 tot 7 miljoen vierkante voet (46 tot 65 hectare) en 1,5 gigawatt aan vermogen. Eenmaal afgebouwd zal het project – vernoemd naar de nabijgelegen Hassayampa Ranch – gehuurd worden door een nog onbekende, maar grote speler op het gebied van kunstmatige intelligentie. Het is slechts een van de tientallen gigantische computerhallen die in de VS uit de grond worden gestampt nu het land vol inzet op extra rekenkracht voor AI.
Onder president Donald Trump gaan de VS – in techbrojargon – all-in op AI. Federale milieu- en energieregels zijn versoepeld en pleidooien voor meer regulering – soms ook uit de sector zelf – worden afgedaan als ‘woke’ en ‘radicaal-links’. AI is niet alleen cruciaal voor de economie en innovatie, maar ook voor de nationale veiligheid omdat China de AI-race niet mag winnen, is de regeringslijn.
In een poging Trumps partij ook na de Congresverkiezingen van november aan de macht te houden in Washington, doneert de AI-sector dit jaar honderden miljoenen aan Republikeinse kandidaten. Die campagnegiften zijn zeer welkom, maar nu Amerikanen zich in peiling na peiling tegen AI blijken te keren, wordt het Republikeinse verbond met Big Tech ook een kwetsbaarheid. Democraten ontdekken AI als campagnethema waarop ze Trumps partij kunnen aanvallen.
De maatschappelijke weerstand beperkt zich allang niet meer tot directe omwonenden van de enorme blokkendozen vol zoemende serverrekken, die zowel in woestijnen als in dichter bevolkt gebied zorgen voor geluidsoverlast, conflicten rond water en hitte-eilanden. Sinds dit voorjaar steekt een aanzwellende Amerikaanse revolte tegen AI op. Het huis van OpenAI-topman Sam Altman werd in april in San Francisco aangevallen met een molotovcocktail en twee dagen later ook nog beschoten. Een Google-topman werd vorige week uitgejouwd door studenten toen hij tijdens een afstudeerceremonie in Arizona de loftrompet stak over AI. Een lokale politicus in Indiana die het gewaagd had voor een datacentrum te stemmen, ontving dreigbrieven.
De incidenten verraden een breder ressentiment tegen AI, dat zo signaleerde zakenkrant The Wall Street Journal, „misschien nog wel sneller groeit dan de industrie zelf”. Opinieonderzoeken leren dat Amerikanen op veel meer vlakken vrezen dat AI het slechtste van meerdere werelden biedt.
Anti-AI-demonstranten ‘herdenken’ slachtoffers van AI in de Amerikaanse stad Oakland, waar afgelopen week de enorme AI-rechtszaak plaatsvond tussen Elon Musk en Sam Altman.
Nu de AI-modellen steeds meer kunnen, vrezen Amerikanen voor massaal banenverlies. De gestegen elektriciteitsrekening wordt in veel huishoudens direct gekoppeld aan de enorme energievraag van datacenters. En dan zijn er nog mensen die vrezen dat ‘superintelligente’ AI zich tegen de mensheid kan keren, evenals ouders die vrezen dat hun kinderen net zo verslingerd raken aan AI-chatbots als ze al zijn aan socialemedia-apps.
Ook Treguboff is allesbehalve enthousiast over AI. „Het voelt alsof het je door de strot wordt geduwd. Het zit ineens overal in en duikt overal op. Terwijl het vaak alleen maar gelikte chatbots zijn die je naar de mond praten, kunnen veel mensen nu al niet meer zonder ze.”
Op termijn denkt hij dat AI veel witteboordenbanen overbodig kan maken. Dat zou voor hem als installateur van brandblussers en sprinklerinstallaties uiteindelijk ook slecht nieuws zijn. „Al die kantoorpanden die ik nu onderhoud en inricht, komen dan leeg te staan.”
Cherisse Campbell, die niet ver van de toekomstige bouwplaats honderden kalkoenen in grote vogelkooien houdt, heeft nog een bezwaar: klimaatverandering. Ook zonder de extra CO2-uitstoot die de AI-ontwikkeling veroorzaakt, is het in Arizona al gevaarlijk droog en heet. Ze merkt nu al dat de zomers eerder beginnen en langer duren, vertelt ze op de met vogelpoep bezaaide veranda van haar zelfgebouwde huis. ”Met dat datacentrum verderop zal het ’s nachts nooit meer lekker afkoelen. Dat was altijd het grote voordeel ten opzichte van wonen in de stad.” Terwijl zij al overweegt haar woning af te breken en dieper in de woestijn weer op te bouwen, houdt haar buurman Treguboff hoop dat AI de hype uiteindelijk niet waarmaakt, dat „de zeepbel barst” en zijn achtertuin gewoon woestijn blijft. Ook dat zou echter nadelen hebben, zegt hij. Als „libertair en kapitalist” wantrouwt hij de alliantie die de techsector is aangegaan met de politiek. Hij las in een zakenkrant over een totaalsom van 1.400 miljard dollar aan investeringen in AI-infrastructuur tot volgend jaar. „Dat gaat zich natuurlijk nooit allemaal terugverdienen. Ze rekenen al op een reddingsactie door de overheid.” Net als bij de bankencrisis eerder deze eeuw, vreest hij, zullen miljardairs en hun bedrijven na zo’n bail-out weglopen met de winsten en „mag de belastingbetaler de rekening weer oppikken”.
Vastgoedondernemer Anita Verma-Lallian rekent erop dat de hausse nog jaren aanhoudt, vertelt ze in de lobby van een vijfsterrenhotel in Phoenix. Haar familie zit al decennia in bouwgrond, vastgoed en zonneparken en sinds enige tijd specialiseert ze zich in datacenters. In stappen kocht ze de grond rond Hassaympa Ranch op en met andere financiers zal ze voor 25 miljard dollar een datacenter gaan ontwikkelen voor een van de grote AI-labs.
„De locatie is ideaal”, somt ze de voordelen op: niet te ver van de stad, vlakbij een kerncentrale, de grond is betaalbaar, stroom is goedkoper dan in buurstaat Californië en er is een kleine kans op natuurrampen zoals bosbranden of aardbevingen. Toch gaat het in haar vak allang niet meer alleen om de locatie. Infrastructuur, zegt Verma-Lallian, is bij datacenters cruciaal. „Water en stroom moeten beschikbaar en betaalbaar zijn, de grond moet voor industrie aangemerkt kunnen worden. Infrastructuur vormt nu de nieuwe flessenhals bij projecten.”
Ze ziet al deze uitdagingen toenemen doordat de maatschappelijke weerstand tegen AI en datacenters snel aanzwelt. Op verschillende plekken hebben omwonenden zich met succes verzet tegen plannen voor een datacenter, ook in Arizona. „Je ziet het de afgelopen maanden snel kantelen. Inmiddels is een meerderheid van de mensen tegen.” Die zorgen noemt ze het gevolg van „verkeerde pr”. „We moeten veel beter uitleggen dat datacenters helemaal niet slecht zijn voor de omgeving.”
Volgens de ontwikkelaar zal haar datacenter zowel stiller als waterzuiniger zijn dan oudere generaties. Ook verwacht ze veel van SMR’s: kleine kernreactoren. Hoewel de meeste experts voorspellen dat het minstens vijf en waarschijnlijk tien jaar kost voordat die staan en werken, denkt Verma-Lallian dat ze haar datacenter al over „een tot twee jaar” op SMR’s kan draaien.
De techsector probeert de opvlammende zorgen over de energiehonger en overlast van AI op meer manieren weg te nemen. Elon Musk, die enkele kolossale datacenters bestiert, voorspelt dat hij ze spoedig de ruimte in kan schieten. Energie is daar geen probleem, want de zon schijnt er altijd en het ruimtevacuüm koelt de servers, redeneert hij. Peter Thiel, een andere techmiljardair, investeert in een start-up die datacenters op zee zegt te kunnen bouwen en die op getijdenstroom te kunnen laten draaien.
In Georgia protesteren bewoners tegen een datacenter in hun wijk. Op een paal in San Francisco wordt AI gehekeld.
Het zijn vergezichten die buiten Silicon Valley en Washington bij weinigen de bezwaren over AI wegnemen, en Democraten komen met hele andere tegenvoorstellen. De progressieve senator en oud-presidentskandidaat Bernie Sanders bepleit, samen met de linkse Democratische sterafgevaardigde Alexandria Ocasia-Cortez (AOC), een landelijke bouwstop voor datacenters. Ze hebben een wetsvoorstel opgesteld dat een moratorium op AI-ontwikkeling zou invoeren, in ieder geval totdat de technologie aan strengere veiligheidseisen is gebonden.
Daarnaast komen individuele staten – ook Republikeins bestuurde – met eigen wetten die AI en datacenters wél aan banden leggen. Onder druk van het Witte Huis verstopten Republikeinen tot twee keer toe stilletjes bepalingen in veel dikkere wetvoorstellen, die zulke pogingen tot regulering zouden hebben geblokkeerd. Beide pogingen – eerst in zomer 2025 bij Trumps grote belastingwet en dit voorjaar rond een defensiebegroting – werden tijdig opgemerkt en zijn er onder druk van Democraten en dissidente Republikeinen weer uitgeschreven.
Mochten de Democraten in november, zoals verwacht, een of beide kamers van het Congres heroveren, kan het politieke tij voor AI verder keren. Om dit te voorkomen, doneren techbedrijven en investeerders dit jaar op grote schaal aan pro-AI-kandidaten. Hun grootste campagnefinancieringsvehikel heet Leading the Future, van onder meer OpenAI-medeoprichter Greg Brockman en het durfkapitaalfonds Andreessen Horowitz, dat nauwe banden onderhoudt met de regering-Trump. Dit pro-AI-geld gaat vooral naar Republikeinen.
In bijvoorbeeld het tiende district van Texas schaarde de AI-sector zich achter Chris Gober. Hij stelde in maart al in de eerste kiesronde zijn nominatie zeker, mede doordat hij miljoenen meer te besteden had dan zijn Republikeinse rivalen. Gober was hoofd juridische zaken bij Tesla en was in 2024 de topadvocaat van het politieke actiecomité waarmee Elon Musk zich achter Trumps presidentscampagne schaarde. Nu de miljonair Gober zelf naar Washington wil, spekken techmiljardairs zijn campagnekas.
In de vele tv-spotjes die hij met hun steun uitzond, ging het over van alles, maar niet over AI. Ook in zijn online verkiezingsprogramma houdt Gober het enigszins vaag. „Hoewel we de mondiale AI-race moeten winnen”, zegt hij daar, „is het ook cruciaal dat we het karakter van ons platteland behouden en investeren in infrastructuur die onze lokale gemeenschappen ten goede komt – en niet met lasten opzadelt.”
Musks voormalige topjurist moet het in november opnemen tegen de Democratische politica Caitlin Rourk. Als voormalig manager op het Dell-hoofdkantoor in Austin komt ook zij uit de techwereld en ook zij heeft zelf met AI gewerkt. „Ik heb gezien hoe geweldig het kan zijn, bijvoorbeeld in kankeronderzoek”, vertelt ze half april na afloop van een campagnebijeenkomst met studenten op de Texaanse A&M-universiteit. Maar mocht zij in het Huis van Afgevaardigden worden gekozen, dan belooft ze zich in te zetten voor „een pas op de plaats”. Zelf neemt ze geen donaties aan van het bedrijfsleven.
In haar gesprekjes met kiezers merkt ze dat het thema allang niet meer alleen draait om datacenters. Jonge universitair opgeleide Amerikanen in haar linkse thuisstad Austin klagen dat ze minder makkelijk aan een baan komen, nu bedrijven zouden afwachten in hoeverre kantoortaken binnenkort kunnen worden overgenomen door een AI-agent. Samen met conservatieve Texanen op het platteland, die vooral te hoop lopen tegen datacenters in hun omgeving, waterschaarste en energieprijzen, vormt zich zo een interessante kiezerscoalitie. Rourk acht zich daarom niet kansloos tegenover haar Republikeinse pro-AI-kandidaat, die het district normaliter gemakkelijk zou moeten kunnen winnen. „Ik denk dat we een kans maken.”
De AI-sector doneert echter niet alleen aan kandidaten die haar zo ongemoeid mogelijk willen laten. Anthropic, bekend van chatbot Claude, doneert tientallen miljoenen aan Public First Action. Dit politieke actiecomité steunt (vooral Democratische) politici die juist pleiten voor meer regulering. Anthropic zet zich graag als maatschappelijk verantwoorde AI-speler in de markt. Begin dit jaar botste het bedrijf hard met het Pentagon en de regering-Trump omdat het niet wil dat zijn modellen worden ingezet bij massasurveillance van Amerikanen en autonome wapensystemen.
Na deze clash bracht Anthropic een nieuwe versie van zijn Mythos-model uit, die veel rumoer oogstte. Het model zou nu zo bedreven zijn in het opsporen van beveiligingslekken dat het omschreven werd als een massavernietigingswapen voor cyberoorlogsvoering.
Sindsdien lijkt zelfs de regering-Tump vatbaar te worden voor het argument dat AI enige vangrails nodig heeft om veilig ontwikkeld te worden. Deze week zou de president een decreet tekenen dat AI-bedrijven de kans geeft hun jongste frontier-modellen door de overheid te laten doorlichten om te bepalen of ze wel veilig zijn gelanceerd kunnen worden. Donderdag trok Trump het decreet toch in: hij was er nog ontevreden over. ,,We lopen voor op China, we lopen voor op iedereen en ik wil niet dat er ook maar iets is wat die voorsprong afremt.”
Ook Democratisch politica Rourk spreekt veel Amerikanen die vrezen dat AI-modellen nu zo gehaast ontwikkeld worden dat ze tot maatschappelijk en economische ontwrichting kunnen leiden. Ze steunt dan ook het door Sanders en AOC voorgestelde moratorium zolang dit „tijdelijk” van aard is. „AI wordt nu helemaal voorgesteld als een kwestie van nationale veiligheid: we moeten China verslaan, we moeten China voorblijven. Maar mensen beginnen daar doorheen te prikken en zeggen: wacht eens even, we willen niet bang gemaakt worden en beslissingen opgedrongen krijgen die mogelijk desastreuze gevolgen hebben. We willen eerst het hele plaatje kennen – voor nu, maar ook voor op de langere termijn.”