Het RIVM heeft nagelaten te berekenen hoeveel sterfgevallen er vermeden hadden kunnen worden als Nederland in maart 2020 eerder in lockdown was gegaan. Dit terwijl de Tweede Kamer in 2023 via een aangenomen motie om precies dat onderzoek vroeg, en toenmalig minister Ernst Kuipers dat toezegde.
Nu de openbare verhoren van de parlementaire enquête naar corona deze week van start gaan, groeit de kritiek op het ontbreken van die rekensom.
RIVM: berekening is te hypothetisch
Het RIVM berekende wél dat drie dagen later ingrijpen tot meer dan een verdubbeling van het aantal doden zou hebben geleid. De omgekeerde berekening — wat eerder handelen had opgeleverd — acht het instituut "te hypothetisch". Een complicerende factor is volgens het RIVM dat burgers zich in die vroege fase van de pandemie, toen de urgentie nog niet breed werd gevoeld, mogelijk niet aan strengere maatregelen hadden gehouden.
Toch dringt Kuipers zelf aan op die berekening. Hij noemt het "onverminderd relevant" dat het RIVM die som alsnog maakt. Twee leden van de begeleidingscommissie van de Onderzoeksraad voor Veiligheid sluiten zich daarbij aan.
Experts: een gemiste kans
Epidemioloog Alma Tostmann spreekt van een gemiste kans. Zij pleit voor een berekening mét een foutmarge: "Iedereen begrijpt dat het niet heel nauwkeurig kan, geef dan een bandbreedte." Hoogleraar infectieziektebestrijding Chantal Rovers benadrukt dat bij exponentieel groeiende infecties elke dag telt. Tostmann: "Eén dag is in de beginfase van een pandemie een eeuw."
Beide experts wijzen erop dat er in de dagen vóór 15 maart 2020 duidelijke alarmsignalen waren. Zo bleek op 10 maart uit onderzoek onder zorgmedewerkers in negen ziekenhuizen dat vier procent al besmet was, met milde klachten. Kuipers, destijds als acute-zorgbaas betrokken, zag de resultaten en stuurde diezelfde dag nog een waarschuwing naar het ministerie van Volksgezondheid.
Nederland liep vier dagen achter op Denemarken
Op 11 maart 2020 — de dag dat de WHO een pandemie uitriep — telde het RIVM 62 ziekenhuisopnames. Denemarken had er tien, en kondigde diezelfde dag sluiting aan van scholen en culturele instellingen. Nederland volgde pas op 15 maart. Noorwegen, België en Frankrijk grepen op 12 en 13 maart in.
Kuipers schat: 4.000 levens te redden geweest
Kuipers waagde zich in een gesprek met Nieuwsuur zelf aan een ruwe schatting. Als Nederland vier dagen eerder hardere maatregelen had genomen én burgers zich eraan hadden gehouden, waren er van de circa zesduizend coronadoden in de eerste golf naar zijn inschatting zo'n vierduizend te voorkomen geweest. Ter vergelijking: een Britse enquête concludeerde dat 23.000 Engelse levens gered hadden kunnen worden als Engeland een week eerder in lockdown was gegaan.
Vroeger ingrijpen had bovendien tot een kortere lockdown geleid, aldus Kuipers, Rovers en Tostmann. Wie minder virusverspreiding heeft, heeft minder tijd nodig om die weer te keren.
Verhoren deze week van start
De parlementaire enquêtecommissie Corona heeft inmiddels 89 besloten voorgesprekken afgerond en begint eind mei 2026 met de openbare verhoren. (Tweede Kamer der Staten-Generaal) Daarin worden naar verwachting oud-premier Mark Rutte, oud-minister Hugo de Jonge en voormalig RIVM-directeur Jaap van Dissel gehoord. (WNL) Ook Kuipers staat op de lijst van te horen getuigen.
Sars-cov-2 zweeft door devlucht (@Gemini-AI-impressie)
Source: Fok frontpage