Klimaatresolutie De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties heeft met een grote meerderheid ingestemd met een resolutie die landen verantwoordelijk stelt voor de klimaatschade die ze veroorzaken.
Kinderen spelen op een gestrande boot in een drooggevallen reservoir nabij Sana’a in Jemen. Volgens het VN-ontwikkelingsprogramma gaat het land gebukt onder de gevolgen van klimaatverandering: erge droogtes, verwoestijning en zeer onregelmatig regens.
Een resolutie over de verplichting van landen om klimaatverandering te voorkomen is woensdag met een grote meerderheid van 141 landen in de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties aangenomen. Acht landen, waaronder de Verenigde Staten, Saoedi-Arabië en Rusland, stemden tegen; 28 landen onthielden zich van stemming.
De resolutie roept de lidstaten op om hun beloftes in het kader van het Klimaatakkoord van Parijs uit 2015 na te komen, hun uitstoot van broeikasgassen snel te reduceren en schade aan klimaat en milieu te voorkomen. Daarmee moet het recht op leven, gezondheid en een veilige leefomgeving worden beschermd.
Officieel is de resolutie bedoeld als steun aan de klimaatuitspraak van het Internationaal Gerechtshof (ICJ) in Den Haag in juli vorig jaar. Die uitspraak, op verzoek van de kleine eilandstaat Vanuatu, gaat over de verantwoordelijkheid van landen voor de gevolgen van klimaatverandering. Het ICJ oordeelde dat staten de verplichting hebben tegenover andere staten om het mondiale klimaatsysteem te beschermen. Dat heeft ook juridische consequenties. Landen die niet genoeg doen om klimaatverandering te voorkomen, kunnen aansprakelijk worden gesteld door landen die daardoor schade lijdem.
Hoewel de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof een zogeheten ‘advisory opinion’ betreft, een niet bindend advies, gaan juristen ervan uit dat die in de komende jaren een steeds grotere rol kan spelen in klimaatrechtszaken.
Dat de Algemene Vergadering het in meerderheid nu eens is met de uitspraak van het ICJ, beschouwt VN-chef António Guterres daarom als een „krachtige bevestiging” van het oordeel van het hof. „Het hoogste rechtscollege van de wereld heeft gesproken”, aldus Guterres. „Vandaag heeft de Algemene Vergadering geantwoord.” Volgens Guterres biedt de resolutie „een weg naar klimaatrechtvaardigheid”.
De Verenigde Staten hebben tegen de resolutie gestemd. Dat viel te verwachten, omdat president Donald Trump zich inmiddels uit alle internationale klimaatonderhandelingen heeft teruggetrokken, ook uit het Parijsakkoord. Trump noemde klimaatverandering in een toespraak bij de VN vorig jaar „de grootste oplichterij ooit”. De Amerikaanse regering probeert intussen het klimaatbeleid van voorgaande Democratische regeringen systematisch ongedaan te maken.
Opmerkelijker is de tegenstem van onder meer Rusland en Saoedi-Arabië. Beide landen onderschrijven formeel nog steeds de afspraken uit het Parijsakkoord, een erkenning van hun verantwoordelijkheid om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Met hun tegenstem bevestigen ze hun positie van de afgelopen jaren op klimaatconferenties, waar vooral geprobeerd wordt vergaande maatregelen te vertragen of te voorkomen.
Ook onder de 28 landen die zich van stemming hebben onthouden, zitten enkele opvallende landen. Zoals Tsjechië, waar de populistische premier Andrej Babis regeert met twee rechts-radicale partijen, dat daarmee een uitzonderingspositie binnen de Europese Unie inneemt. Dat kan lastig worden omdat de EU een gezamenlijk klimaatbeleid voert. Verder is ook het besluit van Turkije om zich te onthouden van stemming opmerkelijk. Turkije is het land waar eind dit jaar de klimaattop zal plaatsvinden, waarbij moet worden onderhandeld over verdergaande maatregelen om het klimaat te beschermen.
Maar de belangrijkste stemonthouding komt van India. Volgens de Indiase regering kan de resolutie een ondermijning zijn van bestaande klimaatonderhandelingen, onder meer omdat toezeggingen over klimaatfinanciering voor ontwikkelingslanden ontbreken. Bovendien vreest India, een snel groeiende economie met een toenemende uitstoot van broeikasgassen, dat de resolutie de flexibiliteit van de eigen energievoorziening zou kunnen inperken.
Het internationale klimaatactienetwerk CAN noemt de resolutie een „historisch politiek signaal” van regeringen die bereid zijn de juridische consequenties van de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof te aanvaarden. In een schriftelijke reactie stelt CAN: „Grote uitstoters, en met name historische uitstoters, [kunnen] het hoogste gerechtshof ter wereld niet langer negeren als het gaat om de schade die klimaatverandering veroorzaakt”.
In een eerste reactie spreekt Milieudefensie van „een mijlpaal waarin de internationale politiek andermaal bevestigt dat landen een verantwoordelijkheid hebben om gevaarlijke klimaatverandering te stoppen”. Volgens de milieugroep sluit het net zich „daarmee ook om de tegenstribbelende grote vervuilende bedrijven, zoals Shell en ING en het versterkt onze klimaatzaken”. Dat laatste is de vraag, want de resolutie gaat, net als alle klimaatverdragen, niet over de verantwoordelijkheid van bedrijven, maar uitsluitend over die van landen.