Kasper Jager | predikant Met een doorlopende dienst voorkomt kerkgemeente Open Hof al anderhalf jaar dat de familie Babayants wordt uitgezet naar Oezbekistan. Ondanks de vermoeidheid groeit de vastberadenheid, zegt predikant Kasper Jager. „Ik ben een activist van de zachte kracht”.
Predikant Kasper Jager. „Als ik dit gezin in de ogen kijk, hebben we Christus onder ons.”
Al 547 dagen duurt het kerkasiel in Kampen, dat is zo’n anderhalf jaar. De 22-jarige Aram, het oudste kind van het gezin Babayants, houdt dat precies bij. Met een doorlopende dienst probeert kerkgemeente Open Hof te voorkomen dat de familie na twaalf jaar in Nederland wordt uitgezet naar Oezbekistan, waar ze naar eigen zeggen niet veilig zijn. Een kerkdienst mag niet worden verstoord door een politie-inval.
Hoeveel dagen de viering nog duurt, weet niemand. Nu zitten Aram, zijn vader Aleksandr, moeder Karina en zusjes Ariana (15), Amelia (12) en Aleksa (4) nog in de kerk. Deze vrijdag ontving de kerkgemeente Open Hof, initiatiefnemer van het kerkasiel, de Over Hoop Prijs. De stichting Over Holland reikt deze prijs (25.000 euro en een trofee) jaarlijks uit aan een grensverleggend maatschappelijk of cultureel initiatief. „Wat begon als een daad van acute bescherming voor één gezin, is intussen uitgegroeid tot een moreel appèl op het hele land”, schrijft de jury.
Terwijl in de grote zaal de kerkdienst doorgaat, zit de familie in vertrekken achterin de kerk. Vanaf een rij witte stoeltjes luistert een handvol aanwezigen naar de voorganger, die de dienst leidt. Er wordt gezongen, met elkaar gesproken en uit de Bijbel gelezen. Om de twee uur wisselen voorgangers en de mensen in de zaal. Bij de entree presenteren vrijwilligers koekjes, dropjes en koffie of thee aan de bezoekers van de kerk.
Predikant Kasper Jager neemt een kop thee en vertelt wat ze met de geldprijs gaan doen. Jager kan zich voorstellen dat een deel gereserveerd wordt voor het gezin Babayants, voor als het kerkasiel stopt. „We kijken ook of we een theologische tafel [een groep van theologen die advies geeft] rondom het kerkasiel kunnen oprichten, en een website. Dat kost ook geld.”
Kasper Jager heeft zich „altijd betrokken gevoeld bij mensen die in de knel zaten.” Nadat hij en zijn vrouw getrouwd waren, Jager was 23, namen ze pleegkinderen in huis, en van 1989 tot 2000 hebben ze gewerkt in een een internaat in Hoenderloo, „voor jongens die uit een moeilijke opvoedsituatie komen”, vertelt hij. „Stuk voor stuk lieve jongens met een klein hartje, maar als je ze bij elkaar zet doen ze soms domme dingen. We hebben in die elf jaar in het internaat 33 jongeren bij ons gehad.” Toen ze er gingen werken, had het stel al twee kinderen en de jongste twee zijn in Hoenderloo geboren. „De jongens van het internaat stonden nog op dezelfde dag met dat kleine kind van ons in de armen. Ze stonden ook op het geboortekaartje. Nou, dan smelt je hoor.”
De manier waarop hij zijn predikantschap invult, zegt Jager, ”heeft te maken met betrokken zijn bij degenen die je het hardst nodig hebben. Ik kom God tegen in de ogen van iemand. Dat is hier met het gezin Babayants ook zo. Als ik dit gezin in de ogen kijk, hebben we Christus onder ons.”
Stichting Over Holland reikt sinds 2017 een geldbedrag van 25.000 euro en een trofee uit aan een persoon of organisatie die „iets wezenlijks overhoop haalde op het grensvlak van cultuur en maatschappij”. Eerdere winnaars van de prijs zijn klimaatproject De Regenmaker van Kees Klomp, Defne Çelik en Het Amsterdams Lyceum voor het toelaten van een blinde leerling, watermachine SunGlacier, studentenplatform Zetje In, tegen racisme en discriminatie in het onderwijs, koor de Bedside Singers Amsterdam en Sociëteit Sexyland.
„In oktober 2018 kreeg ik een telefoontje. Of wij in Kampen kerkasiel konden verlenen. We hadden net een kerkenfusie van twee gemeenten achter de rug en ik was nog maar een jaar predikant, dus dat hebben we toen niet gedaan. Toen is dat kerkasiel naar Den Haag gegaan. Daar ben ik vaak geweest. Ik heb er een keer een nacht de dienst geleid.”
„Daar kan ik emotioneel van worden, als ik daaraan terugdenk. Toen ik dat telefoontje kreeg, dacht ik: is het alweer zo ver? Mijn hart zei: dit gaan we doen, maar ik kon het niet zelf beslissen. Ik heb eerst mijn collega-predikant bij Open Hof en vijf collega’s van andere kerken uit Kampen benaderd. Ik wist vanuit de Bethelkerk dat we steun nodig zouden hebben. Hoe ga je anders die viering vullen?
„Daarna heb ik aan het dagelijks bestuur van de kerk gevraagd: moeten we dit doen? Een diaken zei: ‘Als we het niet doen, kunnen we alles waarvoor we staan door de shredder halen’.”
„Ik nodig critici uit: kom hier een dag meelopen. Er hangt hier een sfeer… in de kerk noemen we dat de Geest. Dit is toch hoe kerk zijn bedoeld is? Het kerkasiel is niet alleen iets van kerken, maar wordt ook door mensen met andere religies en ongelovigen gedragen, dit gaat over hoe je mens wilt zijn. We hebben de deuren opengegooid. Een heel orthodoxe viering loopt hier zo over in een mystieke viering of een viering met meditatieve dans. Het enige ritueel dat we hebben vastgelegd is de kaars, iedere voorganger geeft die door aan de volgende. De viering is het vuur dat ons brandende houdt.”
„We hopen op een goede regeling voor de familie, maar zelfs als die er niet komt, is het voor deze gemeente een goede ervaring geweest. De leden zijn veel meer betrokken geraakt bij elkaar. Vrijwilligers ontdekken talenten die ze nooit durfden ontplooien, zoals dat ze ook zélf een gespreksgroep kunnen leiden. Soms vragen vrijwilligers me hoe we dit gevoel vast kunnen houden als het kerkasiel stopt. De kerk zal vast vaker open blijven, maar je moet niet de illusie hebben dat je dit vasthoudt. Na corona werd alles ook snel weer business as usual.”
„We hadden nooit gedacht het anderhalf jaar vol te moeten houden. Ondanks de vermoeidheid groeit de vastberadenheid. Stoppen is nog nooit aan de orde geweest. De familie Babayants is ontzettend krachtig, maar zit er soms ook volledig doorheen. Ze hebben hun vrijheid ingeruild voor de veiligheid die de kerk ze biedt. Hier hebben ze een warme omgeving, en nog iets van hoop om aan hun leven te beginnen – nadat ze 12 jaar in asielzoekerscentra hebben doorgebracht.
Het gezin Babayants in 2024, vlnr Aram, Ariana, moeder Karina, Aleksa, vader Aleksandr, Amelia.
„Van het PVV-kabinet verwachtte ik niks. Toen het kabinet met D66 aantrad dacht ik dat het snel zou gaan. We hebben hier D66-jongeren gehad die elkaar huilend in de armen vielen nadat Aram hun zijn verhaal had verteld. De VVD leunt achterover, maar het CDA zit te wippen en te schuiven. Het kerkasiel wordt met name door CDA’ers gedragen – we doen niets anders dan contact zoeken met Henri Bontenbal en het landelijke CDA-bestuur. Het moet nu gebeuren, op een volgend kabinet wachten is niet realistisch.”
„Dat het gezin zegt…”, de stem van Kasper Jager trilt, hij kijkt even opzij, „we houden het niet meer vol. Dan houdt alles op. Dat zou betekenen dat het gezin compleet vermorzeld is door de staat, dat ze hier twaalf jaar zijn gehouden en dat de politiek blijft wegkijken. Het kan ook dat we tot de conclusie moeten komen dat ons kerkasiel er niet voor zorgt dat ze hier mogen blijven. Daar wil ik liever niet aan denken.”
Een vrijwilliger klopt op de deur. Iemand is haar roze bijbel kwijtgeraakt. Nee, Kasper Jager heeft ‘m ook niet zien liggen. „Inmiddels hebben we een hele kast met vergeten bijbels”, zegt hij.
„Niet op deze manier. We moeten blij zijn dat we in een rechtstaat wonen, waarin zoiets als kerkasiel mogelijk is. Kerken moeten agenderen wat er fout gaat. Hopelijk leidt dat tot reflectie bij de politiek. Jezus had die profetische functie ook. De Raad van Kerken spreekt zich heel sterk uit dat populistisch-rechts niet samengaat met geloven. Ik vind het baanbrekend dat ze dat doen. Tegelijk zie je, bijvoorbeeld bij de asielwetten, op wat voor glijdende schaal we als samenleving zitten. We moeten politici aanspreken op hun geweten.”
Jager denkt even na. „Als kerk zijn we zoekende, wij plakken onszelf niet zo snel aan de straatstenen vast. Misschien ben ik een activist van de zachte kracht. Ik maak me ontzettend zorgen over de toekomst. Straks komen er door klimaatverandering nog grotere vluchtelingenstromen op gang uit de landen die wij in het verleden hebben leeggeroofd. Ik heb wel eens gedacht me bij Extinction Rebellion aan te sluiten, maar ik focus me nu op het kerkasiel.”
„Als predikant van de Open Hof-gemeente ben ik gestopt, maar het kerkasiel blijf ik doen. Dat zit voortdurend in mijn hoofd. Zie ik dat er ’s nachts een gat is in het rooster van voorgangers en vrijwilligers, dan ga ik er direct achteraan of vul ik het zelf op. Nu wil ik vaker bij de familie Babayants binnenlopen, daar heb ik meer tijd voor. Twee gepensioneerde leerkrachten, een stel, geven de kinderen van het gezin Babayants wiskunde en Nederlands. ’s Nachts zijn ze vaak voorganger. Toen ik eens zei dat ze hier nog vaker zijn dan ik, zeiden ze: ‘Als jij straks met pensioen bent, kom jij vast ook nog vaker’.”
Kasper Jager (Oude Pekela, 1959) werkte jarenlang met mensen met een verstandelijke beperking en met kwetsbare jongeren. Begin jaren 2000 schoolde hij zich aan de Rijksuniversiteit Groningen om tot theoloog. Daarna was Jager predikant in Swifterbant, Borger en bij de protestantse wijkgemeente Open Hof in Kampen. Vorige maand ging hij met pensioen.