Dat mag jij vinden Thomas Hogeling beschouwt wekelijks de publieke opinie. Wat wordt er gezegd en vooral niet gezegd? Deze week: niet ieder drama is ook een schandaal.
Soms is een drama gewoon een drama. Dan is er geen oplossing, geen genoegdoening, niets dat de pijn verzacht. De afgelopen week kreeg ik het idee dat we als maatschappij steeds meer moeite hebben om dat te accepteren. Dat idee kreeg ik door twee totaal verschillende gebeurtenissen die ik in de media voorbij zag komen: een gruwelijke moordzaak en een gestrande bultrug in Duitsland.
In de podcast Napleiten, van advocaat Christian Flokstra en misdaadjournalist Wouter Laumans, was slachtofferadvocaat Priscilla Buchele te gast. Zij stond de vader van de vermoorde Anouk bij. Ze werd met achtentachtig messteken om het leven gebracht door haar halfzus Bouchra, die dat ook nog via een livestream uitzond op Instagram. Ook de hond van de buren werd doodgestoken. Ze deed dit alles onder invloed van een zware psychose, terwijl stemmen in haar hoofd zeiden dat ze het moest doen.
Uit de verslagen van experts blijkt dat er sprake was van een tragisch ongeluk. Zowel de rechtbank als het hof in hoger beroep oordeelden dan ook dat Bouchra volledig ontoerekeningsvatbaar was tijdens haar daden. Geen straf dus, wel TBS. Buchele vertelde in Napleiten dat ze graag een gevangenisstraf had gezien, omdat haar cliënt vergelding wenste. Dat is vanuit de vader heel begrijpelijk, hij is zijn dochter kwijt. Maar is het dan de rol van Buchele om als een soort tweede officier van justitie de verdachte aan te klagen? In dit geval wel, vond Buchele. Ze deelden het spreekrecht door tweeën; de vader vertelde over de impact van de moord op zijn dochter, Buchele probeerde rechters ervan te overtuigen dat Bouchra wel degelijk toerekeningsvatbaar was, in elk geval gedeeltelijk.
Dat is tegenwoordig toegestaan en dat lijkt me een slechte zaak. Je hebt al de officier van justitie die alle feiten en omstandigheden weegt en dan een eis formuleert, maar daarnaast komt dan een tweede, niet-neutrale aanklager te staan. Dat geeft Buchele zelf ook toe: „Ik kijk naar het belang van mijn cliënt en ben hartstikke partijdig.” Het heeft iets weg van populisme; er is een vreselijk delict gepleegd, dús moet er een zware straf komen want anders wordt er geen recht gedaan aan het verdriet van nabestaanden. Het gaat niet alleen om de feiten zoals de ontoerekeningsvatbaarheid van de dader, het gaat ook om gevoelens. Er moet een schuldige worden aangewezen en die moet boeten. Uit die nauwe focus op gevoelens van vergelding spreekt een wantrouwen in experts, en in instituties zoals het Openbaar Ministerie.
Van een totaal andere orde is het nieuws over de gestrande bultrug Timmy, maar toch voelde ik tot op zekere hoogte een vergelijkbare ergernis. Experts oordeelden dat de walvis ten dode was opgeschreven. Het beste was het geweest om dat te accepteren en hem uit zijn lijden te verlossen. Maar zo ging het niet, want er waren mensen met veel te veel geld die het beter dachten te weten. De lokale autoriteiten bezweken onder de druk van de publieke opinie en stonden een reddingspoging door private partijen toe. Het arme dier werd in een soort drijvend aquarium gehesen en naar de Noordzee gevaren, waar hij werd losgelaten en stierf. In een mooi verslag van Sarah Ouwerkerk klinkt woede door: „Meer dan alles, was Timmy slachtoffer van de mensen die de helden in zijn sprookje wilden zijn.”
Waarom denken we toch dat er voor alle problemen een simpele oplossing bestaat? „Het heeft misschien te maken met een gevoel van controle dat al die beschikbare technologie ons geeft”, zei ik tegen een vriend. „Misschien”, antwoordde hij, „of doordat we door al die technologie juist bang zijn om nog meer controle te verliezen.”