Oliewinning Kazachstan is een van de drie grootste olieleveranciers van Europa. De Belgische fotograaf Aurélien Goubau reisde naar het afgelegen West-Kazachstan en legde de diep gespleten relatie van de bewoners tot de oliewinning vast.
Hasan Demesinov, een voormalige arbeider op het olieveld van Zhanaozen, en zijn zoon Yeldos die zijn baan heeft overgenomen.
Op ieder dorpsplein in West-Kazachstan herinneren standbeelden van manshoge oliedruppels, jaknikkers en kromgebogen oliewerkers aan de olierijkdom die er onder de droge aardkorst schuilt. Het landschap ademt olie: kilometers lange olieleidingen kringelen over de monotone steppe, fakkels en opslagtanks steken als spelden uit de vlaktes.
Monument ter ere van de oliearbeiders van Zhanaozen.
Op die steppe, waar alle verkeersborden in het Cyrillisch zijn geschreven, voelt Europa „heel ver weg”, zegt de Belgische fotograaf Aurélien Goubau (1996). Toch reisde hij afgelopen december naar dit afgelegen gebied, omdat het direct verbonden is met Europa – via een pijpleiding die de olie die daar wordt gewonnen naar westerse markten vervoert. Goubau raakte geïnspireerd voor deze reis door een onderzoeksverhaal in NRC over ziekte, corruptie en milieuschade door de Kazachse oliewinning.
Portret van een oliearbeider in het dorp Aqsai, naast het olieveld van Karachaganak vlak bij de Russische grens.
Sinds Europa na de invasie van Oekraïne de import van Russische olie aan banden legde, is het sterk afhankelijk geworden van Kazachse olie, die daar onder meer gewonnen wordt door Shell. De import verdubbelde, Kazachstan staat nu in de top-drie van olieleveranciers aan Europa. Europa haalde ook al voor de blokkade van de Straat van Hormuz meer olie uit Kazachstan dan uit Saoedi-Arabië.
De bewoners hebben een diep gespleten relatie tot de oliewinning, vertelt Goubau. De bevolking is sterk afhankelijk van de schaarse banen in de oliesector. Tegelijkertijd zien ze hoe het de natuur aantast, de bodem vervuilt, en hen van hun geboortegrond verdrijft.
Oliewerker Hasan Demesinov (50) werkte jarenlang op het olieveld, maar inmiddels kan hij door een longziekte niet meer werken. Hij denkt dat hij ziek werd door de schadelijke stoffen zoals zwavel en waterstofsulfide die bij de oliewinning vrijkomen. Zeker weten doet hij het niet, onafhankelijk onderzoek is er nauwelijks. Wetenschappers stelden in de regio ongebruikelijk veel gevallen van kanker, chromosomale afwijkingen en kindersterfte vast. Maar bewijzen dat het door de oliewinning komt is moeilijk, voor verder onderzoek kregen ze geen geld.
De helft van Hasan Demesinovs long is verwijderd. Hij is ervan overtuigd dat zijn werk als oliearbeider de oorzaak is van zijn gezondheidsproblemen.
Zicht op de olieverwerkingsinstallaties net achter de stad Atyrau.
In de woonkamer van een voormalige arbeider van de olievelden in de Kaspische Zee. Nurtay, de echtgenoot, stopte als oliewerker omdat hij vreesde voor zijn gezondheid.
De stad Zhanaozen is volledig rond het olieveld gebouwd. Vrijwel alle inwoners hebben een baan die verband houdt met de oliesector.
Demesinov is sinds een operatie de helft van zijn long kwijt. Zijn baan gaf hij door aan zijn zoon Yeldos. Die staat nu elke dag in dezelfde dampen waarvan zijn vader denkt ziek te zijn geworden.
Kritiek op de oliemaatschappijen hoorden fotograaf Goubau en zijn tolk Naubet Bissenov echter nauwelijks tijdens hun reis. Het vrije woord staat onder druk in de voormalige Sovjetstaat, die nog altijd een enorme geheime dienst heeft. Tijdens Goubaus reis dook er regelmatig een mysterieuze man op: bij het bezoek aan Hasan Demesinov stond hij buiten op straat, tijdens een tripje langs de olie-installaties was hij er ineens – „we werden constant gevolgd”, zegt Goubau.
Paarden grazen aan de rand van Damba, het dorp dat het dichtst bij het Kashagan-olieveld ligt.
Ooit was de hoop dat wanneer de Kazachse economie vervlochten zou raken met het Westen, westerse waarden als democratie en burgerrechten vanzelf zouden volgen. Die hoop bleek tevergeefs. En net nu Europa door de blokkade van de Straat van Hormuz nog afhankelijker wordt van Kazachse olie, neemt het land een afslag richting meer autocratie. Dit voorjaar kreeg Kazachstan een nieuwe grondwet die burgerrechten beperkt, de macht van de president versterkt en de vrije meningsuiting indamt. Opmerkingen die de „publieke orde” of „publieke moraal” verstoren zijn vanaf 1 juli verboden.
Vrienden en familieleden zijn samengekomen om een familielid te herdenken in Zhana Karaton.
Twintig jaar geleden moest deze gemeenschap vanwege de uitbreiding van het olieveld van Tengiz verplicht verhuizen naar een nieuw aangelegd dorp.
De begraafplaats van het dorp Karaton is het enige dat is overgebleven van het oorspronkelijke dorp.