Carlo Petrini | 1949-2026 In het Noord-Italiaanse stadje Bra is Carlo Petrini (76) overleden, de bezieler van de wereldwijde Slow Food-beweging. Met zijn pleidooi voor lekker, eerlijk en duurzaam voedsel groeide ‘Carlin’ uit tot een invloedrijke stem in het debat over landbouw, milieu en voedselcultuur.
Carlo Petrini, oprichter van de Italiaanse ‘Slow Food’-beweging.
„Is het soms normaal dat ik méér geld zou uitgeven aan mijn onderbroek dan aan mijn eten? In Italië gebeurt dat, hoor. Mensen kopen graag ondergoed van Armani”, zei Carlo Petrini ooit tijdens een interview. Het was een pleidooi voor een eerlijke beloning voor boeren, verpakt als een boutade en gevolgd door een schaterlach. Die typische combinatie van ironie en overtuiging typeerde de flamboyante Italiaan, die zich decennialang inzette voor voedsel dat niet alleen smaakvol is, maar ook ethisch verantwoord wordt geproduceerd: met respect voor boeren, lokale tradities en het milieu, én met een correcte vergoeding. Donderdagavond is Petrini, bijgenaamd ‘Carlin’, overleden in zijn woning in Bra, in het Noord-Italiaanse Piëmont.
Het was hier dat in 1986 de Slow Food-beweging ontstond, een gevolg van Petrini’s verontwaardiging over de komst van een McDonald’s-restaurant nabij de Spaanse Trappen in Rome. In een land met zo’n rijke gastronomische traditie als Italië vond hij dat symbolisch voor de opmars van fastfood ten koste van lokale eetculturen. Het fastfoodrestaurant kwam er hoe dan ook, maar Petrini’s protest groeide wel uit tot een internationale beweging die zich verzet tegen de logica van snel consumeren en die pleit voor kwaliteit, biodiversiteit en culturele diversiteit in voeding.
Slow Food, dat precies het tegenovergestelde belichaamt van fastfood, verspreidde zich de voorbije veertig jaar naar meer dan 160 landen. In 2004 kreeg de beweging ook een academische pijler, met de oprichting van de Universiteit voor Gastronomische Wetenschappen in Pollenzo. De campus, in een fraai gerenoveerd landbouwbedrijf, ligt in de Piëmontese heuvels waar de druiven van de bekende Barolo- en Barbaresco-wijn groeien. Daar worden studenten tot ‘gastronomen’ opgeleid, professionals die voedsel bestuderen vanuit een cultureel, historisch, ecologisch en socio-economisch perspectief.
De opleiding legt sterk de nadruk op voedselsoevereiniteit, duurzaamheid en de politieke dimensie van voedselproductie. Want dat voedsel altijd politiek is, zag oprichter Carlo Petrini al vroeg in. Zo biedt de studie onder meer inzicht in de impact van westerse landbouwsubsidies op boeren in het Zuiden, die niet kunnen concurreren met de lage dumpingprijzen van gesubsidieerde producten. Sinds de oprichting studeerden in Pollenzo zo’n vierduizend studenten uit honderd landen af. Een succes, al vond Petrini dat jongeren al veel eerder tot kritische burgers inzake voedsel moeten worden gevormd, bijvoorbeeld al via een vak voedseleducatie op school.
Als het gezicht van Slow Food reisde hij de wereld rond. Hij stond ook aan de wieg van Terra Madre (‘Moeder Aarde’), een wereldwijd netwerk dat boeren, vissers, koks, ambachtslieden, onderzoekers en jongeren samenbrengt. Dit initiatief groeide uit tot het hart van de Slow Food-beweging en wil een positieve vorm van globalisering stimuleren, weg van een industriële benadering van de landbouw en eetculturen die steeds meer op elkaar gaan lijken en zo vervlakken.
Tot op het einde bleef Petrini, die met gezondheidsproblemen kampte, zich mengen in het publieke debat. Tijdens een interview met NRC, twee jaar geleden naar aanleiding van de Europese landbouwprotesten, zei hij het sterk te betreuren dat de Europese vergroeningsplannen zo snel van tafel waren geveegd: „De Europese Commissie wil de kiezers geven wat zij denken te willen. Maar als die zouden beseffen dat de grond wordt volgepompt met chemicaliën, waardoor de bodem steeds verder verarmt, dan kwamen ze in opstand tegen dit systeem.”
Hij zag dan ook helemaal geen tegenstelling tussen boeren en milieuactivisten. Dat duurzame landbouw niet in staat zou zijn om de wereldbevolking te voeden, noemde Petrini ook een fabeltje: „We produceren [voedsel] voor twaalf miljard mensen, en zijn slechts met acht miljard. Toch is het hele kapitalistische systeem gericht op nóg meer produceren, terwijl we vooral minder moeten verkwisten.”
Carlo Petrini laat een blijvende erfenis na: een wereldwijde beweging die voedsel opnieuw centraal stelt als sleutel tot cultuur, rechtvaardigheid en duurzaamheid. De Italiaanse premier Giorgia Meloni omschrijft hem in een rouwbericht als „een visionair, een vernieuwer en een man die zijn tijd ver vooruit was”.