Hervorming economie De Indonesische regering trekt de export van kostbare grondstoffen naar zich toe. Formeel met als doel om corruptie te bestrijden, maar er zijn ook zorgen over de ,,groepen rond de macht” die nu zeggenschap krijgen over deze inkomsten.
De Indonesische president Prabowo Subianto woensdag tijdens een toespraak in het parlement in Jakarta.
De Indonesische regering heeft woensdag een vergaand plan gepresenteerd om de export van een aantal belangrijke grondstoffen onder haar controle te brengen. Daarbij wordt een door de regering aangewezen exportbedrijf verantwoordelijk voor de uitvoer van onder andere palmolie en steenkool, kondigde president Prabowo Subianto aan in het parlement. De stap kan grote gevolgen hebben voor de internationale grondstoffenmarkten, want Indonesië is wereldwijd de grootste exporteur van palmolie, thermische kolen en nikkel.
De president vindt dat Indonesië op dit moment te weinig profiteert van de opbrengsten van de export. Hij denkt dat bedrijven de omvang van hun export kleiner voordoen dan die is, om zo minder belasting af te dragen. Zijn plan is om allereerst de export van kolen, palmolie en zogenoemde ferro-legeringen (ijzermengsels) onder controle van de overheid te brengen. De regering kan daar iedere drie maanden andere grondstoffen aan toevoegen. „Ik zeg tegen mijn kabinet, stel de prijzen voor nikkel, goud vast. Iedere prijs moet door ons worden bepaald”, zei de president in een toespraak voor het parlement.
Al vanaf 1 juni zullen alle palmolieplantages en de nikkel- en steenkoolindustrie worden ondergebracht bij het Indonesische staatsfonds Danantara dat Prabowo in 2025 zelf heeft opgericht. Danantara zal de prijs bepalen en zal alle export, die tot nu toe door de bedrijven zelf werd gedaan, uitvoeren. De Indonesische economie wordt gedomineerd door een exploitatieve plantage- en mijnbouwindustrie, conglomeraten die van oudsher worden uitgebaat door een handvol rijke families en buitenlandse investeerders.
De maatregel kan zeer ontwrichtend werken, waarschuwen experts in The Jakarta Post, Financial Times en aan Reuters. Mansuetus Darto, voorzitter van de Association of Indonesian Oil Palm Farmers Organizations (POPSI), zei woensdag te vrezen voor een te grote invloed van „groepen dichtbij de machthebbers” op de export. Het beleid is volgens hem opgesteld „zonder betekenisvolle deelname van boeren, boerencoöperaties of andere betrokkenen”, zei hij in The Jakarta Post. „ Palmolie draait niet alleen om export, maar ook om het leven van miljoenen boeren en hun families en regionale economieën in heel Indonesië”, aldus Darto.
Volgens Prabowo is de centralisatie nodig om corruptie tegen te gaan. Maar die centralisatie zorgt er ook voor dat de regering meer grip zal krijgen op de winst, zodat meer inkomsten uit grondstoffen „die toebehoren aan het Indonesische volk” vrijkomen voor staatsprogramma’s. Want de regering kampt met grote financiële problemen, er dreigen zelfs tekorten. Al weken daalt de Indonesische roepia in waarde. De valuta heeft een dieptepunt bereikt dat mensen doet denken aan de Aziatische financiële crisis van eind jaren negentig. De prijsstijgingen als gevolg van de oorlog in de Straat van Hormuz drukken op de economie, maar in Indonesië is meer aan de hand.
Analisten vrezen dat de nieuwe maatregel, die woensdag werd aangekondigd, de economische instabiliteit nog verder zal doen wankelen. Zo is de vrees dat buitenlandse investeerders zich zullen terugtrekken en dat rijke Indonesische families hun fortuinen in Singapore zullen onderbrengen. Ook wordt gevreesd dat een ongecoördineerde overname van het exportmanagement zal leiden tot chaos, onzekerheid en vertragingen en daarmee ook mondiale handelsketens zal ontwrichten. Indonesië behoort in alle drie sectoren wereldwijd tot de grootste exporteurs. Zorgen over corruptie zijn met de maatregel niet weggenomen. Integendeel. Het miljardenstaatsfonds Danantara valt direct onder de president en krijgt kritiek omdat inzichtelijke financiële rapportages tot nu toe zijn uitgebleven.
Het autoritaire beleid van president Prabowo, oud-generaal in het dictatoriale Soeharto-regime, brengt door de toenemende repressie en militarisering niet alleen de democratie in gevaar, maar zet ook de economische stabiliteit onder druk. Prabowo heeft grootse plannen. Hij wil in 2045 ‘een Gouden Periode’ van voorspoed bereiken met Indonesië. Maar de laatste weken verschijnen in gerenommeerde financiële media zoals Bloomberg, Financial Times en The Economist steeds meer stukken die waarschuwen dat zijn beleid leidt tot financiële instabiliteit.
Indonesië is een van de belangrijkste exporteurs van steenkool, die hier wordt gewonnen op Kalimantan.
De nieuwe maatregel is tekenend voor het financiële bestuur, dat wordt gekenmerkt door centralisatie, ongecontroleerde geldstromen en onduidelijk toezicht. „Er gaat meer uit dan er binnenkomt,” aldus The Economist. In september verving Prabowo de internationaal gewaardeerde minister van Financiën Sri Mulyani Indrawati. Zij speelde een grote rol in het herstel na de Aziatische financiële crisis in 1997 door de Indonesische staatskas weer op orde te krijgen. Prabowo benoemde in haar plaats een vertrouweling, Purbaya Yudhi Sadewa, die volgens analisten niet uitblinkt in kennis.
De financiële crash in 1997 zorgde voor massaontslagen en stortte miljoenen burgers in diepe armoede. De crisis leidde tot de volksopstand die in 1998 een einde maakte aan het Soeharto-regime. Experts vrezen dat de tekorten in het staatsbudget onder een minder ervaren minister opnieuw ernstig zal toenemen.
Zo gaat een groot deel van het budget naar staatsprojecten zoals het lunchprogramma, dat elke dag tachtig miljoen schoolkinderen en zwangere vrouwen moet voeden. Het programma is begroot op zo’n twintig miljard euro per jaar, leger en politie voeren het uit. De aanpak is typisch voor Prabowo’s regeerstijl: Topdown, loyaliteit is een primaire vereiste en kritiek wordt niet gewaardeerd. Het project wordt geplaagd door tegenslagen die deels voortkomen uit de centralistische organisatie.
Sinds de start van het programma in 2025 werden al duizenden kinderen ziek door gebrekkige hygiëne. Deze maand nog meldden Singaporese media een incident in Surabaya, waar tweehonderd kinderen na het eten van de schoollunch voedselvergiftiging opliepen.
Ook is een groot deel van het budget van oudsher gereserveerd voor energiesubsidies. Dit jaar meer dan twintig miljard euro, zo’n tien procent van het hele jaarbudget. Economen dringen al jaren vergeefs aan op investeringen die zijn gericht op beter onderwijs, gezondheidszorg en technologische innovatie, zoals in buurlanden als Singapore, Vietnam of Maleisië.