Tom de Swaan | bankier ABN Amro Tom de Swaan was toezichthouder, toen bankier, toen commissaris. Nu is de 80-jarige afgetreden als president-commissaris bij ABN Amro. „Ik ga ervan uit dat toezichthouders zich wel eens aan mij geërgerd hebben.”
Tom de Swaan: „Kijk, als ik in de opera zit of in het Concertgebouw, dan weet mijn echtgenote al: tijdens het eerste deel van het eerste muziekstuk slaap ik.”
Tom de Swaan kan gewoon weer op de fiets. Vanwege zijn veiligheid – naast topbankier is hij prominent lid van de Amsterdamse Liberaal Joodse Gemeente – heeft hij de afgelopen drie jaar met de auto de korte afstand van zijn huis in Amsterdam naar zijn werk afgelegd. Maar deze ochtend fietst de 80-jarige Tom de Swaan weer naar het ABN Amro-kantoor aan de Zuidas. Hij heeft een dag eerder zijn laatste dag als president-commissaris van de bank gehad. „Ik hoef hier vanaf nu niet meer zo vaak te zijn, maar áls ik kom, zal het vanaf nu altijd weer met de fiets zijn.”
Tom de Swaan is vanaf nu bankier af. Althans. „Als mensen me vragen, wat vind je hier of daar van, dan zal ik natuurlijk niet terughoudend zijn in het geven van mijn advies.”
Bijna veertig jaar stond De Swaan aan de top van het Nederlandse bankwezen. Hij begon na zijn afstuderen als monetair econoom in 1972 bij De Nederlandsche Bank, waar hij vanaf de jaren tachtig zestien jaar directielid was. Eind jaren negentig werd hij financieel en risicodirecteur bij ABN Amro, tot 2006. In die periode was de bank, toch uit een relatief klein land, een internationale speler: ABN Amro behoorde tot de toptien van grootste banken ter wereld. „Ongelooflijk fascinerend, dat dat zo fantastisch functioneerde.” Daarna werd De Swaan commissaris, onder meer bij private bank Van Lanschot Kempen maar ook bij supermarktconcern Ahold, biopharmabedrijf GlaxoSmithKline en de grote Zwitserse verzekeraar Zürich. De laatste acht jaar keerde hij terug bij ABN Amro, als voorzitter van de raad van commissarissen.
„Toen was ik weg.”
„Nee, nee. Ik ben van mening dat de strategie die ABN Amro in die tijd had, goed was. We waren een soort Griekse tempel. De pilaren, dat waren de activiteiten die we in verschillende Europese landen hadden.” ABN Amro had dochterondernemingen in onder meer Brazilië, Verenigde Staten, Thailand en India. „Daarbovenop lag het dak: de internationale zakenbank. Dat functioneerde succesvol.”
Daar was destijds niet iedereen het over eens. Een consortium van banken, Fortis, Santander en RBS meende, onder aanmoediging van een aantal zakenbankiers, dat de losse delen van ABN Amro meer waard zouden zijn dan het geheel. De Swaan noemt het „jammer” dat die drie banken ABN Amro hebben gekocht en opgesplitst. „Omdat een aantal investment bankers die banken ervan wist te overtuigen om mee te doen aan de ‘grootste overname in de financiële sector ooit’.”
ABN Amro werd door de drie gekocht voor ruim 70 miljard euro. Mede door die enorme overnamesom was Fortis, dat de Nederlandse en Belgische delen had gekocht, een jaar later een van de slachtoffers van de wereldwijde kredietcrisis. De Nederlandse staat besloot daarna de Nederlandse Fortis- en ABN Amrp-delen te nationaliseren. Van die veel kleinere bank, die weer de naam ABN Amro kreeg, was De Swaan vanaf 2018 tot eind april president-commissaris.
„We hadden een fantastische tijd. Want het is leuk om te werken in een bedrijf dat het goed doet. Maar dat heb ik in latere periodes ook gehad.”
De Swaan keerde in 2018 bij ABN Amro terug in een onrustige tijd. Hij volgde Olga Zoutendijk op, die voortijdig vertrok als president-commissaris omdat ze zich te veel zou hebben bemoeid met uitvoerende taken. Er was ook nog een kwestie met ontevreden managers, die bij de toezichthouders zouden hebben geklaagd over een vertrouwenscrisis. „Je kan gerust stellen dat er enig rumoer was. Ik was er zelf niet bij, maar het zat in de relationele sfeer, maar ook in de strategie. Op een gegeven moment moet je je realiseren, we zijn niet meer de bank van rond de eeuwwisseling. Ik denk dat we het voortvarend hebben aangepakt, door snel mutaties aan te brengen in het bestuur en de rvc.”
„En ja, die managementbrieven. Die raakten echt kant noch wal. Het zou van iemand van binnen de bank zijn; nou, ze stonden zo vol taalfouten dat ik me dat niet kon voorstellen.”
„Dat is inherent aan een groot bedrijf: er gebeurt altijd wat. Als je daar niet met een positieve blik naar kijkt, lijkt het inderdaad al vrij snel dat we altijd aan het reorganiseren zijn. Maar zeker als ik de laatste twee, drie jaar bekijk, dan gaat het steeds beter met ABN Amro.”
„Ik vond het leuk. De druk van toezichthouders is enorm gegroeid ja, maar dat is een vanzelfsprekend gevolg van wat er in 2008 gebeurd is en hoe dat nog in de eurocrisis [toen Griekenland bijna omviel] effect had. Toen is het centralebankentoezicht in Frankfurt ontstaan. Daardoor is de druk groot. En vanzelfsprekend denk je dan weleens: jongens, we kunnen het ook zelf wel hoor. Maar dit is het systeem waarvoor we gekozen hebben.
„En dan kan je eindeloos zitten mokken. Maar dat helpt niet. Je moet zorgen voor een goede relatie met de toezichthouder. En dan merk je – en dat had ik ook toen ik zelf banktoezichthouder [bij DNB] was – dat je in principe aan dezelfde kant van de tafel zit: we willen allemaal een goed functionerend financieel bestel. En zolang je dat in je hoofd hebt, kan je je best eens ergeren aan het toezicht. Ik ga ervan uit dat ze zich ook weleens aan mij geërgerd hebben.”
„Men beweerde van wel. Zelfs de toezichthouders beweerden dat in ieder geval.”
„In 2006 [toen De Swaan bij ABN Amro vertrok] was ik 60 jaar. Dat was destijds als bestuurder de pensioenleeftijd. En op de dag dat mijn afscheid aangekondigd werd, had ik in de avond al drie mensen aan de lijn die vroegen of ik ergens commissaris wilde worden. Dat was toen gewoon een logische stap.”
„Toen had je ook minder procedures met allerlei benoemingscommissies. Je werd gewoon gebeld door de voorzitter en gevraagd. Dat was zeker geen beter systeem dan nu – integendeel – maar dat ging toen zo. Nu worden er profielschetsen gemaakt, selectieprocedures gevolgd. Dat werkt meer diversiteit in de hand, gelukkig. Want als je alleen Pietje Puk belt, of Jantje Klaassen, dan krijg je geen diverse raad van commissarissen.”
„Ja. Toen ik bij Ahold commissaris werd [in 2007, tot 2013] was daar al een meerderheid vrouw. Daar merkte ik dat de gesprekken daardoor een andere dimensie hadden, levendiger, meer gezichtspunten. Het zou trouwens ook gek geweest zijn als bij een supermarktbedrijf waar vrouwen de voornaamste klant zijn, zij op dat niveau niet goed vertegenwoordigd waren geweest.
„Maar het gaat om diversiteit in het algemeen. Bij een gloeilampenfabriek moet je ook niet alleen mensen neerzetten die gloeilampen hebben gemaakt. Juist in een raad van commissarissen kan een ander gezichtspunt helpen om problemen binnen een bedrijf op te lossen. Je moet niet allemaal dezelfde hoed op hebben.”
De Swaan was niet alleen bestuurder, hij is maatschappelijk altijd actief geweest. „Buitenschoolse activiteiten”, zegt hij zelf. Hij zet zich momenteel in voor onder meer het Holland Festival en voor Stichting Fondsen Nederlands Kankerinstituut. Ook was hij een tijd betrokken bij het Concertgebouworkest en de Nederlandse Opera.
De Swaan wil het in dit afscheidsinterview graag óók over die andere kant hebben – net zoals in een interview met NRC uit 2015.
Tom de Swaan is voorzitter van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam: „Ik realiseer me dat als je publiekelijk een bepaalde bevolkingsgroep vertegenwoordigt, je ontzettend moet oppassen om over controversiële dingen uitspraken te doen.”
Tom de Swaan (1946) studeerde monetaire economie in Amsterdam, waarna hij in 1972 bij De Nederlandsche Bank ging werken. Daar werd hij directielid, met eerst de verantwoordelijkheid voor onder meer Bankbiljetten en vanaf 1992 voor het Bankentoezicht. In 1999 werd De Swaan financieel directeur bij ABN Amro tot aan zijn pensionering in 2006. Daarna werd hij commissaris: onder meer bij Ahold en DSM. Bij verzekeraar Zürich en Van Lanschot Bankiers werd hij president-commissaris. Van 2018 tot april 2026 was hij dat bij ABN Amro.
„Je drijfveren in je werk komen in sterke mate uit je persoonlijke omstandigheden. In ieder geval bij mij en ik ga ervan uit dat dat ook voor veel anderen geldt. Dit zijn banen waar je onwaarschijnlijk veel tijd en denkwerk in stopt. Dat denkwerk is gekoppeld aan de omgeving waarin je leeft. Het is onvermijdelijk dat wat je daar hoort en leert, invloed heeft op je primaire functie [als bestuurder van een bedrijf]. En daarom vind ik dat je ook bereid moet zijn om je een beetje bloot te geven – hoe je persoonlijke leven in elkaar steekt.”
De Swaan laat als voorbeeld vallen dat hij altijd veel heeft gelezen tijdens zijn carrière. „Ik lees vooral ’s nachts. Romans, omdat dat rustgevender is.”
„Toen ik jong was, las ik vooral Amerikaanse schrijvers, Philip Roth en Kurt Vonnegut. In die tijd vond ik Amerikaanse literatuur heel uitzonderlijk. Omdat die heel veel reflectie toonde; niet per se een boodschap overbrengend. Maar afgelopen jaren lees ik ook veel Nederlandse literatuur – ik ben in 2007 voorzitter geweest van de Libris Literatuurprijs en ik krijg nog altijd boeken opgestuurd. Ik las dat het boek van Bert Natter dat de Libris heeft gewonnen een uitermate treurig boek is. Ik denk dat ik dat ook maar ga kopen en lezen.”
„Ja, dat helpt om na te denken. Hoe de wereld in elkaar zit. Hoe je met dingen moet omgaan. En het ontspant ook. Kijk, als ik in de opera zit of in het Concertgebouw, dan weet mijn echtgenote al: tijdens het eerste deel van het eerste muziekstuk slaap ik. Omdat ik me dan gewoon op mijn gemak voel.” Lachend: „Anderen zullen het niet snel toegeven, maar ik weet dat het voor veel anderen ook geldt.”
De Swaan is thans voorzitter van de Liberaal Joodse Gemeente in Amsterdam – hij trad vier maanden voor de aanslagen door Hamas van 7 oktober 2023 aan. Na de aanslagen organiseerde zijn gemeente bijeenkomsten om emoties met elkaar te delen – De Swaan was er een van de sprekers.
„Nee, althans: dat ik dus wat voorzichtiger moest zijn met de fiets. Maar voor de rest nee.”
„Natuurlijk neem je altijd je bagage mee. Maar niet in de zin dat we dit in de raad van commissarissen hebben besproken.”
Anders dan tijdens het interview uit 2015, toen hij vertelde dat hij in de jaren zeventig had overwogen naar Israël te verhuizen maar dat mede niet deed omdat hij vond dat Israël de bezette gebieden moest teruggeven aan de Palestijnen, is De Swaan nu terughoudender om rond zijn Joods-zijn standpunten in te nemen. „Ik realiseer me dat als je publiekelijk een bepaalde bevolkingsgroep vertegenwoordigt, je ontzettend moet oppassen om over controversiële dingen uitspraken te doen. En dat doe ik dan ook, daar mee oppassen.”
„Wat ik tegen anderen zeg: mijn voorouders zijn omstreeks 1760 in Nederland aangekomen. Mijn familie woont hier dus al honderden jaren; wij zijn gewoon Nederlanders. Je moet dat goed kunnen scheiden: ik vraag ook niet aan mensen van andere geloofsovertuigingen ‘wat vind jij nou van wat de Chinezen doen’. Of wat de Amerikanen nu doen.”